Ekskluzive për "TemA" e shefit të misionit të Bankës Botërore në Tiranë, zoti Eugen Scanteie

Do të donim një qeveri stabël

15 dhjetor 2003 / TN

Çerçiz LOLOÇI

Përfaqësuesi i Bankës Botërore në Shqipëri, në një intervistë të posaçme për "TemA" pasi vlerëson arritjet e Bankës Botërore me institucionet shqiptare, ka lëshuar edhe një sërë vërejtjesh për qeverinë dhe institucione të tjera. Arsimi dhe shëndetësia janë dy sektorët më të prapambetur, GDP është gjithashtu më e ulta në rajon; evazioni fiskal është në ritme shumë të ulta, ndërsa qëndrimi i tankerave në portin e Durrësit bart potencialisht një rrezik me përmasa shumë të rënda.


Zoti ambasador, në çfarë niveli paraqiten marrëdhëniet mes misionit të Bankës Botërore dhe institucioneve shqiptare?

Bashkëpunimi mes Misionit të Bankës Botërore dhe institucioneve shqiptare ka qenë shumë i mirë, megjithëse kemi pasur edhe mosmarrëveshje. Por kjo është normale, mendoj unë, pasi ka patur momente të interpretimit ndryshe nga parti të ndryshme apo institucione të ndryshme, por, në përgjithësi, nuk mund të ankohem për mënyrën se si qeveria na dëgjon për ato që ne themi. Pothuajse gjithmonë biem dakord. Kur biem të dy palët dakord për diçka, zakonisht ata i përmbahen kësaj marrëveshjeje dhe përpiqen që t'i zbatojnë rekomandimet tona.

Në fillim të vitit tjetër ne do të bëjmë një rishikim strategjik të të gjithë programit të Bankës Botërore, për të parë sesi janë realizuar dhe po realizohet të gjitha përpjekjet tona. Kjo është një përpjekje e re që bëhet nga Banka Botërore, për të parë vetë ajo për efikasitetin e punëve të kryera gjatë një periudhë mëse dhjetëvjeçare. Ky shqyrtim është i pari që bëhet. Përpjekjet dhe projektet tona kanë sjellë përmirësime të ndjeshme në infrastrukturë dhe në zbutjen e varfërisë, por ky rishikim do të bëhet pikërisht për të parë nëse ka gjëra që mund të përmirësohen.

A mund të pohohet se Shqipëria është një ndër vendet që ka përfituar më shumë nga Banka Botërore?

Patjetër. Unë mendoj se Shqipëria ka marrë më shumë financime dhe projekte e krahasuar kjo ndër vendet e ish Europës Lindore dhe Azisë Qendrore. Mund të jap një shembull dhe t'u pohoj se projektet tona për Shqipërinë kanë qenë po aq sa edhe për Rumaninë, nëse kihet parasysh se Rumania është më e madhe se Shqipëria qoftë për frymë popullsie, qoftë edhe për aspekte të tjera.

Zoti ambasador, shtrohet pyetja nëse kanë sjellë apo jo ndryshime këto projekte të Bankës Botërore në Shqipëri?

Dua të sqaroj tani diçka që këto nuk janë projekte tonat, por që të gjitha të qeverisë shqiptare, por që financohen nga ne. Kur flasim për merita dhe përgjegjësi, kuptohet që këto janë të ndara. Kuptohet se nëse projekti është i suksesshëm, shumica e meritave u takon vetë njerëzve që kanë hartuar këtë projekt dhe strukturave shtetërore që i kanë administruar, jo Bankës Botërore. Ne mund të kemi meritën në hartimin apo formulimin, të dizenjos të themi, të të gjitha këtyre financimeve, por merita e vërtetë u takon njerëzve që kanë zbatuar këto projekte. Në rastet kur projektet kanë ecur dhe kanë patur progres shumë të mirë si për shembull ato të rrugëve, të ujitjeve, të bujqësië e peshkimit (sepse për ato të shëndetësisë dhe arsimit kam pak rezerva pasi mund të ishte ecur më mirë), mund të thuhet që kemi patur progres të mirë aty ku ne kemi financuar.

Ka patur ecuri për sa i përket sigurimit të infrastrukturës, të shfrytëzimit të kapaciteteve në sektorët respektivë, në trajtimin apo zgjidhjen e problemeve që kanë të bëjnë me varfërinë dhe pabarazinë, në transparencën dhe rritjen e përgjegjshmërisë në shërbimet publike dhe në angazhimin më shumë të shoqërisë civile. Ne shpresojmë që në të gjitha fushat, ku kemi kontribuar, gjërat të ecin. (Në Shqipëri nga sa projekte kemi finncuar, nuk ka dështuar asnjë). Kemi patur sigurisht edhe probleme.

Për shembull disa kohë më parë ne financuam një projekt për KESH që u mbyll para disa muajsh dhe që ka qenë projekt kombëtar. Para disa vjetësh ky projekt u bllokua, sepse nuk binim dakord me qeverinë shqiptare për bazën materiale që i nevojitej sektorit të energjisë elektrike. Pra për disa vjet nuk ramë dakord. Pra e përpiluam projektin në '99, për dy vjet qëndroi i pezulluar dhe vetëm nga fundi i vitit 2001, më në fund pas krizës akute të majit 2001 ku ndërprerjet e energjisë arritën në 8 orë në ditë, pra më në fund arritëm të binim dakord me qeverinë shqiptare që të ndërmerrte disa masa dhe rifilluam projektin. Pra siç thashë ka patur edhe probleme, por ne jemi në rrugën e duhur drejt zgjidhjes së problemeve.

Është një gjendje e tillë në shumicën e sektorëve sikur thërret doktorin për një pacient, i cili dergjet në shtrat dhe pastaj nëpërmjet doktorit kërkon ta shërosh nga një sëmundje serioze që vazhdon prej javësh, por kuptohet që në një gjendje të tillë nuk mund të bëhen mrekullira. Ndaj për zgjidhjen e problemve duhet kohë. Kështu mund të flasim për ujin, infrastrukturën dhe për shëndetësinë dhe arsimin. Për shembull kur u futëm ne me projekte në ujësjellësa, gjendja ishte katastrofale në sistemin e ujitjes, gjithçka ishte e shkatërruar dhe ju e mbani mend.

Por, pas futjes sonë atje, mbi 2/3 e problemeve të sistemit ujitës janë rehabilituar; na u deshën tetë vjet që të punonim për të mbërritur këtu dhe kemi akoma shumë për të bërë në këtë drejtim. Duhet ta dini se nuk mund të zgjidhë Banka Botërore të gjitha problemet dhe sa hap e mbyll sytë. Pra, nëse nuk kemi energjinë të na thoni hajdeni dhe na e gjeni ju tani energjinë, pra nuk besoj se gjërat funksionojnë kështu.

A ka pasur probleme me projektet tuaja, fjala vjen me atë që zbatohet në liqenin e Ohrit dhe me tjetrin në Portin detar të Durrësit?

Në përgjithësi portofoli i projekteve që kemi financuar është i plotë nuk ka asnjë projekt të pazhvilluar. Duhet ta kuptoni se portofoli i programeve që kemi financuar për Shqipërinë është më i mirë se në vendet e tjera dhe këtë duhet ta kemi parasysh. Për pastrimin e liqenit të Ohrit që pyetët ju, ky është një fond i veçantë i parashikuar në fondet globale dhe që ecën shumë më ngadalë se sa normalisht do të duhej të kishte ecur. Qeveria nuk vendoste dot se ku të vendoste laboratorët që duheshin më në fund kjo u bë, por sigurisht që ka qenë e ngadaltë ecuria nga ç'duhej të ishte. Ky është një projekt i vogël me 1 milion USD, madje këto ne nuk i quajmë as projekte por ka një problem të madh se si përdoren të dhënat tek ju.

Në një rast për shembull në Pogradec për kolektorin, i mbledhim të dhënat për sa i përket cilësisë së ujit të liqenit, por, kur këto të dhëna nuk përdoren siç duhet nga bashkia në mënyrë që nga këto të dhëna të sigurohet se kur uji është i sigurt dhe kur jo dhe pastaj se çfarë masash duhen përdorur ose jo që të ulet ndotja në liqen - pra këtu çalon puna. Pra nuk ka problem për zbatimin fizik të projekteve, por më shumë për sa i përket ndjekjes dhe vazhdimësisë. Edhe në portin e Durrësit për shembull zbatimi fizik është në rregull dhe projekti mbaron në fund të 2004, por përsa u përket politikave që ndiqen në sistemin e informacionit, në administrimin dhe menaxhimin e Portit, janë probleme që janë të përgjithshme dhe nuk i takojnë vetëm këtij projekti.

Mendësia juaj që vjen nga një sistem komunist është që të përqendrohet më shumë në zbatimin fizik të gjërave dhe projekteve dhe kjo bën që të mos përqendroheni sa duhet në politikat e rregullimit, informacionin dhe koordinimin mes agjensive të ndryshme. Këto janë fushat më të vështira për t'u administruar në kuadrin e projekteve që financohen nga Banka Botërore. Doja të theksoja edhe një herë se është problem kulture, problem mentaliteti, problem zhvillimi. Dua të them që të kuptohet nëse dimë se si ka qenë mënyra e të vendosurit të vlerave në atë sistem, gjithçka vlerësohej se sa punë ishte bërë fizikisht. Në këtë aspekt kemi edhe disa probleme që duhet të zgjidhë qeveria me njerëzit që jetojnë brenda Portit, në mënyrë të paligjshme dhe që u duhet dhënë vend tjetër për të banuar.

Është edhe problemi i tankerave të naftës që janë aty dhe nuk është sekret të thuhet, pasi kemi tre vjet që diskutojmë çështjen e heqjes së tyre (sepse janë në mes të Portit) dhe janë rrezik i jashtëzakonshëm jo vetëm për të, por për gjithë Durrësin. Zoti mos e dhëntë, por, nëse ka një aksident, do të ishte një katastrofë për të gjithë zonën. Ne duam t'i themi qeverisë që të veprojë dhe nuk do të ishte aspak keq që edhe në gazetën tuaj të dalë ky mesazh dhe të lajmërohet edhe qeveria, dhe të tjerët për të gjetur një zgjidhje. Nuk mjafton që të dish problemin dhe unë në mënyrë të vazhdueshme kam folur me qeverinë, por nuk është aspak e gabuar që dhe ne, edhe mediat të ushtrojmë presion mbi qeverinë që të gjendet një zgjidhje për këtë problem. Kemi dërguar shumë letra dhe kemi folur 100 herë me kryeministrat që kanë qenë në krye të qeverisë vitet e fundit, me të gjithë ministrat e Transportit që kanë qenë, në mënyrë që të gjejmë një zgjidhje për këtë problem, por ende nuk është zgjidhur.

A ndikon kriza e gjatë qeverisëse në raportet mes institucioneve shqiptare dhe misionit që ju përfaqësoni?

Kur flisni për kriza duket të kemi parasysh se nëse do të kishte ndryshime qeverie, të cilat do të ndikonin në politikat e vendit, atëhere mund të kishte probleme. Dy partitë kryesore në Shqipëri nuk kanë ndonjë diferencë të dukshme në politikat ekonomike apo sociale. Gjatë katër viteve të fundit kam patur të bëj me katër qeveri të drejtuara nga kryeministra të ndryshëm dhe nuk kam parë ndonjë ndryshim të madh në politikën e tyre qeverisëse.

Por ne mund të kemi ndonjë rezervë në ritmet e secilës qeveri; ka që kanë ecur më shpejt dhe ka që kanë ecur më ngadalë.

Kemi pasur rastin e doganave. Gjashtë drejtorë të përgjithshëm të doganave të ndërruar, kanë sjellë probleme në zbatimin e reformave në dogana, pra nëse ka ndryshime të vazhdueshme në administratën e lartë natyrisht që ka edhe probleme. Ndaj edhe na është dashur që të shtyjmë shumë projekte dhe mendimi im është se do të donim të shihnim qeveri më stabël që të ndihmonte pastaj edhe vetë vendin edhe partnerët e huaj. Vazhdimësia ndërkaq është gjë e mirë.

Nga '97 e deri tani qeveria socialiste ka vazhduar të njëjtat politika si në kohën e qeverisjes së Berishës dhe natyra e lidhjeve me FMN dhe Bankën Botërore ka mbetur e njëjtë, pra nuk ka patur ndryshim drastik në marrëdhëniet tona. Pra vazhdimësi ka, por problemi është menaxhimi dhe administrimi aktual. Pikërisht në këtë drejtim do të donim të shihnim stabilitet dhe jo vetëm në nivel qeverie.

Duke qenë se ju përfundoni mandatin e qëndrimit në Shqipëri, çfarë mesazhi do t'u përcillnit shqiptarëve dhe cilat shikoni si sfidat më të mëdha të vendit?

Ka mesazhe politike, ekonomike dhe të natyrave të tjera, por ato që konstatohen për ne janë ekonomike. Për shembull do të pohoja se çfarë mund të jenë sfidat e së ardhmes që ka vendi aktualisht... Duhet të krijoni vende të reja pune dhe të rriten të ardhurat e shqiptarëve. Rinia duhet të rrijë në vend, në Shqipëri. Zhvillimi dhe rritja shumë e shpejtë ekonomike që ka patur Shqipëria deri tani është bazuar kryesisht si pasojë e ndërtimeve dhe shërbimeve, por nga këto veprimtari nuk sigurohen punët cilësore për rininë. Kjo është një nga sfidat kryesore që duhet të përballoni.

Pra duhet krijuar tërheqja e ndërtimeve të reja cilësore të huaja dhe të brendshme prodhimi. Në lidhje me këtë duhet të siguroni edhe cilësinë e duhur të infrastrukturës për sa i përket arsimimit, në shëndetësi. Të njëjtën gjë dhe ritme më të shpejta duhet me ujin, dritat, pra energjinë. Gjithashtu që për këto duhen shumë para, por Shqipëria duhet të përmirësojë ndjeshëm ecurinë fiskale që mbetet shumë shumë e varfër, më e varfra në të gjithë rajonin. Duhet të siguroni të paktën 10% më shumë të GDP-së për të ardhurat fiskale dhe kjo është më minimalja po të krahasoheni edhe me fqinjët. Pa le pastaj më tutje. Pra niveli prej 1400 USD e bën shumë të vështirë që Shqipria të jetë si vendet e tjera.

Një sfidë shumë e rëndësishme, që vjen pas administrimit fiskal, është ruajtja e potencialit ekonomik, të zhvillimit ekonomik të arritur që është shumë i rëndësishëm. Këtu hyjnë cilësia e krahut të punës, arsimimi që duhet bërë më shumë punë në këtë drejtim. Mos harroni që fëmijët shqiptarë shkojnë më pak në shkollë në krahasim me vendet e tjera të Europës.

Vetëm nëntë vjet e gjysëm të arsimit, në krahasim me 12 vjet e gjysëm të fëmijëve në vendet e tjera, kjo diferencë prej tre vitesh është shumë e rëndësishme pasi krijon pastaj edhe hendek mes tyre në cilësinë e krahut të punës. Kjo është edhe ruajtja e bazës afatgjatë të zhvillimit. Sfida e fundit do të ishte se si qeveria të shkojë më afër njerëzve, më afër nevojave të tyre. Kjo arrihet nëpërmjet decentralizimit dhe me rritjen e rolit të komuniteteve lokale për t'u kaluar më shumë kompetenca dhe për më shumë vendimmarrje. Kjo arrihet nëpërmjet kalimit nga qeveri qendrore në nivel lokal dhe nga qeveria lokale në komunitet, sepse kështu do të përmirësohet cilësia e shërbimeve publike dhe e sektorit publik.