|  KULTURË  |  HISTORI  |   POLITIKË  |  OPINIONE  |  ADRESARI  |  ARKIVI  | 

OPINIONE

Koment

  SUM RUT

20 dhjetor 2003 / TN

 

Edison YPI

 

Cili dhe pse dhe si nisi ti rradhitë fjalët, ta ulë e ta ngrerë kokën, ta hollojë a ta trashë zërin, ta shtrijë a mpijë hapin, ti krehi a shkrehi flokët si Udheheqësi ? Ç'ne në këtë festë, në këtë përvjetor ky, e në vend të tij ky tjetri ? Cilin e zuri Gripi pikërisht n Plenumin e fundit ? Pse heshti gjarpëri gjëmimtar dhe befas buçiti bufi budalla të cilit deri dje nuk i ishte dëgjuar zëri ?

 

Po ky besniku qen që kishte vite më të djathtë, pse u çvendos menjëherë tre vende më të majtë të tribunës dhe vendin e tij e zuri çakalli i çartallosur ? Ku është Bushtra që kafshoi për vdekje këlyshët e vet para një viti ? Cili ta ketë shkruar, i cilit prej zagarëve që e rrethojnë të jetë stili i veprës së fundit ? Lindi sikletshem aty nga fillimi i shekullit të shkuar, mori emrin e vendit ku lindi, pati Rini të bollshme, u bë zonjë e rëndë e interesimeve më serioze gjatë Luftës së Ftohtë, erdh e u rrudh e u mpak e u plak me rënien e dominove të Lindjes.

 

Quhet Kremlinologji. Pyetjet dhe çuditjet e epërme, kanë qëne vetëm disa prej "objekteve" të kqyrjeve te saj. Natyrisht ka qënë më e zhvilluar nga jashtë se nga brënda, në Perëndim më tepër se në Lindje. Ku ka qënë më e vështirë, më e koklavitur, më e zorshme ?!

 

Ku tjetër veçse aty ku e ka patur më të vështire të shihte, të konstatonte, aty ku diktatura ishte më e vrazhdë, më e egër, më hileqare, më djallëzore, më bastarde, më absurde, me e pisët, këtu në Shqipëri pra, ku, ku më pak e ku më shumë, ku në këtë e ku në atë menyrë i ka perfshirë pothuaj të gjithë, edhe viktimat e interesuara si do t'i shkonte filli i pa feel i jetëve të tyre, por edhe përbindëshat që ishin gjithaq të interesuar për të verifikuar dhe garantuar rezultatet e eksperimenteve makabre në më të madhin laborator burg të planetit, ku kavjet ishin jo thjesht dhe jo vetëm bashkatdhetarë, por të gjithë, duke perfshirë edhe ata vetë, projektuesit e burgut laborator, bashkqytetarë, bashkfshatarë, miq, shokë, familiarë, farefis. Kremlinologë të fortë, të mprehtë, të thekur, ka pasur në burgjet e Burrelit dhe Spaçit.

 

Por më të përmbajtur, me realistë, dhe rrjedhimisht më afër së vertetës, kanë qënë qytetarët disidentë, ishuj të vegjël miqsh, grupe të vogla që këmbenin idera kremlinologjike gjatë pasditeve me shi me këmbë të lagura dhe gurmaze të thata, kafeve te vona, rasteve gjithfarësh, mes; "i pe tanket që kaluan mbrëmë në mesnate, e dha (jo e tha !), Zëri i Amerikës…e degjova tek BBC-ja…xhipsat e përgjakur që kaluan mbrëmë me shpejtësi në Laç vinin nga Spaçi…iku fluturoi edhe ky, dje e pashë në një ekspozitë, mbante duart prapa duke përndrydhur gjith' mllef kapelen Lin Biao…i fortë-i fortë, iku nga Gollobërda, brënda një çisterne bosh, shoferi nuk dinte gjë, hapi kapakun e çisternës në ecje e sipër dhe u hodh matanë…i madh, e dëgjove si tha mbrëmë; "nuk do kemi makina private, ehu kur do kemi ne makina private do kenë mbaruar rezervat e naftës se planetit, por do kemi traktorë private tani që i prodhojmë me forcat tona, me ata do vemë në punë, në ara, fabrika, kantiere, ç'do mengjez…hahahaha"…eshte derr karrocieri, derr saldatori, s'di të lidhi dy fjalë por bolshevik i vërtetë ama, do ngjitet shumë shpejt, prit kur të bëhet anëtar byroje…pu-pu-pu kush t'i tha tër' këto mor burr' i dheut…m'i tha gocaetezesedjalittëkunatit të Shpresa Ziut, jeton ne bllok Ziu, por ka shpërthyer, s'mbahet, e ka hapur squpin dhe nuk po di ta mbylli, ja varrosën një djalë xhaxhai kot fare…thuaji gocëssëtezessëdjalittëkunatit t'i thotë ta qepi se do ta degdisin në baltat e Tollosumit me soj e sorollop…jo-jo nuk merr vesh, e di vetë se në cilat baltra është nisur…po me atë tjetrin, atë që e lanë gjithe jetën në rradhë kandidat për anëtar byroje, si do bëhet…sapo e dha Rai 1…ç'Rai more, unë kam pesë vite me pesemijë lloje antenash e s'e kap dot, vetëm miza më dalin e s'e kap dot…po mor po, edhe unë nja tetë vite ngordha si qen mbi antena dhe tuba, por Zoti është i Madh, një mik nga Pashalimani me solli Zhivë te kuqe nga ajo e nëndetseve me të cilën mbusha tubat e antenës dhe tani nuk dal fare nga shtëpia, Rai xham fare…po Bardh Katrani ku është që s'e kemi parë…ehu mesele e gjatë, a tha nje mik, nje mikeshë…etj. etj.".

 

Megjithse në një mënyrë tjetër, me cilësi dhe intensitet më të ulët, nje mikrokremlinologji banale primitive lëvrinte edhe në organizatat e partisë, punetorët, fshatarët etj. Po krye kremlinologu, gjeniu, Leonardo-ja i Kremlinologjisë shqiptare, cili ka qënë ?!

 

Pa asnjë dyshim Ismail Kadare. Jo kush ka ditur shkrim e këndim, por kush ka ditur ti lexoje librat e tij, nuk mund ta mohojë këtë të vërtetë të përsosur. Librat e tij jan përplot me Kremlinologji të hatashme. Shpesh me zhbirilime kremlinologjike është tallur. Një shëmbull ndër qindra, ndoshta mijëra; Në një nga romanet e tij, gjatë shqyrtimeve që i bën çvendosjeve të herpasherëshme në  tribunat festive të individëve të nomenklaturës komuniste kineze, mes emrave që lëvrijnë në ato tribuna është një i quajtur Sum Ru.Nuk ka ekzistuar.

 

Ka ekzistuar vetëm në imagjinatën e shkrimtarit si element tallës, grotesk, shpotitës,  veç tjerash, edhe per t'u dhuruar atyre që nuk dinin vetëm shkrim e këndim, të qeshura pafund, kur gjithçka ishte për të vënë kujën, kur vëndi ishte Qajtorja a Vajtorja më e madhe e planetit. Ca vite më parë më ra në dorë nje lloj fjalori me emrat e personazheve të librave të Kadaresë me spjegimet përkatëse. A, B, C….P, Q, R, RR, S, Su, Sum, dhe ja e zezë në të bardhë; "Sum Ru - Anëtar i Byrosë Politike të Komitetit Qëndror të Partisë Komuniste Kineze…".

 

Autori,  dashamir naiv, jo fort i vëmëndshëm ndaj Gjeniut te Vajit dhe të Qeshurës, të Errësirës dhe Dritës, ja kishte futur si Ketri Pulës duke na dhuruar në një kohë tjetër një tjetër të qeshur të hatashme nga ato që s'të lënë të vdesësh. Që Kadarenë nuk e ka ngrënë kurrë meraku për Sum Rumat e djeshëm e të sotëm të Kinës, këtë edhe kafsha e di. Mirpo, a ka Sum Ruma sot në Shqipëri ?! Sa te hanë qentë ! Ku ndodhen, ku janë, ku hanë, ku pinë, ku kullosin ?! Kudo, madje sipas të njejtës gjeografi social politike si njëzet tridhjet vjet më parë, por edhe më të eger, edhe më të rrezikshëm, edhe më të fëlliqët.

 

Janë trimëruar sepse ka ikur rreziku i ikjes së Kokës dhe ka ardhur diçka që mungonte, diçka që i ka tërbuar, i ka marrosur krejt;  interesat materiale. Tribuna nuk ka më, por ka Kongrese dhe Konferenca, ka partira dhe media, ku Sum Rumat, tashmë të lirë, nxjerrin dufin e dikurshëm, zhuzhuritin si mizat në qypin me mjaltë, krruhen e zhgërryhen me njëri-tjetrin si tek hedhurinat e kasapit, ledhatohen e kacafyten e kacafryhen, ndërrojnë ngjyrat aq shpejt, si ne Kompjuter, me një click të vetëm, vjellin, e hanë te vjellurat e tjetrit, e s'e kanë për kurgjë të hanë dhe të lëpijnë edhe të vjellat e veta, madje jo rrallë por me qindra herë, shiten e blihen, blihen e shiten pafund mes njeri-tjetrit pa pik' turpi si në një treg rraqesh, si në një kazan plehrash plot mace rrugaçe.

 

Asnjë i dalë nga Manteli i Gògolit, nga i Gogòlit të gjithe. Është shtuar frikshëm rraca e tyre, plot platetë e kongreseve, dhe plot lozhat prej nga bërtasin aq shume sa rrezik të bien, si i paralajmëroi njëri para disa diteve. Të bëjnë ç'të duan, nga Lozhat, ballkoet a shkallët u rrokulliseshin, nga Jeep-at e Toyota-t, qafën thefshin, cop' u bëfshin, se nuk vdesin jo, se kanë shtatëmbëdhjetë shpirtëra, ikin i ndreqin kockat ne Zvicër e Francë.

 

Veç një gjë nuk mund t'ua falë askurr' askush, diçka që edhe kremlinologut më naiv edhe atij më të humburit fare ja ngjeth mishin; Muzika më e shëmtuar e Botës, ajo më vrastaria, më kriminalia, më kobndjellësja, kërcitja në errësirë e çizmeve  të ushtarit roje kufiri mbi zhavorrin ku Dremit Liqeri zemërak, Gijotina që bie papushim - duartrokitjet ritmike.