|  KULTURË  |  HISTORI  |   POLITIKË  |  OPINIONE  |  ADRESARI  |  ARKIVI  | 

OPINIONE

Koment

3 shkurt 2004 / TN

 

Edison YPI

 

Hidrovorr nuk është vetëm Adriatiku dhe Joni i Gomoneve, ka edhe të tjerë. Ndonjë Hidrokokë, optimist i leshit, mund të thotë; Ore, s’paska ndonjë gjë të bukur kjo Shqipëria jonë, vetëm të tilla paska ?! Ka mor ta marrsha ka, por t’ana t’bukurat janë përqendruar n’ato njëzet e tetë kilometrat katrore të Tiranës, të cilat, po t’i kqyrësh mirë, edhe atje, vetëm në ato njëzet e tetë metrat katrorë të studiove të TV-rrave i ke, plot VUP-a (Very Unimportant Persons) të cilët, çok m´u athere kur të paktën tre të katërtat e gjithë Shqipërisë dridhet nga të ftohtët dhe uria, aty kah mesnata, flasin për Modë dimri dhe Menura.

 

E Shqipëria, si e sheh ti nga e jotja llokoçitëse kokë, e vogël duket, por e vogël s’është, dhe nëse n’at luftën e fundit nacional-dhunimtare njëzet e tetë mijë dëshmorë si zor t’i ketë pasur, aq kilometra katrore me siguri i ka. Prandaj, lërmë një herë të të rrëfej ç’më panë sytë, pastaj merre nja dy minuta hidrokokën ndër grushta, dhe hidrokonkluzionet nxirri vetë. Pllangat e para të gjakut, më fal, të ujit, çfaqen aty nga Mamurrasi. Ara të përmbytura dhe shtëpi që duken si ishuj të vegjël me disa të rrallë VUP-a tjetërsoj, (Very Unfortunated Persons) mbi to, ose rreth tyre të cilët nga larg duken si “Boat people” vietnamezë.

 

Gjithçka është e lagur. Malet dhe fushat duken si tesha të lagura që rrjedhin pasi një dorë i ka kapur dhe ngritur lart prej një kazani gjigand. Vetëm asfalti është i thatë. E ka tharë Murlani që fryn rreptë nga gryka e Matit. Rruga është e drejtë, një furgon përballë vjen zig-zag prej vrundujve të murlanit. Shtrëngoj timonin. Lezha s’pipëtin. Tre-katër furgonë bosh me shoferët brenda kruspull nga të ftohtit brisk, në pritje të pasagjerëve që s’dihet kur do të vijnë. Në Torrovicë pllangat shtohen. Dy shtëpi anës rrugës ofrojnë një pamje surreale; dritat e verandave të ndezura. Ku ?! Atje ku korent ka a s´ka pesë orë në ditë. Po kaloj në orët e ndritura. Ku ka aq pak korent, me sa duket, asnjë dritë nuk fiket, asnjë spinë nuk shkulet kurrë.

 

- Zoti polic, ku është përmbytur më shumë Torrovica ?

- A nuk e sheh a ?! Lene Torrovicën, se ktu s’asht kurgja, hik n’Mirdit’, atje ke për t’pa çke për t’pa. Ej, veç mos harro me mor me vete i thes me pare.

 

Jo-jo or mik, them me vete, nuk e lë Torrovicën. Mirdita-n një herë tjetër. Kur t’i kem me mullarë do t’i çoj ca thasë edhe atje.

 

Torrovica është fushë pjellore, tokë e zezë plot Humus. Prandaj plot të zbritur nga malësia kanë ndërtuar dhe po ndërtojnë shtëpi në të dy anët e luginës si ndërtimet që bëhen periodikisht pas çdo shpërthimi të Vezuvit. Një i moshuar me paterica, njërën këmbë të prerë, s’dihet pse po çan fushën tërthor përmes pllangave të ujit të frikshëm. Shenjë e keqe ?! Torrovica pak nga pak po thahet, Hidrovori punon, por deri sa të mbarojë së thithuri Hidrovori, Torrovica me torrovicarët Hidrovorr mbeten.

 

Bisht Jug. Aty nis hataja. Përtej digës ose argjinaturës, det, krejt fusha sa të ha syri, me ndonjë ishull të vogël aty-këtu.

 

- Zotni, pse kaq shumë ujë këtu ?!

- Sepse nuk punon hidrovorri.

- Pse nuk punon ?!

- Sepse nuk ekziston.

- Pse nuk ekziston ?!

- Ekzistonte, ja atje në qoshe të argjinaturës, ka met gërmadhë, shko shife, e vodhën, pompat, gjithçka metalike, i shitën në Mal të Zi për skrap, histori e vjetër, aty kah ’91-shi.

- Kur thahet ky det ?!

- Kur t’doj Perenia, ngadal-ngadalë gjatë zbaticave të detit, shkon me muj kjo pun’.

- A është mbjellë ndonjëherë kjo tokë ?

- Posi, gjithmonë, me Luledielli. Përmbytej edhe athere por e thithte shpejt Hidrovori.

- T’kujt janë ata kuaj atje ?

- Nuk e di t’kujt me emër, por t’dikujt janë. I blejnë në malësi, pastaj i shesin, tani në këto kushte nuk i ushqejnë dot, i lshojn t’bohet ç’t’bohet me ta. I shef sa t’dobët janë ? Ja ai atje i mbështjelluni, ka ngordh. Kështu ngordhin nji nga nji. Ndonji edhe shpëton.

 

Kaloj mbi argjinaturën. Majtas, jug, pllanga-pllanga. Djathtas, veri, det. Aty këtu nëpër ishuj të vegjël të thatë, kuaj ngordhalaqë me kokën poshtë nga pafuqia. Toka është e gjitha e mbuluar me akull, gjurmë bari nuk duken kurkund. “Sa kuaj fuqi e ka motorrin makina jote ?!”. “Varet nga lloji i kuajve”. Ja dhe ish Hidrovorri ! Vetëm muret, edhe ato pjesërisht.

 

Para një kodrine, pas së cilës vjen Velipoja, një fshatar thotë se aty ka qenë edhe një tjeter Hidrovorr që thante fushën, por tani nuk duket se e ka mbyt uji. Tregon me dorë ku afërsisht ka qenë, diku ku dy gunga dheu dalin mbi ujë. Nga maja e kodrës, në horizont po ai peisazh i trishtë, Velipoja, të tjera pllanga, të tjera liqene, përmbytur krejt, të mbjellat, të gjitha....”nga rrafshnaltat, gjer në det, në brez vdekjen e tjetrit, në ballë vdekjen e vet”.

 

Më duket se po të vazhdoj më tutje do të bëj të njëjtën gjë si ay njeriu keqandjellës me një këmbë në Torrovicë. Kthehem nëpër rrugën që të çon në Shkodër. Dikush ka ngulur majë një shkëmbi një flamur valavitës me shkabën dy herë krenare në sfondin përpirës ulëritës të ujrave të harbuara mbi fushë, ku duket sikur dikush ka derdhur shkujdesshëm mbi të qiejt. Përsëri kuaj, asnjë gjurmë njeriu, shumë kuaj ngordhalaqë gati të ngrirë mbi rripa të thatë tokë, kock e lëkurë me brinjët që u dallohen së largu, me kokën poshtë; pamje haluçinante nga ato që zënë vend nëpër ëndrra dhe s’shkulen gjallë jo.

 

Një qenush rri i ngrirë mes asfaltit. Barraka të vjetra me kallama dhe hunj që nuk merren vesh se ç’janë, banesa, apo depo, apo stalla. Shumë kallama, kallamishte. “M´u në mes të kallamesë ndala kalë....”, deri këtu po, ka një farë kuptimi, por vazhdimi; “....pashë vajzën e pabesë me një djalë” është krejt e paperceptueshme. Një kope me Dhën ?! E vetmja që pashë. Leshi i dhënve i drizë përpjetë nga të ftohtit. Si leshi i kokës time po të mos më kishte rënë. Pak më tutje ku ujrat paksohen, në afërsi të rrugës së Shkodrës një “Zyrë Postare” krejt e shpartalluar, pa xhama, me hekura dritaret dhe dera, për çudi, mbyllur me dry. A mund të merret a të dërgohet ndonjë letër përmes asaj far’ Zyre ?! Me kë të flasësh në këtë shkreti ?!

 

Në Gjadër gjeta belanë. Përpara një postblloku një roje nuk desh e nuk desh të më lejojë të kalojë duke ma zgjatur rrugëtimin edhe disa kilometra përmes fshatit Barbullush. Atje, mbi një furgon shkatarraq takova...Genc Pollon. “Mirsevini Genc Pollo” shkruar jo në mënyrë jo fort elegante mbi furgon. Kishte qenë për fushatë elektorale aty. Pllanga-pllanga gjithandej. Uji ishte tërhequr, por fusha e futbollit me portë hekuri plot. Gjadri i ngushtë, i mbushur, si Anakondë dridhej e përdridhej nëpër fushë frikshëm gati të kafshonte përsëri. Pak më në lindje, në thellësi të fushës së Zadrimës ka bërë hatanë, por deri atje nuk mund të shkohet. 97-ta këtu ka bërë kërdinë.

 

Një djalosh që studjon në Shkodër rrëfen llaftarira. As ai askush nuk e di sa jetë mund të kenë marrë depot e armëve në tunelet e stërmëdha të frikëshme të aeroportit ushtarak. Kanë provuar edhe të fluturojnë me avion në kohën e harakirit. Një fshatar gjatë një tentative të tillë duke shtypur butonat kot-më-kot ka shkelur butonin e katapultës së MIG-ut dhe është bërë cop-e-çikë brenda një çasti. Tunelet megjithatë përdoren, dhe në një farë mënyre janë “privatizuar”. Mbi murin hyrës të një përbindëshi tunel të tillë është shkruar, ndoshta njëzet e kusur vjet më parë, në të majtë “MOS HYR PA KAPELE”. Të jetë shkruar vallë nga brenda; “MOS DIL PA KAPELE” ?!

 

Më vonë, kush e di kur, ndoshta para një a dy a tri vitesh, në të djathtë, “ESH ZAN” domethënë është privatizuar. Për pak më rrëshqiti pa e parë një Hidrohorror. Dikush, pranë majës së çatisë së shtëpisë, kishte instaluar një depozitë uji krejt origjinale, krejt unikale; rezervuarin e vajgurit të një MIG-u në formë predhe aerodinamike, nga ato që vendosen nën krahët e aeroplanëve. Barbullushi dhe Kakarriqi janë llaftarisht të përbaltosur dhe të varfër.

 

Gjithandej, tesha të ndera për t´u tharë, jo nga Dielli, se Diellin këtu prite kur të vijë andej nga Marsi i Luftrave a Prilli i Dasmave, por nga Murlani që të ther. Po bije muzgu, duhet të kthehem, jo vetëm se afër maleve të Zadrimës ku Hidrovorri ka bërë kërdinë nuk vete dot, por edhe se u muar vesh, këtu; “Halli hallit....i ngjan” aq tepër. Përsëri Lezha, përsëri Mamurrasi, gjith ujë e baltë e shkreti’. Pas Hidrovorrit, nga Kodër Kamza shoh Tiranën, Tiranën e modave, menuve, butikave, operacioneve plastike, fitnes-ave për të paksuar dhjamin, akrobacive politike. Diku e ndriçuar, diku e errët për shkak të mungesës së korentit, edhe ajo....pllanga-pllanga qe.