ETIKETAT POLITIKE DHE INTEGRIMI EUROPIAN

OPINIONE

Koment

ETIKETAT POLITIKE DHE INTEGRIMI EUROPIAN

6 shkurt 2004 / TN

Nga Artan FUGA

Kriza e sotme dhe nderrimi i etiketave politike

Kohet e fundit qytetaret kane pasur mundesi te njihen me zhvillime te rendesishme qe kane te bejne zgjatjen e krizes politike qe perjetojme prej disa kohesh dhe me fatet e integrimit ekonomik te vendit ne Bashkimin europian.

Te dhenat jane me se pari me natyre politike. Tensioni kryesor ka te beje me perpjekjet per plotesimin e posteve qeveritare te mbetura bosh prej disa kohesh dhe me ndryshimin e mundshem te disa ministrave. Pas nje bllokimi relativisht te gjate te shkaktuar nga votimi i shumices se deputeteve kunder kandidaturave ministrore te paraqitura, partia ne pushtet, ne kuadrin e perpjekjeve per zhbllokimin e situates se ngrire politike, propozon edhe shendrimin e emrit te grupimit politik qeveritar nga "Aleanca per shtetin? ne "Aleanca per integrim?.

Sigurisht nuk jane etiketat e aleancave gjeja me e rendesishme ne politike, por edhe ato kane domethenien ose me mire nenkuptimet e tyre. Etiketa "Aleanca per integrim? (kupto integrimin europian te Shqiperise) desheron sic duket te krijoje pershtypjen e krijimit te nje grupimi forcash politike parlamentare me baze perfaqesuese sa me te gjere, ku mund te hyjne sot ose neser, sipas rastit, edhe forca politike qe nuk jane te deklaruara majtas, si pershembull, PDR ose edhe ndonje parti tjeter, "vec partise demokratike?, sic eshte thene.

Eshte fare e natyrshme qe ne politike, levizjet taktike ne funksion edhe te gjetjes se ekulibrave fluide parlamentare te argumentohen ne nje fare menyre nepermjet nje propagande te caktuar. Por gjithesesi duhen bere perpjekje qe parrullat dhe etiketat te kene nje kuptim politik sa me te sakte. Nga kjo pikepamje, etiketa " Aleanca per integrimin ? ka disa boshlleqe, qe sipas mendimit tim, nuk jane thjesht formale dhe te parendesishme.

"Modeli standart europian nuk ekziston

Se pari, etiketa "Aleanca per integrim? desheron te lere te kuptohet se perpara nje ceshtjeje te madhe kombetare sic eshte edhe integrimi europian i Shqiperise, ka vend per te krijuar nje grupim politik proqeveritar shume elastik dhe teper te gjere, te hapur per grupime politike te majta dhe te djathta, gjysem te majta apo gjysem te djathta, duke filluar nga partia e demokracise sociale e zotit Paskal Milo deri tek partia e demokrateve te rinovuar e zotit Genc Pollo. Te kuptohemi, ketu nuk eshte aspak nje ceshtje personash. Padyshim politikanet qe permendem nuk kane asnje cike me pak aftesi adminstrative se ata qe sot jane ne krye te ministrive. Biles, edhe ne partite qe permendem ka politikane qe mund te drejtojne me me aftesi punet e shtetit se disa individe qe ndonese e kane per detyre te dalin ne balle te puneve, po tregojne fatkeqesisht nje amulli dhe ngadal-si te spikatur ne veprimtarine e tyre te perditshme. Por, sic e thame, le te mos i ngaterrojme zaret. Ne fakt, tjeter jane aftesite personale te individeve te ndryshem dhe tjeter aleancat politike.

Sot partia ne pushtet ndodhet perpara nje veshtiresie serioze. Duke mos gjetur perkrahjen e duhur tek te gjithe deputetet qe e kane perfaqesuar deri tani, ajo kerkon votat e deputeteve qe i takojne grupimeve te tjera politike per t'u votuar. Duhet marre se paku gjysma e votave te deputeteve te pranishem kur te behet procesi i votimit. Hapja ndaj partive me ngjyrim politik jo te majte ka megjithate nje problem. Duket sikur vjen ne kujtese perberja e qeverive teknike apo te shpetimit kombetar, te cilat kane pasur ne gjirin e tyre ministra te prejardhur edhe nga grupimet ne pushtet edhe nga partite opozitare. Mirepo, dihet se qeverite teknike, pra qeverite me perberje mikste pozitare - opozitare, krijohen vetem dhe thjesht perkohesisht, ne rrethana te jashtezakonshme, dhe nuk e kane mandatin e gjate. Ato normalisht vetem perballojne nje situate krize dhe pergatisin zgjedhjet e reja te parakoheshme.

Nga kjo pikepamje duket se etiketa "Aleanca per shtetin? eshte shpetimtare per grupimin politik qeveritar sepse ajo mendohet sikur lejon ideologjikisht qe spektri i sotem politik qeveritar te legjitimoje, sot ose neser, hapjen dhe ndaj pjesemarrjes ne te te ndonje partie qe eshte konsideruar opozitare, pa dhene megjithate pershtypjen e marrjes se profilit te nje qeverie te perkoheshme teknike.

Integrimi europian, duket sikur na thuhet, eshte nje ceshtje mbarekombetare, prandaj ai na kerkon te bashkuar duke kapercyer pertej ndarjeve politike te brendeshme. Aq me teper, kjo duket sikur mund te jete e sakte, perderisa ne shtyp, njerez te ndryshem me influence politike kane thene se integrimi europian kerkon te ndermerren "reforma standarte?, te njejta per te gjitha vendet dhe per te gjitha forcat politike, pra qe lejojne bashkime teper te gjera politike, pra qe nga agraro-jeshilet, tek demokracia sociale e deri tek demokratet e rinovuar.

Eshte krijuar pershtypja se si partite e majta ashtu edhe partite e djathta per integrimin europian kane te njejtin program, ose se paku duhet te kene te njejtin program politik dhe ekonomik. Rruga e integrimit europian, thuhet, kalon neper "bulevarde standarte? dhe jo neper "shtigje specifike? qe na kujtojne te kaluaren. Keto "reforma standarte? quhen sikur duhet te jene te njejta per te gjithe vendet dhe partite.

Ne fakt nuk eshte aspak keshtu. Ka objektiva te perbashket, por ka edhe alternativa krejt te ndryshme per rruget e integrimit europian. Rruga e integrimit europian nuk eshte nje fatalitet, por nje horizont i lire qe le vend per alternativa politike krejt te ndryshme.

***

Europa e sotme nuk ka te njejtin " standart politk ? megjithese shtetet e saj jane pergjithesisht demokratike. Politikisht ne Europe ka edhe monarki kushtetuese, ka edhe republika presidenciale, ka edhe republika parlamentare. Ne Europe ka edhe vende qe zbatojne procedura zgjedhjesh me dy ture, edhe me nje tur, edhe proporcionale edhe mazhoritare edhe te perzjera. Ne Europe ka edhe sisteme qeverrisese me senat edhe qe nuk kane senat, edhe vende ku presidenti zgjidhet drejteperdrejt nga populli, edhe vende ku ai zgjidhet nga parlamenti. Ne Europe ka edhe sistem drejtesie me gjyqtare te emeruar dhe sisteme drejtesie me gjykates te zgjedhur dhe trupa gjykuese t- formuara nga juri popullore.

Ekonomikisht situata eshte akoma edhe me e larmishme. Ne Europe ka vende qe kane hyre ne tregun e perbashket europian sikurse ka vende qe e kane refuzuar hyrjen ne te. Ka vende qe kane pranuar t'a braktisin monedhen vendase per te perdorur euron ne vend te saj, sikurse ka vende qe nuk kane dashur t'a hedhin kete hap per shkak te llogarive te lira qe kane bere. Nê Europe ka vende qe zbatojne nje model ekonomik liberal sikurse ka vende ku aspekti social i ekonomise eshte teper i spikatur. Nê Europe ka vende qe kane zhvilluar me shume deget e turizmit, te sherbimeve dhe te artizanatit, sikurse ka edhe vende qe jane te mirefillta industriale.

Modeli i perbashket politik dhe ekonomik europian, "standart? pra, nuk ekziston. Realiteti i sotem europian eshte teper i larmishem dhe lejon zbatimin e politikave te shumellojshme sipas ngjyrimeve politike te partive te ndryshme dhe sipas specifikave te vendeve te ndryshme.

Pare nga kjo pikepamje, integrimi europian duke qene nje ceshtje madhore kombetare, pra nje ceshtje unike, nuk presupozon aspak heqjen dore nga ngjyrimet politike te grupimeve politike te majta ose te djathta, as nuk nenkupton bashkimin ne te njejten qeveri te forcave pozitare dhe opozitare. Integrimi europian nuk eshte nje gjendje e jashtezakoneshme, ku te gjithe, dy duar per nje koke, te lene pas dasite politike, per te perballuar ngricen, demet e termetit apo carjen e digave te hidrocentraleve. Parti te ndryshme kane dhe mund te kene politika te ndryshme integrimi europian, ndonese objektivi integral i integrimit europian mund te jete i perbashket. Europa e perbashket nuk eshte nje realitet ekonomik dhe politik homogjen dhe i niveluar, por nje bashkim vullnetar vendesh ku krahas normave te perbashketa, seicili ruan edhe specifikat e tij te vecanta. Aq me pak e majta dhe e djathta europiane kane te njejten politike dhe te njejtin perceptim politik per politikat integruese ne Europe. Per te mos thene, pastaj se vende te ndryshem europiane kane specifika te konsiderueshme per sa ju perket strategjive te tyre europiane.

Ne Europe ka federaliste, regjionaliste dhe sovraniste. Ka vende qe desherojne qe Kushtetuta europiane t'a vendose qe ne preambulin e saj se eshte bashkesi politike popujsh me tradita kulturore dhe fetare te krishtera, sikurse ka shtete qe jane kunder ketij deklarimi. Ka shtete qe kerkojne qe vendimet ne instancat vendimmarrese europiane te merren me unanimitet, sikurse ka vende qe kerkojne qe keto vendime te merren ne emer te nje shumice. Lidhur me politiken e jashtem, dallimet jane akoma me te medha. Ka vende europiane qe jane ne NATO, sikurse ka te tjere qe nuk marrin pjese realisht ne te. Ka vende qe pranojne baza ushtarake te huaja ne territorin e vendeve te tyre, ka te tjere qe nuk kane tilla. Ka vende qe kane perkrahur nderhyrjen ushtarake anglo-amerikane anti-Sadam, sikurse ka vende qe kane qene kunder saj. Ka vende qe po shkojne drejt ndalimit te perceve te mbajtura ne shkolle nga vajzat e reja, sikurse ka vende qe e lejojne katerciperisht dhe ne parim kete gje.

Domosdoshmeria e ruajtjes se identitetit ne politike

Se dyti, etiketa "Aleanca per integrimin? permban edhe nje mangesi tjeter. Si nje etikete e mundeshme per nje grupim forcash qeveritare, ajo duhet te kete nje natyre operacionale te spikatur dhe afatshkurter, t'a zeme, e shumta deri ne zgjedhjet e vit 2005, ne rastin me te mire. Aleancat politike kane nje afat relativisht te shkurter dhe nuk mund te pretendojne te jene vepruese per me shume se nje dekade, si na le te nenkuptohet etiketa ne fjale. Nderkohe "Aleanca per integrimin? duke iu referuar nje objektivi shume te larget, nuk na thote asgje per ngjyren politike dhe ekonomike te veprimeve te saja ne muajt qe vijne. Keshtu rrezikojne te humbasin ngjyresat konkrete te qeverive tona deri ne castin kur, si mundesi, Shqiperia do te kete hyre ne Bashkimin Europian.

Normalisht, edhe nese nje parti e qendres se djathte bashke me aleatet e saj do te vinte ne pushtet ne vitin 2005, ose me perpara se kjo date, edhe ajo, me po kete logjike, do te mund t'a quante veten "Aleanca per integrimin?. Si do te behet atehere per te dalluar nje qeveri nga nje tjeter? Ne kete menyre ne syte e qytetarit shqiptar jeta politike dhe ndarjet politike te vendit do te beheshin edhe me te ngaterruara, edhe me pak transparente. Te gjithe do te flisnin per integrimin, te majte e te djathte, dhe askush nuk do te dallohej me nga njeri tjetri. Ne keto kushte, nuk do te ishte pastaj as e cuditeshme dhe as e papritur qe niveli i pjesemarrjes se qytetareve shqiptare ne votime te ishte sa niveli i deklaruar zyrtar i papunesie.

Nuk do te kishim pastaj se perse te habiteshim kur ne disa zona te medha urbane, forcat politike ne pushtet, ne nivelin lokal, mezi te merrnin as edhe nje te pesembedhjeten ose nje te tetembedhjeten e te gjithe votuesve te rregjistruar ne listat e votimit, te krasitura rendshem. Nuk eshte ndonje legjitimitet i admirueshem kur per nje keshill bashkiak qe administron pushtetin lokal ka votuar vetem, ta zeme, nje ne pesembedhjete votues. Nê keto kushte, duhet te perserisim nje parim elementar sipas te cilit demokracia eshte pjesemarrje e qytetareve ne ceshtjet e shtetit, eshte vendimmarrje e shumices dhe jo sundim i nje te pesembedhjetes se qytetareve aktive, pra e nje elite skeletike nga pikepamja shoqerore te mbeshtetur ne asgjene proceduriale te menyres se votimit.

Integrimi europian i Shqiperise parashikohet te jete nje proces historik i gjate dhe c'eshte e verteta per kete gjatesi nuk e kane pergjegjesine thjesht politikanet shqiptare. Eshte ne fakt nje proces i gjate qe varet nga ecuria e reformave dhe stabiliteti politik dhe ekonomik i vendit, por qe ka te beje edhe me shume faktore te tjere jashteshqiptare e qe kane nje natyre gjeopolitike. Ne fakt, kur dy partnere integrohen me njeri tjetrin, ky proces varet si nga ai qe eshte " trokitesi ? ashtu edhe nga ai qe " hap deren ? per te pranuar ate qe vjen.

Shqiperia nuk ishte nder vendet e para te Lindjes qe u pranuan ne Europen e Bashkuar. Nuk do te jete as ne nje rradhe integrimi me Rumanine, Bullgarine, ndoshta edhe Kroacine. Afatet e pritshme te hyrjes se Shqiperise ne Europe duket se jane pertej vitit 2015, sipas disa parashikuesve me ndjenja optimiste. Pavaresisht negociatave, ritmi i procesit deri me tani ka keto afate zyrtare dhe gjysem zyrtare. Viti 2015 eshte shume larg, duket ne fakt si nje titull libri apo filmi fantastik per te ardhmen e planetit tone ose te njeriut ne pergjithesi. Nderkohe, duke menduar per vitet 20015 ose 2020, biles seriozisht, qeverise se tanishme i duhet te mendoje per kete dimer, per muajt qe vijne. I duhet te mendoje per probleme dhe halle te medha ppullore qe nuk kane te bejne fare me integrimin europian te vendit. I integruar apo i paintegruar, ne Europe apo ne Afrike, popullesia kerkon uje te pishem, kerkon drita, kerkon energji per t'u ngrohur, kerkon aresim, kerkon pune. Nuk eshte fjala, se duhen harruar planet strategjike afatgjata, puna eshte se administrimi i ceshtjeve te perditeshme, reformat e sotme, kerkojne te mendohet edhe me shume per ate qe duhet me perparesi sot. Jane keto hapa te sotem, drejt nje objektivi te se ardhmes, qe i japin ngjyresen politike qeverise qe eshte sot.

Etiketa politike duhet te tregojne qarte ngjyresen politike te qeverise se sotme, te forces politike ne pushtet, ose ne opozite. Pêrndryshe do te rrezikonim qe etiketat politike te na beheshin te pakuptueshme neve qytetareve te thjeshte. Nga do te arrinim te kuptonin permbajtjen dhe misionin politik te grupimeve qe do te vetequheshin bie fjala "Aleanca per tranzicionin?, "Solidariteti per njeriun?, "Grupimi per rendin? etj.

Evitimi i keqkuptimeve te demshme

Se treti, perdorimi i nje etikete si ajo e "Aleances per integrim? ka edhe nje problem tjeter serioz. Duket sikur partite politike shqiptare qe nuk do te bejne pjese ne te, pra qe do te vazhdonin te mbeteshin ne opozite, nuk jane per integrimin europian te Shqiperise. Por, kjo nuk eshte as e sakte dhe as e dobishme politikisht. Nê planin e jashtem, nje etiketim i tille do t'a demtonte imazhin politik te Shqiperise, sepse do tê krijonte pershtypjen se ceshtja e integrimit europian te Shqiperise nuk eshte zgjidhur ende ne planin e brendshem politik duke mbetur nje " molle sherri ? midis pozites dhe partive opozitare. Nê fakt nuk eshte fare keshtu.

Fatmiresisht, pjesa dermuese e spektrit politik shqiptar, vecanerisht forcat politike te perfaqesuara ne parlament, e kane deklaruar hapur programin e tyre politik per integrim euroatlantik te Shqiperise. Aq me teper qe hyrja e Shqiperise ne disa instanca kolektive europiane eshte bere pikerisht kur opozita e sotme, domethene partia demokratike, ishte force qeverisese. Eshte per t'u gezuar qe edhe atehere edhe tani keto hapa qe kane ardhur gradualisht dhe jo me pak mundim kane gjetur nje lloj konsensusi te gjere prej forcave politike opozitare dhe pozitare, te djeshme dhe te sotme. Atehere perse te veme etiketa qe na ngaterrojne pune brenda dhe jashte vendit?