|  KULTURË  |  HISTORI  |   POLITIKË  |  OPINIONE  |  ADRESARI  |  ARKIVI  | 

Koment

Sa na kushton një libër?

3 shkurt 2004 / TN

 

Zimo KRUTAJ

 

Në tregun e sotëm, vlera e librit nuk qenka si vlera e verës së vjetër, e cila sa më shumë që vjetërohet, aq më e çmuar bëhet. Librat e vjetër, (jo të vjetëruar), që shiten ende, në trotuaret e tezgat e metropolit kryeqytetas, kushtojnë gati sa dy misra të pjekur. Dy misra të vegjël, kuptohet. Se në qoftë misër hibrid, nga ai i kooperativave bujqësore të tipit të lartë, as me dy libra klasikë nuk e blen dot. Nuk e keni vënë re se, të shumtën e herës, misrat piqen e shiten pranë tezgave, (në rastin më të mirë), apo ngjitur me bordurat e urave e urëzave buzë Lanës dhe në cepat e lulishteve, a trotuareve ku dergjen librat në pluhur a në baltë?...

 

...Të mos nxitohet ndokush e të thotë që mund të jetë rastësi. Aspak. Çdo gjë bëhet e zhvillohet në përputhje me ligjet e shoqërisë së lirë, të tregut kapitalist që po ndërtojmë. Konsumatorët, (misërngrënësit) u hedhin një sy titujve të librave të nxirë nga tymi i qymyrit, teksa zënë rradhë për të blerë misra të ngrohtë, të porsapjekur. Ky produkt shitet zakonisht i mbështjellë me lëpushka, ose me letër çfarëdo.

 

Kur i mbarohen këto dy burime të lëndës së parë për ambalazh, pjekshitësi i misrave i blen shpejt e shpejt dy a tre libra fletëtrashë, kolegut të tij librashitës aty pranë. Blerja bëhet si të qëllojë: Herë me para në dorë (kesh!), 100 lekë për “Parajsën” e Dante Aligierit, herë në natyrë, (Dy misra mesatarë për “Don Kishotin e Mançes” të Servantesit, një misër i gjatë për dy vëllime të “Luftës e paqes”, të Leon Tolstoit) e herë me të pritur (Gjysma e veprës së plotë shumvëllimëshe të një shkrimtari të realizmit socialist, për gjysmën e trastës së misrave, nëse shiten të gjithë, blen edhe gjysmën tjetër...)

 

Pak a shumë, kështu bëhet e mundur që ne, konsumatorët kryeqytetas, të përtypim kokrramisri të pjekur, nën ritmin e tercinave danteske, apo të flakim koçanin e misrit në Lanë, bashkë me fletët e kryeveprave të letërsisë botërore, të përkthyera në shqipen e mrekullueshme të Nolit, të Shvarcit, a të Petro Zhejit.

 

Kjo është vetëm njëra pamje e tregut të sotshëm të librit në kryeqytet. Ajo, tjetra, pamja e dytë, ka tjetër fytyrë. Librari luksoze, botime po aq luksoze, shitësa kompetentë, të gjithëdijshëm, e mbi të gjitha, çmime të kripura. Për të vijuar krahasimin (që gjithsesi çalon) me të cilin e nisëm shkrimin, një libër i ri në libraritë e Tiranës, kushton sa një shishe verë e vjetër. Aq të shtrenjtë janë librat këtu, sa nuk i lënë gjë mangut simotrave të tyre në libraritë më prestigjioze të Europës. Sa për ato të Amerikës, nuk ngutemi të flasim se duket se na mjafton aspirata “për ta bërë Shqipërinë si Europa.”

 

Prandaj, shumica e lexuesve, hyjnë e dalin nga këto librari, ashtu si klientët e varfër në dyqanet e shtrenjta të modës. Shohin, prekin, (shfletojnë), admirojnë dhe dalin pa mundur të blejnë. Një “lloj molle e ndaluar” si ajo e Migjenit. Një miku im shkrimtar, pa pension (as të veçantë e as të zakonshëm), më tregoi sa ishte gëzuar e mbesa 6-vjeçare me dhuratën që ai i kishte bërë për ditëlindje: Një përmbledhje përrallash. Libri i kish kushtuar 13 mijë lekë të vjetra, të cilat do t’ia jepte librares dashamirëse, sapo të shiteshin ca kopje nga romani i tij i fundit. Kjo shifër nuk është një përjashtim.

 

Çmimet e veprave të letërsisë artistike lëvizin mesatarisht, nga 500 deri në 1500 lekë të reja, qofshin të letërsisë shqipe, apo përkthime nga letërsia e huaj. Logjika më e thjeshtë të thotë se përfituesit e parë nga biznesi i librit janë botuesit, librarët e pastaj edhe shkrimtarët. Megjithatë, më pak mundësi për të blerë libra, kanë pikërisht, ata që i shkruajnë ato, shkrimtarët, përfituesit e 10 përqindëshit të famshëm të së drejtës së autorit.

 

Duke përjashtuar grafomanët, që gjithnjë gjejnë mundësi për t’i botuar e madje, edhe shitur “veprat” e tyre, shkrimtarët me vlera të mirëfillta po i humbasin lidhjet me lexuesit, në rradhë të parë sepse libri, sado me vlera qoftë, shitet gjithnjë e më pak. Nuk ka kurrfarë statistikash, apo të dhënash për tregun real të librit, për koston e çmimin, e, ca më pak, për qarkullimin e infrastrukturën e tij.

 

Nuk na shkon aspak në mendje të fajësojmë libraritë serioze për këtë. Përkundrazi. Libraritë dhe bibliotekat janë tempujt e librit. Sa më të bukura, komode e funksionale e bashkëkohore të jenë, aq më mirë për të gjithë. “Një sistem kontrolli mbi librin, mbi veprimtarinë e rreth 150 shtëpive botuese, një rishikim dhe një vlerësim i politikave me librin...” theksoi Ministri i ri i Kulturës, Rinisë e Sporteve, Blendi Klosi, në një takim, para disa ditësh, me shkrimtarë, botues e përkthyes të njohur.

 

Është koha që këto politika të mos jenë më spontane, të rastësishme, të fragmentarizuara, por të prekin thelbin e problemit e të institucionalizohen. Të lehtësojnë sa më shumë të jetë e mundur shkuarjen e librit te lexuesi, të rrisin vëmendjen e kujdesin e shtetit ndaj veprave letrare me vlera kombëtare, të nxitin e të stimulojnë krijimtarinë cilësore të autorëve e të përkthyesve të rinj, por edhe të librarive në qytete të tjera të vendit, të ngrenë një sistem fiskal efikas të mbështetur në tregues realë të tregut të librit, por edhe në veçoritë e këtij tregu, që, në fund të fundit, nuk është ai i misrave të pjekur.