|  KULTURË  |  HISTORI  |   POLITIKË  |  OPINIONE  |  ADRESARI  |  ARKIVI  | 

 Nga diskutimi i Sekretarit të Përgjithshëm të PD-së në Kuvend

Përse PD do të votojë kundër buxhetit 2004

24 dhjetor 2004 / TN

 

Nga Ritvan BODE

 

Çfarë paraqet buxheti i ri?

Opinioni i gjerë publik priste që në buxhetin e vitit 2004 të reflektoheshin prioritetet e deklaruara, duke korrigjuar deformimet e shkaktuara deri më sot, duke përmirësuar njëherazi standardet e kërkuara edhe nga partnerët ndërkombëtarë për paraqitjen dhe ekzekutimin e buxhetit.

 

Në të vërtetë, projektbuxheti i vitit 2004, për mënyrën si u prezantua dhe, para së gjithash, për tërësinë e koncepteve e praktikave që përmban, i largohet më tej rrethit të interesave qytetare për të mbetur një instrument i rutinës së burokracisë, pa asnjë vlerë publike. Vonesat e mëdha në paraqitjen e projektit, përgjysmimi i afateve ligjore në diskutimin e tij në komisione, injorimi i propozimeve të përdoruesve të buxhetit apo i grupeve të ndryshme të interesave, fshehja dhe bllokimi i diskutimit publik të treguesve të projektbuxhetit 2004, janë jo thjesht difekte formale të tij, se sa marifeti i radhës nëpërmjet të cilit kryeministri Nano, njëlloj siç fshehu krimin e tij të Shkallnuerit, synon të kamuflojë dëmin që do t'i sjellë ekonomisë ky buxhet. I ashtuquajturi kryeministër, me kabinet të mangët për gati gjysëm viti, u mundua që nëpërmjet pasazheve të zgjedhura të fjalimit që u mbajti anëtarëve të kongresit të tij një javë më parë, të bëjë makiazhin e një gjysëm kabineti të një mazhorance të përgjysmuar, e cila ka humbur tërësisht dinamizmin dhe vullnetin për t'u angazhuar në zgjidhjen e dhjetëra problemeve, që zmadhohen e shtohen me kalimin e kohës.

 

Por demagogjia tashmë nuk mjafton përballë konkluzionit mbi qeverisjen aktuale bërë disa muaj më parë nga komisionerët e BE se "kushtet e favorshme të vendit si dhe liria e deklaruar e tregut mbeten të bllokuara, për shkak të mungesës së kapaciteteve të mjaftueshme administrative dhe korrupsionit të përhapur", i cili vazhdon të mbetet pezull mbi çdo artikull të buxhetit e slogan të qeverisë. As vonesat në paraqitjen e buxhetit, as kujdesi i tepruar për të mbajtur larg vëmendjes së qytetarëve dhe as agresioni demagogjik qeveritar në këtë seancë parlamentare, nuk mund të fshehin thelbin e projektit të buxhetit për vitin 2004, si buxhet që vijon bartjen e problemeve të pazgjidhura prej një kohe të gjatë, që mbingarkon ekonominë dhe individin me taksa të reja, që nuk programon e normon zhvillimin e reformave të deklaruara, që dëmton më tej tregun dhe funksionimin e tij, që thellon deformimin e strukturës së shpenzimeve publike drejt atyre jo efektive, që përshkallëzon cinizmin në raport me natyrën sociale, edhe pse qeveria ka emrin socialiste, që garanton vetëm komoditetin për administrimin abuziv të financave të shtetit, duke siguruar njëherazi garën e 100 përqindshave të realizimeve si pjesë e emulacionit socialist të kabineteve të majta.

Në mënyrë të sintetizuar projektbuxheti i qeverisë për vitin e ardhshëm karakterizohet nga:

Shpenzime të ngarkuara qeveritare

Zgjerimi i hapësirave të shpenzimeve dhe ekonomisë publike në raport me ekonominë reale e atë private. Zoti Nano dhe gjysëm kabineti i tij vazhdon të gënjejë veten ose bën sikur beson tek protagonizmi fals i qeverisë për zgjidhjen e problemeve që ka ekonomia dhe të pasojave të rënda shoqërore që ka sjellë frenimi i zgjatur ekonomik, nëpërmjet shtimit të pandërprerë të shpenzimeve publike, të cilat aq më tepër nën qeverisjen aktuale rrisin karakterin joprodhues dhe inefiçient të tyre.

 

Thellimi i përvitshëm i kësaj tendence nuk ka të bëjë me frymëzimet e gabuara filozofike gjoja të majta, se sa me interesat korruptive të një pjese të ushtruesve të pushtetit të sotëm që i shikojnë këto shpenzime si prenë, që presin të gjuajnë në tenderat e prokurimet që do të bëjnë. Edhe një herë sipas qeverisë parashikohet që ekonomia reale (PBB) të rritet me 6% ndërsa ekonomia qeveritare (Buxheti i shtetit), do të ritet me 15% në krahasim me 2003 (tre herë më shumë). Asgjë nuk parashikohet në buxhet nga arkëtimi i debitorëve të llogaritur nga administrata tatimore që kalojnë 30 miliard lekët dhe që ky parlament ka vendosur se duhet të arkëtohen për vitin 2004. E ndërsa për vete qeveria nuk parashikon përmirësim të administrimit, pushtetit lokal pa i kaluar asnjë taksë qendrore i shton planin e të ardhurave me 25%.

Rritje e ekonomisë joformale

Parashikimi i të ardhurave me rezervë ndërkohë që rritet më tej barra fiskale mbi biznesin dhe zgjerohet ekonomia informale. Me miratimin e të ashtuquajturës paketë fiskale një javë më parë, qeveria pasi "gostiti" buxhetet e familjeve me 7 dhe 15 mijë lekë të reja si taksë për qarkullimin e automjeteve, rriti akcizën e karburanteve në masën 30% duke detyruar për pagimin e tyre direkt apo indirekt të gjitha bizneset dhe konsumatorët. Rritja e barrës së taksave bëhet në një kohë kur ndërkaq kemi ngarkesën më të lartë në krahasim me vendet e tjera dhe vjelim më pak se gjysmën e tyre. (Vjelim 20% të GDP kur ngarkesa ligjore është mbi 40-45%). Publikisht nga kryeministri pranohet se mbi një e treta e ekonomisë është informale dhe deklaron se do të bëjë presion për formalizimin e saj, por një gjë e tillë mbetet propagandë nëse i referohemi asaj që shkruhet në p/buxhetin e qeverisë. Të ardhurat e buxhetit parashikohet të rriten me 9% në krahasim me 2003, dhe në këtë rritje përfshihen edhe efektet e taksave të reja, edhe pretendimi për rritjen ekonomike prej 6%, edhe efektet e inflacionit prej 4%. Pra qeveria parashikon që taksat e reja dhe rritja e akcizave të kompensojnë thellimin e evazionit fiskal dhe rritjen e ekonomisë informale, bile edhe 1% nga rritja e GDP duhet të destinohet për to.

 

Deformimi i strukturës së shpenzimeve publike

Deformimi i mëtejshëm i natyrës së shpenzimeve publike duke rritur peshën specifike dhe tendencën e shpenzimeve jo efektive e të pakthyeshme. Duke iu dhënë atyre prioritet dhe qëndrueshmëri. Në P/buxhetin e qeverisë për vitin 2004 i vetmi zë për të cilin koncepti shpenzim publik do të kishte kuptimin e tij të vërtetë, investimet kapitale publike, në vend që të pësonin rritje kanë pësuar rënie bile edhe në masë absolute (-2 miliard lekë ose -5%) ndërkohë që shpenzimet operative të qeverisë janë ritur me 18% ose me 3 miliard lekë më shumë. Deformimi i strukturës së shpenzimeve nuk qëndron vetëm në raportin midis shpenzimeve për investime me shpenzimet korrente, por edhe brenda këtyre të fundit, ku rënia në strukturë e zërave të tilla si arsimi dhe shëndetësia në favor të shpenzimeve të dikastereve qendrore (në 5 vjet fondi i Këshillit të Ministratve është pesëfishuar), përbën tendencën më shqetësuese të kryerjes së tyre.

E njëjta gjë mund të thuhet edhe në raportet që përcakton P/buxheti ndërmjet shpenzimeve qendrore dhe shpenzimeve që i atribuohen pushtetit lokal, rreth 400 bashkive dhe komunave të vilave edhe për vitin 2004 nuk do t'u jepen si grant më shumë se 4% e të ardhurave që disponon buxheti qëndror, ndërkohë që asnjë taksë nuk është decentralizuar. (BF për taksën mbi biznesin e vogël).

Një buxhet pa prioritete

Mungesa e prioriteteve dhe mosrespektimi i strategjive të deklaruara për prioritetet e zhvillimit të vendit. Dhe këtu nuk është fjala për mosrespektimin të njëjtit të ashtuquajtur program qeveritar apo strategji për zbutjen e varfërisë dhe zhvillimin e vendit të miratuar vetëm dy muaj më parë, por në radhë të parë për efektet e investimeve publike në nxitjen dhe favorizimin e investimeve private. E quaj të tepërt që t'iu kujtoj edhe një herë se investimet direkte private të brendshme dhe të huaja për frymë të popullsisë janë më të ulëtat në 27 vendet ish komuniste. Efektiviteti i dobët i shpenzimeve publike bëhet edhe më i prekshëm, nëse u referohemi investimeve publike të vitit 2004.

 

Ato jo vetëm që janë në rënie si total, por kanë pësuar një deformim edhe më të madh, nëse i referohemi natyrës së tyre. Shpenzimet për ujësjellësa, kanalizime, rrugë urbane etj., janë sa gjysma në krahasim me një vit më parë. Megjithë fondin e së ashtuquajturës kredi greke të premtuar prej 7 vitesh, për vitin 2004 do të strehohen nga shteti gjithsej vetëm 200 banesa për të pastrehët. Asnjë prioritet për zhdukjen e varfërisë, të deklaruar në strategjinë e qeverisë, nuk ruhet. Investimet e mësipërme për gjithë zonën verilindore nuk kalojnë as 10% të tyre, ndërkohë që zona deklarohet prioritare.

Fondet e ashtuquajtura për investime, veç masës që bëhet pre e korrupsionit në procesin e tenderimit, gjithnjë e më shumë po i largohen destinimit për krijimin e pasurive fikse publike dhe po kalojnë në destinacione që nuk shkojnë për shtimin e pasurive publike. Kështu në Ministrinë e Energjetikës, gjithë fondi i investimeve prej 645 milion lekësh është destinuar për asistencë teknike në masën 462 milion lekë (ose 72% e fondit) dhe për të konservuar ndërmarrjet, që çdo ditë amortizohen dhe humbasin vlerën në pritje të privatizimit, për shumën 183 milion lekë.

Anashkalimi i nevojave të popullsisë

Për më tej edhe brenda për brenda zërave të investimeve që krijojnë pasuri publike, raportet nuk u korrespondojnë nevojave të ekonomisë. Në ministrinë e Bujqësisë, psh., 500 milion lekëve për asistencë teknike dhe 1.7 miliard lekë të destinuara për hartim projektesh, nga 4.6 miliard lekë që janë investimet për pasuri të trupëzuara, 60% e tyre janë vetëm për ndërtim dhe pajisje zyrash ndërkohë që kanalizimet, zhvillimi i sektorit të bujqësisë, vaditjet, kullimi, etj., të kësaj natyre që janë destinimi i natyrshëm, përbëjnë më pak se 20% të totalit të këtij fondi.

Fshehja pas totaleve dhe harxhimi i parave të taksapaguesve jashtë destinacioneve të natyrshme, ndërkohë që borxhi publik për shkak të këtyre shpenzimeve është gati trefishuar në 5 vjet, do të shndërrohet në një problem të papërballueshëm për ekonominë tonë në vitet që vijnë.
Thellimi i problemeve shoqërore që vijnë si pasojë e masave të paorientuara si dhe injorimi i detyrimeve të deklaruara ndaj shtresave të caktuara. Tërësia e masave të deklaruara në buxhet, sikurse dhe rritja imponuese e çmimeve monopol të energjisë elektrike, telefonisë fikse të ndodhura këto njëherazi me rritjen e pritur të çmimeve të karburanteve për afro 20% për shkak të rritjes së akcizës, implikon pasoja të pashmangshme në rritjen e kostos së buxheteve të familjeve shqiptare. Por përballë një fakti të tillë, dhe për çudi për herë të parë, qeveria nuk pranon të deklarojë masën e rritjes së pagave dhe pensioneve, aq më tepër që edhe rritja e premtuar e vitit që po mbyllet ishte një premtim i rremë fushatesk, i stilit alla Nano.

Nga drejtësi sociale në demagogji sociale

Në projektin e paraqitur gati eleminohen tërësisht instrumentat për më shumë drejtësi sociale, por e mbetur pa asnjë justifikues, braktiset edhe fjalia e fundit e demagogjisë sociale që ka përdorur shpesh qeveria. U harrua bile edhe deklarimi dhe angazhimi i një viti më parë për ndërmarrjen e strategjive mbështetëse në këmbim të atyre asistencialiste. Tregu i punës, edhe informal siç është, nuk po mund të absorbojë fuqinë e re punëtore pa le pastaj që të pakësojë numrin e atyre që prej kohësh kanë humbur shpresat për punë.

Sipas raportit të BSH, numri i të punësuarve është rreth 200 mijë vetë më pak krahasuar me 5-6 vjet të shkuara, veç statistikat e rreme qeveritare flasin për rënie të nivelit të papunësisë jo duke punësuar të papunët, por duke i dëbuar ata nga tregu shqiptar dhe nga listat e përkrahjes shoqërore.
Qeveria me p/buxhetin e paraqitur kërkon të lajë duart edhe një herë edhe me ish të përndjekurit, një projekt ligj i të cilëve prej më se një vit e gjysëm po endet nga parlamenti në qeveri dhe anasjelltas pa marrë kurrë përgjigje dhe po ashtu me ish pronarët, një projekt ligj i të cilëve, i hartuar edhe me ndërmjetësimin e OSBE, u shty për diskutim e miratim pas miratimit të buxhetit.

 

Për të dy këto grupe shoqërore, edhe pse publikisht qeveria është deklaruar se do të bëjë trajtimin e tyre, nuk parashikohet asgjë në buxhetin e shtetit. Kjo do të thotë që edhe për vitin 2004 nuk do të mund të bëhet asgjë për ta. Përsëri faturat që sot kanë ditën kur diskutohen e vendosen, do të arshivohen në sirtarët qeveritarë për të pritur një tjetër buxhet. Është 10 miliard lekë në buxhet fatura që qeveria aktuale paguan për trajtimet e veçanta që u bëhen grupeve të caktuara sociale, ndërsa për dy kategoritë e mësipërme, për të drejtat e tyre që u janë pranuar edhe nga mazhoranca aktuale, p/buxheti i qeverisë hesht, duke evidentuar kështu një nga aspektet e tij më të errëta, atavizmën e tij klasore.

Defiçiti buxhetor 1.2 miliard dollarë

Së fundi, p/buxheti i qeverisë konsolidon karakterin konvencional të stabilitetit makroekonomik, i cili forcohet gjithnjë e më shumë me përkeqësimin e treguesve cilësorë e rezultativë të ekonomisë sonë. Gjatë viteve të fundit deklarimi i rritjes së PBB me 6-8% (rreth 40-50% në 5 vjet) është shoqëruar me një rritje të defiçitit tregtar në afro 2-3 herë (viti i kaluar defiçiti arriti në mbi 1.2 miliard USD dhe për vitin në vijim ai do të thellohet më tej, në krahasim me afro 500 milion USD që ishte 5 vite më parë). E njëjta gjë mund të thuhet edhe për numrin e vendeve të punës, të cilat janë pakësuar me afro 15%, kur PBB deklarohet se është ritur afro 50%.

Dhe ky stabilitet makroekonomik trumpetohet në një kohë kur borxhi publik vazhdon të thellohet me shpejtësi. Sipas BSH në fund të vitit të kaluar, borxhi i brendshëm ariti në 261 miliard lekë (2 miliard USD) ndërsa ai i huaj 1.5 miliard USD. Viti 2002 shënoi njëkohësisht edhe defiçitin më të madh të llogarisë korrente duke arritur në 9.5% të PBB-së. Dhe këtij zhvillimi kaotik treguesish i shtohet edhe një i ri, edhe më fatal se të tjerët dhe që vulos nivelin e lëngatës së gjatë të ekonomisë nën modelin socialist: BSH ka çuar rezervën valutore në 1 miliard dollarë kur ligjet tona parashikojnë një rezervë të barabartë me vlerën e 4.5 muaj importeve.

 

Banka vazhdon të ngurtësojë valutë për t'i injektuar pak serum pulsit të lekut që nuk regëtin më, dhe nuk ndjek dot dinamizmin e valutave, qeveria vazhdon të zhvillojë ekonominë e importeve, kursimet e popullatës vazhdojnë të shtojnë sasinë e bonove të thesarit që emetohen si defiçit buxhetor, të papunët vazhdojnë të marrin rrugët e botës, bizneset vazhdojnë të zvogëlojnë vëllimin e aktivitetit të tyre, investimet direkte për frymë të popullsisë vazhdojnë të ulen, informaliteti dhe kriminaliteti i ekonomisë vazhdojnë të rriten, ministrat vazhdojnë të forcojnë frymën e autokritikës dhe parlamenti frymën e debatit, qeveritë e majta vazhdojnë të rikompozohen për të mosfunksionuar, etj.. Ky është modeli i një buxheti formal, të një pushteti ilegal në një ekonomi virtuale.

Ja pse PD do të votojë kundër p/buxhetit të qeverisë.