|  KULTURË  |  HISTORI  |   POLITIKË  |  OPINIONE  |  ADRESARI  |  ARKIVI  | 

OPINIONE

  Koment

  Post mortum

24 janar 2004 / TN

Fatos BAXHAKU

Asnjë nuk e di ende përse kur ne shqiptarët, kur ndryshojmë sistemin tonë politik, kur na ndodh ndonjë hata, apo kur detyrohemi të përkëdhelim njërin a tjetrin, përdorim një term që, në fakt, duhej të kishte të bënte me fizikën më shumë sesa me filologët. Këta të fundit, besoj se ende nuk e kanë shpjeguar se përse ne sa herë që ndryshojmë mendje themi: “Në atë kohë kur hyri gjermani, kinezi a rusi”...

...Tani po mundohemi të flasim për një kohë kur, me sa duket, na ka hyrë të gjithëve një tjetër gjë. Ajo është demokracia. E uruar prej shumicës së popullsisë, e dashuruar dhe keqkuptuar si shumicat e dashurive, nganjëherë e urryer, por prap e kërkuar, ajo tani është vënë sërish nën akuzë. Politika u mundua të justifikohej. Ne e kemi bërë punën tonë, thanë të gjitha palët nën akuzë. Të shkretët prindër që vajtojnë me lot të patharë, deklaruan se nuk kishin rrugë tjetër përveçse të dërgonin fëmijët e tyre në detin prej 6 ballësh. Opozita e gjeti menjëherë fajtorin. Ai ishte Fatos Nano, që përtypte çamçakiz edhe në kohën që mungonte në seancë plenare. Më pas vijuan akuzat e ndërsjella, histori të vjetra dhe të reja, të cilat të gjithë i dinin, por askush nuk i përmendte. Me pak fjalë, opinioni publik shqiptar dhe politika, që buron prej tij, u kthye në një lloj ndërmarrjeje funerali, ku të gjithë bënin garë, kush e kush më parë të bënte hartimin më të bukur. Gabimi ishte se kishin zgjedhur temën e gabuar. Tema duhej të ishte jeta dhe jo loja me vdekjen. Në grackën e kësaj fjale të frikshme ramë befas të gjithë…

“Post mortum”

Ne e kemi zakon të çjerrim faqet, të qajmë me vajtojca, ta ngremë vdekjen deri në piedestal. Në një farë kuptimi, kemi të drejtë. Vdekja ka qenë pjesë e ekzistencës sonë për mote me radhë, po aq sa edhe vetë jeta, kundërshtia e saj. Rreth saj, burrat kishin zakon të mblidheshin dhe të bënin patetikun, njësoj si në çdo vend të Ballkanit. Rreth saj i kemi lidhur legjendat, përrallat dhe bëmat. Porse tani jemi në një kënd të kontinentit, në të cilin kemi kontribuar aq shumë, në vitet e para të mijëvjeçarit të ri. Idetë tona mbi jetën, e aq më tepër mbi “të festuarit e vdekjes”, duhej të kishin ndryshuar. Ne, tashmë nuk duhet të jemi më ata malësorët kreshnikë të veshur me tirqe a me fustanellë. Vdekja është një gjë që nuk na është ndarë ndër mote. E mira do të ishte sikur të gjithë bashkë të mundoheshim që ta kishim sa më larg atë dhe të kishim sa më afër harenë e jetës. Për këtë të fundit, ne jemi kujtuar gjithnjë me vonesë. Jemi kujtuar se herë kemi parë portretet e zeza të nënave të nxirosura, të cilave u kanë mbetur bosh përjetë pragjet e shtëpive. Të gjitha këto skena mund të tingëllojnë fort të bukura për një film artistik. Mund të jenë po aq të bukura sa është edhe vdekja vetë nganjëherë, kur ajo përballet me burrëri dhe dinjitet. Pas tragjedisë së tmerrshme të 9 janarit, e gjithë politika u kujtua të vajtojë. Porse ishte kujtuar me vonesë. Disa shanin e disa mbroheshin, porse përballë vdekjes së tmerrshme, të dy palët dukeshin njësoj të pafuqishme. Ajo që ishte fitimtare në këtë luftë të vjetër mes jetës e vdekjes ishte vetëm një. Ajo ishte pyetja: Përse të gjithë të gjallët kujtohen kaq vonë për të vdekurit. Në “Post mortum” vetëm shumë pak gjëra kanë kuptim. Politika jonë na kujtoi se për ne do të kujtohet gjithnjë, pasi të jemi mbytur ndër thellësirat e ftohta të grykave e të oqeaneve. Ne, për fat të keq, vazhdojmë të merremi me punët e saj…

Fajin e ka parajsa

Prodi dhe zyrtarët e tij evropianë janë një grup njerëzish që nuk kanë të sharë. Ata, të paktën në dukje, nuk kanë asnjë gjë ku të kapesh. Janë gjithnjë të kursyer në fjalë, nuk lëshojnë deklarata kot më kot, sikurse bëjmë nganjëherë ne ballkanasit, dhe për ta përbën lajm edhe ndonjë fishekzjarr e lëshuar nga ndonjë i çmendur. Prodi e njeh fort mirë Shqipërinë, ia di hallet dhe ia njeh mirësitë. Ai e di se një vend i varfër nuk mund të çlirohet kaq thjesht nga vargonjtë e Mafias. A nuk është edhe ai vetë nga një vend që shembullin e krimit të organizuar e ka përcjellë anë e kënd globit? Porse Prodi dhe Evropa fshihen pas disa parimeve, të cilave ata kanë vendosur t’u besojnë deri në fund. Një nga këto është parimi i të mos thënit të gjërave deri në fund. Shqiptarët mbajnë radhë të gjata përpara sporteleve të ambasadave, në të cilat valëvitet flamuri me simbolet e BE-së. Sigurisht, një popull i vogël, që porsa ka dalë nga një diktaturë e egër, do të ketë edhe kriminelë, të etur për të fituar para me çdo kusht, njerëz që i hyjnë detit më këmbë, në mënyrë që të bashkohen me të dashrurit e tyre klandestinë. Çdo gjë mund të ndodhë në këtë Evropë, që mezi po e gjen këtë integritet të ri. Porse ky nuk është dhe nuk mund të jetë vetëm halli i shqiptarëve. Gjetja e fajtorëve në fund të detit është rruga më e lehtë. Përse ndodh ky hendek i madh, nëse shpjegohet kjo, atëherë të gjitha palët do ta kishin më të lehtë dhe kriminelët pak nga pak nuk do ta shihnin veten më në fushën e tyre.

Vallja e vdekjes

Ndodh nganjëherë që një vend mbulohet nga limontia. Një mërzi e madhe, një gjë që pritet të vijë, porse që nuk ndodh askund e në asnjë kohë. Kjo situatë krijohet nganjëherë në ato vende kur të parët e saj priren më shumë nga të zgjidhurit e halleve të veta, sesa të atyre të të tjerëve. Kështu ndodhi në pragun tragjik të 9 janarit, kur viktimat tona bëheshin gati të përbënin lajm.

Më pas politika u kujtua. Nisën debatet e rrepta parlamentare, disa pjesë të shtypit, i cili luajti një rol parësor në këtë pikë, duket sikur i përpiu një valle e frikshme, ajo që rëndom quhet vallja e vdekjes. Kolegët tanë të shtypit të shkruar, por më së shumti të shtypit televiziv, gati-gati ngazëlleheshin kur të tjerët shihnin në ekranet e tyre pamje kufomash të ngrira, që porsa ishin nxjerrë nga fundi i akullt i detit. Kjo valle e vdekjes vazhdoi gjatë sa, mes nesh, njerëz të mediave, po ashtu edhe mes politikës, që ende këmbëngul të ngrejë post mortum komisione, të cilat edhe vetë e di që s’do të çojnë asgjëkundi. Pas mbetet vetëm morti i nënave me zemër të çjerrë nga dhimbja dhe indiferenca.

Camille Saint-Saens, një francez i lindur në Algjeri, ka kompozuar dyqind vjet më parë të njëjtën muzikë të dhimbshme. Ne, shqiptarët, me sa duket, ende nuk ia kemi kaluar.

Me zjarr dhe me hekur

Në Vlorë, Shkodër e gjetiu, të gjithë e dinë se cilat janë ndërtesat luksoze të ndërtuara me para të pista. Të gjithë i njohin mysafirët, kushërinjtë, shokët… E megjithatë, të gjithë shkojnë atje ku lokalet janë më luksoze e më të shtrenjta. Askush nuk ka të drejtë, në pikëpamje morale, që të dalë në luftën e qeverisë kundër krimit. Vetëm se shteti, të cilin të gjithë duam ta ndërtojmë, do edhe ca rregulla. Nuk mund të ndalosh djalin e tezes vetëm se kushëriri yt i parë na paskërka qenë mafioz. Gjëja mund të jetë e ditur botërisht, porse kjo nuk përbën provë për një gjykatë dhe këtu nis diskutimi. Arrestimet, konfiskimet, dënimet e ashpra nga gjykata të veçanta duhej të kishin nisur që me kohë, në mënyrë që t’i lihej dorë e lirë shtetit që të vepronte me ashpërsi në luftën kundër krimit të zi. Ne u kujtuam vetëm pas vdekjes, dhe atëherë krimi ka kohë të organizohet, të fshihet pas avokatëve me çanta lëkure dhe të gjejë boshllëqe në legjislacion. Në vend që të shanim njëri-tjetrin, përse nuk u bëmë të gjithë si një trup i vetëm, pozitë, opozitë e shoqëri civile në luftën ndaj plagës sonë më të madhe”. Ja pra, se ku na fshihet e keqja jonë. Në metodat revolucionare të zgjidhjes së problemeve dhe jo në ato racionalet. Sa kohë te jetë kështu, do të na duhet të vazhdojmë aksionet e dikurshme. Vetëm uniforma duket se ka ndryshuar.

Politikanë të hallakatur, apo klasë e vërtetë politike

Ata shajnë njëri-tjetrin. Bëjnë mirë, sepse na bëjnë me dije se kush është njëri a tjetri. Porse në momente zije kombëtare duhej të kishin kuptuar se, përballë vdekjes dhe përballë dëshpërimit të jetës, duhet të jemi të gjithë të barabartë. Nuk kanë më rëndësi inatet tona personale, nuk kanë më rëndësi se nga vimë e ku shkojmë, nuk ka më rëndësi se si do shkojnë zgjedhjet tona të ardhshme. E rëndësishme është që këtë tragjedi, një nga më të mëdhatë e kombit tonë, e përjetuam duke çjerrë faqet të ndarë. Ky ishte halli më i madh. Një hall që, për fat të keq, me sa duket, do të gjenerojë sërish fatkeqësi. Për të shpëtuar, le ta ndajmë bashkë dhimbjen, fajin dhe të ardhmen.