|  KULTURË  |  HISTORI  |   POLITIKË  |  OPINIONE  |  ADRESARI  |  ARKIVI  | 

OPINIONE

  Koment

  GJARPERI I PAPERGJEGJESISE

19 janar 2004 / TN

  

Nga Sadik BEJKO

 

1.

 

Disa te rinj, mbase jo shume seriozisht, si per t'me ngacmuar a cytur, me pyesin: si mendoje atehere kur ishje ne miniere, si mendonit ju njerezit e realizmit socialist?

 

Per emrin tim te perlyer, atehere, ne miniere une percmoja jeten time, percmoja vetveten, te qenit ashtu i gjalle dhe i cnderuar. Nuk mund ta pranoja neperkembjen e emrit tim. Si do t'u pergjigjesha femijve te mi neser, kur t'me pyesnin: baba, pse te kane denuar? Ne te vertete, ne ato kohe, mbase une ndjeja qe nuk kisha nje pergjigje per diten, per castin, nje justifikim te qarte mbi ate qe beja me vetveten dhe per vetveten; shpesh nje ankth qe s' di se si, m'i shterngonte mbyturaz gjithe nyjet e fijeve te ekzistences; lidhur pisk- e- kokolemsh me keto fije ne fyt, kete ankth mbledhur pike-pike nga ditet qe po jetoja, vija dhe e projektoja ne nje pyetje per te ardhmen: ashtu, ashtu, nje pyetje per te sotmen e hidhja kot se koti ne pergjigjen qe do te jepja ne te nesermen.

 

Kisha frike per te sotmen, por me shume tronditesha per ate pergjegjesi, per faqen me te cilen do te dilja para se ardhes sime. Si e lashe veten ne kete dite? 'do te bej me tej me kete vetvete? Pse nuk jam me ai njeriu me parime, ai njeriu me dinjitet? Pse duhet te genjej dhe te pranoj nje faj qe nuk e kam bere? Cili ishte faji im? Une, per te mos vajtur me keq, duhet te them publikisht qe partia mire ma kane bere qe me ka denuar. Ata (koha) ma kishin me hile dhe une po keshtu duhet te pergjigjesha, me hile. Po neser, valle a ka nje neser? Ku dhe si do te jete ajo? Po femijve te mi si do t'u pergjigjem? Dhe ata, dhe ata duhet t'i genjej?

 

2.

 

Sot, mbas tridhjete vjetesh, une nuk i pergjigjem me njeriu. As femijve. Se, vertete, ata me te dretjte nuk me pyesin kurre. Thelle-thelle, askush nuk te pyet. Ne fund te fundit, ajo merret me mend si nje fatkeqesi dhe kaq. Ne kohen e komunizmit ndodhnin plot mizori, denime e ndeshkime te tilla pa fund. Edhe nga ato me te llahtarshmet qe para te mijave nuk jane kurrgje. Kaq, vetem kaq. Jane vuajtje te shkuara dem, te papergjigje, te pakuptimta.

 

Po ne, disave, qe na kane therur e sakatuar shume, kur na ndodhen, ne duam te gjejme nje kuptim per dhembjen tone, ta respektojme ne vete, por dhe te na e respektojne te tjeret ate. Njerezit, koha. papritur largohen dhe te lene ne bosh, ne dyshimin per vuajtjet e tua, ne shperfilljen dhe deri ne talljen per to. Madje vuajtjen qe ne te vertete njerezit nuk e duan dhe nuk ka perse ta duan, kur dhe vete nuk e deshem, por na i bene peshqesh- kete vuajtje te se shkuares- disa qe u ndodhen pertej saj, edhe duan, po te kene mundesi, ta perdorin, ta vene ne pune.

 

Keto forca politike, a organizata qe bejne aktivitete te sponsorizuara mire, e tundin dhe e shkundin para medjave fantazmen e vuajtjeve. Ndryshe, kur nuk hyn gjekund ne ndonje fare pune, ne ndonje treg, kur nuk sjell praktikisht sado pak leverdi, atehere, le te veje ne djall. Ne, thone, te gjithe kemi vuajtur, kush me shume e kush me pak, hajt, mos na '_ koken me ate vuajtjen tuaj, duke na i shfaqur si sakati ato gjymtyret e tij tek sa kerkon ndonje lemoshe? Ju u sakatuat me shume, po ne te gjithe jemi nje popull i sakatuar, na lini rehat tani e mos na delni perpara se po na e shpifni. Aman o zot, te degjojme dhe vuajtjet tuaja. Boll.

 

Po, keshtu eshte, do te ishte mire qe disa nga vuajtjet te vene ne djall dhe te harrohen. Madje po te gjenim ndonje ilac a supermen vete vuajtjen, kudo qe te ishte, duhet ta fshinim fare nga faqja e dheut. Mos te kishim te benim me me ate fytyren e saj te lemerisur. Por, vaj halli, ajo ka qene dje, eshte. eshte ketu edhe sot e gjithe diten. Ku me shume e ku me pak. Mjere kujt i bje me se shumti ne pjese. Ka vende te globit- nder te tillet jemi dhe ne-qe ende e trembin si gogol me varferi, semundje, uri e fatkeqesi pjesen tjeter te botes. Kohet, vendet, gjithmone kane hallet dhe veshtiresite e tyre, sa dalin nga disa pengesa a shkaqe vuajtjesh, perplasen papritur me te tjera dhe keshtu askush nuk ka pse te ngarkohet me barre dhimbjesh te te tjereve, te nje kohe qe shkoi, kohe qe si nje pllake hata guresh ra dhe na zuri ne ne gracken e saj, ne, disa te pafat dhe aq.

 

3.

 

Ne te vertete, a eshte nje lende, nje thelb me vete vuajtja, a mund te hyje ne pune vuajtja? Pse ne- ata qe deri dje me se shumti- e hoqem rende e drejt mbi kurriz, nuk mund te ndahemi prej saj? Po ata qe lemerine e heqin sot, ato familje te mjera te tragjedise se ketyre diteve ne Vlore, do te ndahen lehte, a kurre prej saj? Dhe, ne fund te fundit, a ka kuptim vuajtja? Dikush pertej nesh sot dhe tallet, tallet ne mes te dites dhe ne mes te sheshit me vuajtjet e djeshme.

 

Problemi eshte se keta i japin dhe e ngushtojne vuajtjen vetem brenda kuadrit politik dhe te fitores a te nxjerrjes se perfitimeve po ne politike. Por, me gjere dhe ne me te shumten e rasteve, ne perballjen me te shkuaren, eshte nje gjendje neutrale, nje harrese, nje mbytje e cdo pergjigjeje. Ne nje mbledhje ne Arkivin e Shtetit e veja e diktatorit Hoxha dhe disa nga te vuajturit qene ftuar bashke, ne te njejten salle. U ngrita e, vec te tjerash, thashe se, se paku, ajo nuk duhet te ishte aty perballe Edi dhe Mihal Luarasit, por drejtori i atij institucioni shteteror u pergjigj se per arkivin edhe persekutoret dhe te persekutuarit jane vetem e vetem dokumente te se shkuares.

 

Ne Shkoder, ne nje mbledhje me perkthyes nga shqipja ne gjuhe te huaja, njeri nga keta tha: botes nuk i intereson me letersia e vuajtjeve nen diktature. Te kota, te zhvleresuara jane vuajtjet e perpelitjet tona, te kota dhe pergjigjet per to. U zhvleresuaka lehte dhe shpejt jeta dhe kuptimet tona per te. Tallet ajo me ne, me pergjigjet tona. Duket njerezit nuk duan te degjojne per histori te hidhura te se djeshmes. Duket diktatura komuniste paska pasur nje rreze shfarosese jo vetem per jetet, po dhe per pergjigjet tona. Shoh ende filma me cifute te persekutuar ne kampet shfarosese. Mbi kete teme behen filma gati cdo vit. Ata jane torturuar, ne- jo. Mos bota ka ndonje faj kolektiv ndaj komunizmit?

 

Nuk me pyesin as femijte. Ata ulin kokat.dalin ne pune te tyre. U rriten, i kuptojne gjerat. Jeta e perkul njeriun dhe kjo me trishton shume. do kohe ka minierat e veta te zise. Ne nuk u dlirekmi dot, nuk dhe nuk ia hoqem dot lekuren atij gjarperit te vjeter, per ta bere aq te afert sa te luajme me te, si me macen ne gjunje, ne nje mbremje, n- nje nate dimri. Shpinat e kerrusura te femijve, te miqve-jo vete ato-jane me akuzuese se sa ca veshtrime te drejtperdrejta, shpuese, sy me sy: pse pranove minieren, padrejtesine, poshterimin, kur ishje i pafajshem? Atehere e kam vuajtur gjate kete pyetje. Fakti qe nuk me behet me, asnjehere, shpesh nga askush, me trishton me teper se sa tortura ima e dikurshme, se sa pyetjet e dikurshme: kembeza te merimanges se helmuar ngulur drejt ne tru e gjer thelle zemres se pergjakur. Si do te pergjigjem une, si? Pak, pak ide ka jeta. Te jem i suksesshem, te jetoj mire per vete, te tjerat c'me duhen. Vetem kaq. Kokat qe i mbajne keto ide bjene si dardhat e pjekura. Kokat e njerezve brez pas brezi bjene, idete mbeten, perseriten e perseriten.

 

4.

 

Fatalisht, atehere neve te rinjve na thoshin qe jemi njerez te lire, me te liret ne faqe te botes. Ne e besonim, na pelqente. Po kur binim me hunden ne dh e balte, kur nuk kishim te drejte te mbronim as veten, kur ndienim se ishim rober te rrethanave, ushtare te nje kauze te te tjereve, si i behej? Ka te drejte robi te beje pyetje, te kete pergjegjesi, t'i vere vetes, ndergjegjes se tij ngarkesa te tilla qe do ta shkyenin e rrezonin per toke gjithe ate godine e strukture shoqerore ku ai ishte varrosur pa si e pa pse?

 

Me siguri ai eshte nje i mjere dhe per me teper budalla e qesharak kur do te kete dinjitet, te ngrihet deri ne ate lartesi sa te mendoje per pergjegjesi para te nesermes, kur ka ca skrupuj qe dhe si rob nuk do t'i leshoje, ca ndjenja te detyres para brezave, para historise, qofte dhe para femijve te tij e, me se fundi, pse jo, dhe para asaj me te vogles e me torturueses hapsires thelle brinjeve e zemres se tij, atij shkretimi asaj erresire qe e pushton e ve perposh vetes me barre te pamasa shkembinjsh, i merr frymen, i thote: pse ti pranon te jesh ai qe nuk do, pse behesh pjese me te keqen, pse e do jeten si te tille, he c'te duhet qe je e merr fryme i shkeputur nga ajo ndergjegje e larte boterore qe e ke rritur dhe ushqyer, ke shitur mend se je pjese e saj dhe ke kerkuar qe te gjithe te njohurit e tu e ata me tej, te jene pjese e saj?

 

Komunizmi te fuste ne kete ngasje, te edukonte si njeri shoqeror, si njeri me pergjegjesi mbi personale, si pjese e si shufer celiku ne kete ndergjegje te madhe shoqerore tejpersonale, tejkombetare, tejkohore, te kjo ndergjegje historike e gjithekohshme qe u takonte te gjitheve pavaresisht nga vendi, pasuria, forca. Me kete arme ti mund te gjykoje dhe te ishje pjesemarres per punet e medha ta kesaj bote, se keshtu ajo do te ndryshohej, do te transformohej, do te behej me e mire. Ti kishje nje model te madh dhe te perkryer se si ndreqet bota, dhe ti e beje veten pjese te tij. Kur te merrnin dhe te fshinin si pluhur i felliqur ne ndonje skute, ti si njeri i asaj kohe, i atij edukimi, doje te ruaje parrullat, modelet, shkaqet e pergjegjesite, syzat dhe optiken qe te kishte dhene ajo, se nuk kishje te tjera, nuk egzistonin per ty, nuk dije valle a ka te tilla me te mira. Kjo, per komunizmin, do te thoshte ta kishje mundur kundershatrin brenda ne thelbin e tij dhe, si peshku qe e ka ngrene me fund karremin, ta terhiqje pas deri ne pafundesi, ne vuajtje dhe ne torturim te pashprese e te pashpjeguarshem.

 

5.

 

Ne se dhe sot bej pyetje te asaj kohe,- i kam bere qe atehere-, kjo do te thote se nuk kam nga shkoj. Mos valle jam vet-m pjelle e nje situate e nje historie? Po mire, sot a duhet te bejme pyetje qe shkojne tej vetvetes, tej e pertej koherve? Prape tej e per tej koherave? Prape si ne komunizem? Jo, gjithmone ka nje "tjeter": me nje dore mbushur me kripe si ilac ndaj kalbezimit dhe me tjetren me drite per te na cuar me tej- keshtu duhet t'i dalim botes perpara. Kjo eshte shkruar a thene qe para dymije vjetesh. A duhet te marrim persiper pergjegjesi? A duhet ta kerkojme kete dhe nga te tjeret? Pse ta bejme kete kur na mjafton te jemi mire e tumire per vetveten e me vetveten? Kur ndjenja e pergjegjesise na torturon ne paliri, sot ajo duhet te jete ku e ku me e madhe. Sa shkon, me duket, se njerezit bejne me pak pyetje qe te cojne pertej vetes. Duke iu shmangur ballafaqimit me vuajtjen, i bejme bisht pergjegjesise. Ua hedhim fajin koheve, politikes, te tjereve.

 

6.

 

Nganjehere, sot mund te te duket vetja si nje shkemb, i kerrusur, i palosur menjane, me nje fosil dhembjeje ndryre nen ndryshk e njolla likenesh, nje shkemb me ate gjarperin e vjeter; fosili nuk perben me as kuriozitet; mundet ty dhe t'i ngjall ne gjume ato fantazmat e frikshme, por per te tjeret nuk sherben ne asgje: as per t'i trembur dhe as per t'i argetuar kalamajte; gjarpri ne shkemb nuk mund te zbutet aq sa te behet kafshez shtepiake; me fshehtesi te ndohta ne duam dhe vazhdojme ta ushqejme, e rritim me te ngrena gjaku te vetvetes.te padukshme, jo si ato copezat e melcizave qe ua japim me doren tone, nje qeni, a nje maceje te familjes.

 

A duhet ta vrasim kete gjarper? Se pari ne veten tone.