Letrat elitare

Letrat elitare

20 dhjetor 2003 / TN

Çerçiz LOLOÇI

Ndërsa po bie sipari i një viti tejet të vështirë për shqiptarët në hapësirën e tyre të natyrshme, me progrese të ngadalta dhe me mori krizash të shumëfishta: politike, ekonomike, morale, shpirtërore, civilizuese; një bulësim kulturor rreket të paraqisë një botë tjetër që mund të merret në konsideratë dhe që për të mund të pohosh diç pozitive.

Në Tiranë megjithëse nuk ka një ringritje të organit të kahershëm kulturologjik “Drita”, vazhdojnë rregullisht të dalin “Fjala” javore e së përditshmes TemA, “Aleph” i një grupi të rinjsh të talentuar, “Mehr Licht” i Mira Meksit, “ARS”, një botim privat i çiftit Bushati-Jubica; të tri këto botime dhe ndonjë tjetër kanë filluar të jenë të vëmendshëm për të pasur një gërshetim të krijimtarisë sonë klasike me atë bashkëkohore por edhe duke pasur një kujdesshmëri edhe për letrat e sotme botërore, prirjet, arritjet, evenimentet e mëdha.

Në Shkup me parametrat e sipërpërmendura kanë filluar të veçohen “Pro-Kultura” dhe “Lobi” si dy nga organet më elitare e me një përkujdesje të shënueshme për të kapërcyer muret e një republike gjithaq të përthyer; suplementë kulturorë që spikasin nga shumëllojshëmria dhe shumëpërkohshmëria e botimeve të tjera gjenden edhe te gazetat e përditshme dhe më të mëdha “Zëri”, “Koha” dhe sajti interesant Trepca.net në Prishtinë si dhe “Koha Javore” në Mal të Zi.

Një përpjekje poaq lavdëruese që nuk e bënin sëbashku të gjitha klubet kulturore të rilindasve tanë shënohet edhe nën siglën e çifti Kyçyku, at e bir, njëri studiues mjaft i njohur dhe tjetri një prej shkrimtarëve më të rinj ambiziocë që po përkthehet edhe në vende të tjera. Revista “Haemus” e Bukureshtit, duke qenë në dy gjuhë, shqip dhe rumanisht, ka filluar të lëjë gjurmë në kulturën rumune duke qenë vërtet një pikëlidhje e artit të dy vendeve aq sa po bën përpjekje edhe “Bota Shqiptare” në Itali nën kujdesin e Roland Sejkos.

Në dijeninë time dhe në vetëshfletimin e përhershëm ka ndërkaq edhe mjaft botime të tjera, disa vetëm në uebsajte interneti, por ato nuk kanë lënë asnjë shenjë në mos që mund të konsiderohen si një cilësi e kahershme e ndërgjegjeve tona të pacivilizuara që letrat anonime kundër njeri-tjetrit i shfaqim në një formë tjetër apo si një rudiment thashethemnajash!

Në këtë shumëllojshmëri botimi të suplementeve letrarë është vështirë të thuhet se ka një qendër kordinuese, aq më pak unifikim shijesh dhe formimesh kulturore; por të gjitha bashkohen fatalisht nga prirja për të mënjanuar mediokritete dhe për të dhënë aspekte të artit shqiptar që mund të ballafaqohet me artin tjetër rajonal, europian apo më gjerë. Kjo prirje selektive, cilësi e klubeve më jetëgjata kulturore, përveç përgëzimit që shkon veçmëveç në secilën redaksi ka të pashmangshme edhe turrjen e vlerave akulturore që bëjnë presion më të madh dhe janë të palodhshëm në gjetjeshtigjesh depërtimi.

Një botim me firmën e Kadaresë, të Mehmetit, të Kongolit, të Podrimes apo të autorëve të tjerë që e kalojnë cakun e shqipes dhe shtegtojnë në një gjuhë tjetër të huaj, një krijim që e ka kaluar pragun e ballafaqimit me një kulturë tjetër, një piktor që arrin të konkurojë si i barabartë me kolegët perëndimorë, një kineast që hyn në fest-evenimentet tradicionalë të konkurimit nuk mund të mos marrë aprirori të drejtën e botimit të njëkohshëm në këto botime serioze.

Qytetaria e këtyre organeve dhe periodikëve kulturorë, ndërsa mund të krijojë qindra mëri me autorë mesatarë dhe nënmesatarë ketëjepërkëtej kufijve shqip, bën edhe një shërbim të çmuar në evidentimin e vlerave më të qëndrueshme ku lufta në këtë front është më e pamëshirshme dhe më e vështirë njëkohësisht.


“Aleph”, edicioni i 14-të
Ç.Loloçi
Edicioni i fundit i revistës letrare “Aleph”, revistë elitare e klubit të shkrimtarëve “Aleph” ka një muaj që qarkullon në libraritë qëndrore. Përveç emrave më të shquar të letërsisë botërore në rrjedhën e proceseve të sotme, do të gjeni në këtë numër edhe prozë dhe poezi nga penat më të spikatura të letërsisë më të re shqipe. Si gjithmonë, revista letrare e elitës së penave të reja shqipe, ofron përkthime me cilësi të lartë profesionale dhe e orienton lexuesin drejt vlerave më të mira të letërsisë së huaj dhe asaj shqipe.
Edicioni i katërmbëdhjetë ka këtë pasqyrë lënde:

Intervistë:

Odisea Elitis: “Arti i poezisë”

Prozë:

David Albahar: “Fushëloja” – përkthim i Eqrem Bashës
Samuel Beckett: “Fundi” – përkthim i Gentian Çoçolit
Leonora Carrington: “Debutantja” – përkthim i Jonila Godoles
Philip Roth: “Mbrojtësi i besimit” – përkthim i Najada Tafilit
Valbona Zhupa: “Ngjizja”

Ese:

Josif Brodskij: “Letër Horacit” – përkthim i Elvana Zaimit
Krzystof Czyzewski: “Shtegu i tokës përbri kufirit” – përkthim i Rigels Halilit
Virion Graçi: “Dhia përballë”
Arian Leka: “Zgjatim në erë”
Claudio Magris: “Valcellina” – përkthim i Viola Adhamit
Jozeph Roth: “ Pasagjerët me bagazhe të rënda” – përkthim i Odeta Shametit

Art:

Ilir Pojani: “Engjëll” – Ballina.

Poezi:

Sali Bashota: “Katërmbëdhjetë poezi”
Josif Brodskij: “Divertismente meksikane” – përkthim i Agron Tufës
Michel Luis Brumaire: “Krinika e shpellës etj” – përkthim i Fitim Zekthit
Odisea Elitis: “Natyrë e qetë” – përkthim i Romeo Çollakut
Virion Graçi: “Poezi të përzgjedhura 1992-2002”
Mario Luzi: “Dymbëdhjetë poezi” – përkthim i përkthim i Eldon Gjikajt
Ezra Pound: “Poezi të zgjedhura” – përkthim i Edion Petritit
Gert Pashaj: “Zjarre kalendarike”
Parid Teferiçi: “Heqja e karantinës etj”



Parid TEFERIÇI: “Meqenëse sytë”, poezi, botoi sh.b “Aleph” – 2003

Pas vëllimit të parë poetik “Bërë me largësi”, poeti i talentuar, Parid Teferiçi, boton vëllimin e dytë “Meqenëse sytë” (Aleph 2003). Ky vëllim i ri i Teferiçit shënon një model të përkryer të ligjërimit poetik; nisur prej virtytesh të shumta artistike, ky vëllim përbën një nga ngjarjet më të rëndësishme në në poezinë e re shqipe krahas vëllimeve poetike të Rudian Zekthit, Ervin Hatibit, Arjan Lekës, Ilir Belliut, Gentian Çoçolit, Romeo Çollakut etj. Është një libër që ndan në mënyrë shenjuese periudha e epoka letrare në poezinë shqipe. Shumë poezi të Teferiçit kanë magjinë t’i mësosh përmendësh e t’i përsërisësh me vete pafundësisht.

Romeo Çollaku: “Gjithë diell e natë”, poezi, botoi sh.b “Aleph” – 2003

Poet, përkthyes e prozator i talentuar, Romeo Çollaku boton vëllimin e dytë poetik “Gjithë diell e natë”, pas vëllimit të parë “Zemër virgjine”. Karakteri eksperimentues, qashtërsia e vizionit dhe kumbi i butë liriko-elegjiak me tonalitete klasike e veçojnë këtë vëllim si një kontribut të vyer mjeshtëror e estetik në poezinë e sotme shqipe.

Olimbi Velaj: “Qenia pasdite”, poezi, botoi sh.b “Aleph” – 2003

Edhe për poeten Olimbi Velaj ky është vëllimi i dytë. Ciklet poetike të mrekullueshme të Velajt, vëllimi i saj i parë “Dhe çastet vdesin nën akrepa orësh” e sjellin natyrshëm në vëllimin e dytë “Qenia Pasdite”, duke kaluar në një ligjërim më të sigurtë poetik, intonacion më të fashitur, thuajse të diktuar në konfidecë. Libri botohet dygjuhësh shqip-anglisht me përkthim të Ukzenel Buçpapës dhe me një pasthënie nga poeti Myftar Gjana.

Arben Dedja: “I thopërkuom”, poezi, botoi sh.b “Korbi” –2003

Meqë shkoi kështu kjo punë, as Arben Dedja nuk bën përjashtim nga poetët që përmendëm më lart: edhe ai e ka vëllimin e dytë. Dhe shumë të mirë bile. Poezia e Dedjes përveç eksperimentimit me strukturën grafike, arrin të krijoj trille më kuptimet dhe sofistikat e përftesave gjuhesore të dialekteve shqipe, më shumë si aludime eksplicite asociative me referenca etnopsiqikën folklorike shqiptare. Këtu e paralajmërojmë se gjendet në kufijtë e postmodernizmit, që siç dihet është minë me sahat. Ju ftojmë ta lexoni e të kënaqeni.