ROMAN I NJË PROSEDEU EKSPERIMENTAL

Vështrim

ROMAN I NJË PROSEDEU EKSPERIMENTAL


Shkruan: Mr. Yrjet BERISHA

Libri është modeluar me një poetikë të nduarnduarshme që mëton një prosede eksperimental me elemente të theksuara të tipeve të ndryshme të shkrimit letrar, eseistik, psikologjik etj. Kjo vërehet edhe nga tërësia tematike dhe motivore e këtij teksti, e cila mbështetet në një gamë të gjerë temash që nga antika e deri në vitet ’90 të shekullit XX. Tematika sociale, e dhunës serbe mbi shqiptarët, por edhe e dhunës së pushtuesve të ndryshëm të mëhershëm, gjakimi për identitetin kombëtar shqiptar, që në këtë prozë vjen nëpërmjet një kontemplacioni për ëndrrën e parë, si dhe dilemat për të ardhmen përbëjnë një pjesë kryesore të tërësisë tematike të kësaj proze romanore. Me fjalë të tjera, poetika e këtij teksti është e thurur me një teksturë shumëplanëshe letrare, dokumentare e mitologjike, të një subjekti me elemente psikologjike, që me një aliteracion të vendosur fjalë pas fjale sendërton ngrehinën letrare në një korpus që thadron subjektin arketip, sipas semiotikës së motivit urban e atij rural, ku niveli fabulativ patriarkal është shtrirë si nëntekst që korrespondon me fabulën e përditshmërisë nën pushtimin klasik.

Arti s’do të ishte art po të mos e sqaronte botën e brendshme të karaktereve, e që do të shtrihet edhe në shtresat e poetikës romanore,e cila edhe funksionon në formë simboli që i kundërvihet modelit të peripecisë me elemente artistike që gjithmonë vihen në shërbim të diskursit, të ndërkallur me nivelin kompozicional, në ç’aspekt, shtresa dominante tkurret e shtrihet mes krijimit të prozës dhe të dramës.. Ndërthurja e tillë në art, nga estetët bashkëkohorë botërorë cilësohet si shtresë e artit absurd, si ngrehinë letrare me semiotikë ekspereminetuese, moderne, postmoderne.

Sprova të këtilla provon të bëjë edhe ky autor, por struktura romanore është e ndërlidhur me rëfimin e modelit dhe korpusit kompozicional të tekstit dramatik, si një refeleks a si ndihmesë huazuese i parateksteve të shkencave të ndryshme shoqërore. Diskursi me harmoni lirike është zhytur në malin narrativ të prozës, siç do të thoshte Umberto Eko, gjë që duket se del nga këto labirinthe me tepër i ngjeshur me semiotikë lirike se sa diskurs i rregullimit të përfshirjes së modelit të tekstit si kod e si poetikë me narracion e kompozicion të tekstit letrar. Arti i ligjërimit cytet të shfletojë e të parafrazojë sipas lirisë mimetike, e cila legjitimohet sipas poetikës postmoderne, ku shlirshëm citat e parateksteve të tjera kryejnë a përmbushin korpusin kompozicional dhe kështu automatikisht shndërrohen në sipërfaqe të diskursit me tonalitet origjinal. Kjo mund të thuhet në mënyrë të veçantë për pjesën e diskursit letraro-mitologjik që ka të bëjë me ëndrrën e parë, në të cilën është bërë rikuptimësimi dhe rifunksionalizimi i teksturës dhe i fabulës mitike të miteve të ndryshme të njohura nga antika e këndej, në ç’aspekt duhet përmendur në mënyrë rikuptimësimin dhe rifunksionalizmin e mitit të Ilit, që sipas mitlogjisë është i pari i ilirëve, i Armatit, që është zot i luftës te ilirët, i Pandorës që është simbol i së keqes, përkundër dëlirësisë shpirtërore etj.

Kodi ligjërimor i romandramës “Rrethjeta” është i ndërtuar mbi bazën e ligjërimit të kryer në veten e tretë dhe të dytë njëjës, ku veta e dytë njëjës është vetëm vetë gramatikore, e jo edhe vetë reale e një personi të dytë të cilit mund t’i drejtohet një person tjetër. Edhe këtu është bërë një sprovë e veçantë letrare nga ana e këtij autori. Është thënë edhe deri më tash se dialogu i “Rrethjetës” i nënshtrohet kodit koheziv të teksturës së dramës. Kurse monologu e jep zonën e universit akseologjik të gjetur në një fushë aktualogjenetike me të gjitha peripetitë e arealit perceptues të mbështjellë në art dominant, në zonën e botës së brendshme të karaktereve të të rinjve e të moshuarve të sfiduar nga diktatura e egër e inkuizicionit pushtues, që vjell helm e tragjedi në çdo sferë të jetës sonë.

Gjuha e këtij teksti letrar është e një rëndësie të veçantë, ku vërehet një përdrim i qartë i gramatikës së gjuhës standare shqipe, por edhe përdorimi i gjerë në formë dialogu i të folmes së Anadrinisë, që s’ka dyshim se është me interes për dialektologjinë tonë.

Krejt në fund duhet thënë se romandrama “Rrethjeta”, e shkrimtarit dhe e analistit politik, Rexhep Kastrati, e që hyn në mesin romaneve të rrallë të botuar vjetët e fundit në Kosovë, është botim i autorit dhe ka 155 faqe, në të cilën shquhet edhe mjeshtria teknike e realizimit të tërësishëm kompjuterik që nga kopertina e deri në faqen e fundit, e vetë autorit.

Ky libër është në shitje që disa kohë, kurse lexuesit në diasporë mund të gjejnë në Zvicër te Kadri Osmani me këtë numër telefoni: ++41797073870 dhe te Sylejman Morina me këtë numër telefoni: ++41417605142.