|  KULTURË  |  HISTORI  |   POLITIKË  |  OPINIONE  |  ADRESARI  |  ARKIVI  | 

Botime

Ejani t’i këndojmë Zotit I dhe II

Kompozitori ynë shqiptar Vinçenc Gjini me mundin e tij të palodhshëm në lëminë e muzikës sakrale, na gëzoi edhe një herë duke krijuar kësaj radhe një opus të konsiderueshëm kompozimesh të reja origjinale kishtare në gjuhën amtare shqipe. Botimi voluminoz bëri që ky libër të dalë në dritë në dy vëllime ku përfshihen 312 kompozime.

Forma e librit është e pashme, me teknikë estetikisht shumë të bukur. Renditja e kompozimeve fillon me Lutjet themelore, pasojnë Meshë të kënduara, Këngë eukaristike, Këngë për të dielat gjatë vitit kishtar dhe Këngë për kremte të Shenjtërve.

Në vëllimin e dytë bëjnë pjesë këngët e kohëve të shenjta dhe të tjera: Të ardhurit (Adventi), Krishtlindja, Kreshmët, Pashkët, Jezu Krishtit, Zojës së Bekuar (Virgjërës Mari) dhe Këngë rasti.

Parathënien e ka shkruar don Ndue Ballabani, misionar në Kroaci. Recensorë janë: Dr. Miho Demoviæ – Regens chori i katedralës së Zagrebit dhe Mr. mo. Miroslav Martinjak – Prof. në Fakultetin Teologjik Katolik në Zagreb. Mendimet e tyre lidhur me këtë libër shkurtimisht janë të paraqitura në kapakët e thyer përmbrenda librit. Përpunimin, rradhitjen kompjuteristike dhe përgatitjen për botim e ka bërë Armando Gjini, I.D.A. Faqen titullare: Vanesa Gjini Mirdita, skulptore akademike. Kompozitori këtë libër ia kushton «Në shenjë kujtimi dr. Gaspër Gjinit».

E kemi të ditur se ndër shqiptarë ka (dhe ka pasur) aq pak kompozitorë të ngritur që mundohen me seriozitet (disa u munduan në të kaluarën) ta ngrisin kulturën e të kënduarit në gjuhën shqipe me botime të kantualeve kishtare. Sikur jemi tashmë të mësuar përmendsh t’i numërojmë: +Mons. Nikollë Mini me kantualin e tij të famshëm «Kantuali kishtar shqiptar» që ishte inspirues shumë i sukseshëm, p. Hil Kabashi me «Të lëvdojmë Zotin së bashku», një punë të mirë bëri edhe Don Zef Gashi (tani argjipeshkëv i Tivarit) i cili qe iniciator dhe organizator i botimit të kompozimeve të Lorenc Antonit dhe Vinçenc Gjinit dhe disa kompozi-torëve tjerë më pak të njohur, por gjithashtu që premtojnë, me kantualin «Libër këngësh korale kishtare» që qe botuar në Romë me 1994, dhe kompozitori që kemi ngoje Vinçenc Gjini. Ky i fundit me vëllimin që po e shqyrtojmë këtu tregoi se shpresat e besimtarëve shqiptarë për këngën shqipe në meshë nuk janë pa baza.

Kjo është një punë më serioze e bërë deri më tani për këngët liturgjike në Kishën e popullit shqiptarë. Mjafton t’i cekim disa mendime të recensorëve të këtij libri, si psh. Mr. mo. Mirosllav Martinjakun, prof. Në Fakultetin Teologjik Katolik në Zagreb, i cili thotë: «çdo thesar muzikor i një populli shfaq kulturën e tij, veçmas thesari muzikor i inspirimit shpirtëror –religjioz është shprehje e fesë dhe e pjekurisë shpirtërore të atij populli. Mund të thuhet: si këndon populli ashtu edhe beson, sepse kënga fetare buron nga thellësia më e madhe e ndjenjës njerëzore, nga atje ku njeriu takohet me Zotin.» Këtë botim të këtij kantuali recensori Miho Demoviqi e konsideron si «habi» me vëllimin e tij. Ai gjithashtu në kompozimet kishtare të Gjinit vëren një thurje që ka tipare të përvojës së kompozitorëve evropianë. «Në secilin kompozim autori manifestohet si njohës i përsosur i stilit vokal, i harmonisë, i drejtimit dhe konstruktimit natyral të vijës melodike.» Në to njeriu ka përshtypjen e këndëshme dhe të përzemërt që e përshkon njeriun në mendje dhe në zemër.

Njëkohësisht duhet theksuar se me këtë punë kompozitori Gjini bëri mundësinë që në Kishën shqiptare të këndohet shqip dhe në këndim të ndjehet ndjenja fetare shqiptare që është origjinale (si te çdo popull tjetër) dhe që ka thellësitë dhe ngjyrat që e tregojnë atë specifikumin e të kënduarit shqip. «Fjalës liturgjike, në kompozimet e Gjinit i është dhënë përparësi dhe muzika i shërben fjalës e jo anasjelltas.» Deri më tani te populli ynë shqiptar vërehet se ka huazuar dhe se po huazon shumë përkthime të melodive kishtare nga gjuhë të ndryshme e më së shumti nga kroatishtja, gjermanishtja dhe italishtja. Me këtë vepër të Vinçenc Gjinit duket dhe duhet që huazimi së paku të zvogëlohet në të mirë të shqipes.

Mos të harrojmë se gjuha shqipe duhet të ketë përparësi, sepse është më afër shpirtit të besimtarit shqiptar (pse mos të jemi ajo çka jemi e duhet të mundohemi të mos e tjetërsojmë apo shtrembërojmë vetveten: për disa gjithmonë e huaja është më e mirë kurse e jona s’bën). Duhet të kemi ideale më të larta e më të thella se ato që i pëlqejnë vetëm një individi apo një grupi.

Dua të vë në dukje çështjen e popullit i cili pret prej kompozitorëve dhe udhëheqësve të koreve kishtare ndër shqiptarë (madje duhet të kërkojë) që në Kishë të këndohet ashtu siq e kërkon Kisha shenjte (instrumentet e përshtatshme dhe teksti i përshtatshëm gjatë këndimit në liturgji – meshën shenjte). Populli pret që inspirimi shpirtëror të jetë shqiptar që t’i përcjellë ceremonitë dhe kremtet në gjuhën shqipe dhe mos të frigohet ta lavdërojë Zotin shqip. I them këto për shkak të një shumice këngëtarësh të koreve të cilët përdorin në liturgji çfarëdolloj kënge që u bie në dorë, pa menduar se sa është e përshtatshme (e mos të përmendi kur dhe cilën këngë duhet kënduar gjatë meshës shenjte).

Kompozitori Gjini me mundin e vet sikur po na jep kurajo që të ecim përpara. Këto kompozime të tij vlejnë jo vetëm për sot e ndonjë ditë, por edhe për ardhmërinë si një dritë që shkëlqen dhe tërheqë aspiratat tona, prirjet dhe vullnetin tonë për të përparuar. është e kuptueshme se autori për shkak të mungesës së teksteve të reja gjatë kompozimeve është i kufizuar kryesisht në tekstet e librave: «Të lëvdojmë Zotin së bashku» (p. Hil Kabashi), «Shujta shpirtërore» (Dr. Gaspër Gjini), «Kantuali kishtar shqiptar» (Mons. N. Mini), « Meshari» dhe «Bibla» (përkthim i mons. Simon Filipajt).

Duhet të jemi realë dhe ta pranojmë historinë e vështirë që pati populli ynë iliro-shqiptar si në aspektin moral ashtu edhe në aspektin kulturor. është e vërtetë se si pasojë e kësaj edhe kënga sakrale përjetoi ngecjen, zbrapsjen e është shumë i mundshëm edhe shkatërrimi i saj gjatë shekujve. është e pa mundur të mos ketë pasur gjatë historisë këngë kishtare me një zhvillim sado të vogël ndër shqiptarë, kur e marrim parasysh të vërtetën se ilirët pranuan ungjillzimin qysh në shekujt e parë të krishterimit.

Kënga në liturgji qysh prej shekujve të parë konsiderohej si pjesë përbërëse e saj. Këtë traditë e ka pranuar edhe e ka ngritur Koncili II i Vatikanit. Në kushtetutën për liturgjinë shenjtë, kënga liturgjike zë një kapitull të posaçëm (kap.VI): «Me kujdes të madh le të ruhet dhe të kultivohet visari i muzikës sakrale. Në vazhdimësi le të punohet për përparimin e koreve nëpër kisha...» (nr.114). Kërkohet që kompozuesit të jenë të përshkuar me frymë të krishterë, e me përputhshmëri me doktrinën e shenjtë katolike, të kultivojnë muzikën sakrale – liturgjike dhe të rrisin begatimin e saj. Këto kushte kompozitori ynë Gjini i ka plotësuar në tërësi.

Qëllimi i kompozitorit Gjini është që besimtarët me këngë liturgjike dhe me tingull «të gjallë» ta zgjojnë e ta ngrisin jetën shpirtërore dhe bashkarisht të marrin pjesë në ceremonitë fetare, si dhe të arrihet ripërtëritja dhe identiteti shpirtëror e kulturor. Ka edhe për qëllim që të gjallërohet dashuria ndaj Hyjit dhe përjetimi i thellë i vetëdijes nacionale dhe religjioze i popullit shqiptarë.

Për hir të së vërtetës duhet pranuar se disa komponime në këtë vëllim i tejkalojnë mundësitë e disa koreve tona shqiptare kur është fjala te interpretimi i disa komponimeve në katër apo tri zëra, sidomos në disa vende të Kosovës, ku koret janë ende në fillim të punimit serioz për këndim sakral (madje mungon edhe profesionalizmi, niveli i ultë i dijes i këngëtarëve në solfegjo e diku-diku edhe një pakujdesi e caktuar për ushtrime shumëzëshe). Mirëpo, kjo nuk është arsye që mos të punohet me nivel të lartë. Ne nuk mund të qëndrojmë gjithmonë në një vend dhe të vajtojmë duke pritur pale a do të vijë ndonjëherë ndonjë ditë më e mirë. Me siguri jo nëse vetë nuk ia fillojmë tani, e jo nesër, të punojmë me seriozitet.

Pa ushtrim nuk ka përparim. Kjo e vërtetë vlen sidomos kur është fjala për këndim. Nëse tani nuk mund t’i këndojmë të gjitha komponimet s’do të thotë se nuk do të mundemi nesër. Prandaj edhe duhet t’i përvishemi punës sot për të mirën tonë të nesërme.

Sido që të jetë, fondusi i raportit të muzikës sonë korale kishtare me këtë vëllim është pasuruar dhe zgjeruar, dhe njëkohësisht është nxitës për të rinjtë tanë shqiptarë që të thellohen më shumë në këtë lëmi dhe ta japin kontributin e tyre më seriozisht popullit tonë se sa gjithmonë të presim prej tij.Të angazhohemi secili në famullinë tonë. Kështu do të kemi edhe një ardhmëri më të mirë, ku mendja dhe zemra bashkohen dhe së bashku me vëllezërit dhe motrat tona në Krishtin, në Kishë i japim nder e lavd Zotit e kështu e kryejmë vullnesën e Zotit: shenjtërohemi që është edhe qëllimi i jetës.

Preferohet që çdo famulli ta ketë këtë vëllim të mrekullueshëm. (Shtjefën DODES SJ.

www.misioni.hr)