“Andrej Pleshu për engjëjt, dhe admirimi ndaj Kadaresë

KULTURË

Befasi bukureshtare në Panairin Gaudeamus 2003

"Andrej Pleshu për engjëjt, dhe admirimi ndaj Kadaresë"

2 dhjetor 2003 / TN

Baki YMERI, Bukuresht

Bukureshti - kryeqendra botërore e frymëzimit

“Bukureshti për mua është qyteti më i bukur në botë”, thekson në kuadrin e një interviste për Shqiptarin, zv.drejtori i Agjencisë së Informacionit të RM, dr. Vehbi Bexheti. Motivet e një deklarate të këtillë, janë më shumë nostalgjike, se sa reale. Ato ndërlidhen me dhjetramijë ekzemplarë librash shkollare shqiptare, që janë botuar përgjatë Rilindjes në këtë metropolë, duke u shpërndarë falas, kudo ku gjallëronte shpirti shqiptar, që nga Manastiri, e deri në Korçë, Janinë, Prizren e Prishtinë. Bukureshti është qyteti i njerëzve të përzemërt, admiratorë të librit që nuk dinë ç’është urrejtja, përgojimi, xhelozia, apo inati. Të themi se për ne është kryeqendra botërore e frymëzimit, ndoshta mos e teprojmë. Ku ta dish, ndoshta një konstatim të këtillë, për ishkryeqendrën e mërgimit shqiptar, mund ta kishin patur dikurë, Lasgushi, Kuteli, Asdreni, Bubani, Dodani, Aleko Vançi, shkrimtarë të njohur e të panjohur, përkthyes, gazetarë dhe artistë shqiptarë. Pse i themi këto? Ja se pse!

Para një jave (26-30 Nëntor) u mbajt në Bukuresht, Panairi i Librit “Gaudeamus 2003”. Edhepse xhepin e qytetarit të rëndomtë e frekuenton ajri në vend të parasë, vetëm brenda një dite, vërshuan mbi 30 mijë bukureshtarë, dashamirë të vlerave letrare, rumune dhe të huaja. Një numër kaq të madh vizitatorësh, përgjatë ditës së shtunë, shtypi e karakterizoi si “rekord në historinë e tregut”. 203 pjesmarrës, 4.000 m.2 standesh dhe ekspozitash, 390 lansime, kolokuiume, etj. Libri më i lirë kushtonte rreth njëzetmijë leja (më pak se një Euro), ndërsa më i shtrenjti (“Analet e Artit” i Franko Maria Rikit), kushtonte 2.980 Euro. Nga risitë e shumta në kuadrin e Editurës Polirom, njëra nga më të mëdhatë në këtë vend, zgjoi edhe “Piramida” e lansuar e Kadaresë, si dhe vlera të tjera shqiptare, të rikënduara në gjuhën e Emineskut, nga dr. Luan Topçiu dhe Marius Dobresku. Edhepse disa gazetarë që s’e duronin dot kryetarin e Lidhjes së Shkrimtarëve të këtij vendi, plasuan artikuj në shtyp, gjoja se Kadareja e braktisi i hidhëruar Rumaninë përgjatë shtatorit, lexuesit dhe shkrimtarët e shumtë, kanë krijuar një admirim të hatashëm ndaj romaneve të tij. I blejnë, lexojnë, i komentojnë, e admirojnë dhe e konsiderojnë si nobelist, që nga Viktor Eftimiu i ndjerë (1971), e deri te krijuesit bashkëkohorë, nga Rumania dhe Besarabia.

Sigurimi dhe hebrenjtë, holokausti serb dhe martirët e Kosovës

Hebrenjtë, Zoti dhe Historia. Shqiptarët, Trimëria dhe Atdhedashuria. Numri i hebrenjve në fqinjësi të palestinezëve, mund të jetë i barabartë me numrin e shqiptarëve në Ballkan. Admirimi i tyre ndaj librit është i hatashëm. Ekzistojnë bashkëpërkime të panumërta, mes hebrenjve dhe shqiptarëve të Kosovës. Edhe njëra edhe tjetra palë, i përjetuan tmerret e holokaustit fashist të Hitlerit dhe Millosheviqit. Respekti i të parëve ndaj Zotit dhe shtypit të përditshëm, është poashtu i hatashëm. Shtypi është informacion, informacion është pushtet, pushteti që krijohet përmes atdhedashurisë ndaj kulturës, krijon kushte për afirmim dhe pavarësi. Vështirë është të krijohet pavarësia (në kuptimin e shumëfishtë të fjalës), përmes çajtoreve të mbushura me burra. Mazhoranca digjet për nikotin, muhabet e qerasje, ndërsa minoranca, digjet për kulturë. Dallimi mes tyre dhe nesh qëndron në faktin se, derisa nga 18 mijë hebrenj, 11 mijë e blejnë shtypin e përditshëm, nga 18 mijë tetovarë të Çarshisë së Epër, pikëpyetje në e blejnë nja 100 vetë. Thonë se një alergji e ngjashme ndaj shtypit, i ka kapluar edhe do “baba-llarë”, që fitojnë mijëra dollarë në diasporë, dhe u dridhet dora ta japin një prej tyre, për një gazetë shqipe, që do t’ua dëbonte injorancën nga shpirti.

Jo për ta e kemi fjalën me këtë rast, por për engjëj dhe libra. Një nga libart që zgjoi kuriozitetin e vizitatorve, ishte vëllimi i dytë i një vepre përvëlimtare “Sigurimi dhe Hebrenjtë”, i autorit Teshu Solomonoviç. Në kuadrin e këtij libri bëhet fjalë për hebrenjtë e prekur nga flatrat e vuajtjes, për hebrenjtë-xhelatë, dhe për hebrenjtë-viktima, për terror, krime, informatorë, provokatoorë dhe bashkëpunëtorë. Përshkruhet me akte e fakte, dhuna e komunizmit rumun, që nga Gjorgje Dezhi, e deri te Nikolla Çaushesku. Metodat barbare të sigurimit, ishin të orkestruara nga Moska. Shoku e shiste shokun, miku mikun, fqiu fqiun. Hebrenj të panumërt, dhe demokratë rumunë të panumërt, madje edhe nga ndonjë shqiptar në mesin e tyre, siç ishte rasti i Petre Tarpos me prejardhje drenovare, ishin të destinuar të vuajnë, të deportohen në Kanal, të burgosen, madje edhe të vdesin, të braktisur dhe të tradhëtuar. Nuk e dimë në kanë filluar ta përvetsojnë kosovarët më mirë anglishten se sa serbishten, për t’u bërë krahu i djathtë i hebrenjve, për ta bindur botën, se hebrenjtë dhe shqiptarët si popujt e zgjedhur të Zotit, kanë një histori identike.

Historia e Shqiptarëve të Rumanisë, Kosova dhe engjëjt e saj

“Kosova dhe engjëjt e saj” ndoshta do të jetë ndonjë libër i ardhshëm, i mendimtarëve tanë. Këtu e kemi fjalën për veprën “Për engjëj”, të një mendimtari të madh rumun, që mbajti anën proshqiptare, kur Kosova kishte nevojë për përkrahjen e engjëjve, për përkrahjen e botës, të Perëndimit dhe Perëndisë. Kjo vepër u shpall si libri më i shitur, në kuadrin e këtij Panairi. Autor i tij, Andrej Pleshu, është filozofi, profesor universitar, filogjerman i dëshmuar, ish-ministri i jashtëm i Rumanisë, njëri nga funksionarët e lartë që e përkrahu kërkesën e NATO-s për shfrytëzimin e hapsirës ajrore të këtij vendi, lidhur me evenimentet për ndërprerjen e holokaustit serb kundër shqiptarëve të Kosovës. Në çdo diskurs të tij për problemet ballkanike, ka shprehur admirim ndaj Amerikës, Perëndimit dhe Perëndisë. Librin e Andrej Pleshut e prezentoi shkrimtari i shquar rumun me prirje perëndimore, Gabriel Liiçeanu, publicist dhe botues që i hapi shtyllat e revistës “22”, edhe për afirmimin e kauzës së Kosovës në Rumani, sidomos përgjatë ngjarjeve të viteve 1998-99.

“Duke lexuar librin e Andrej Pleshut, thekson editori Liiçeanu, përfiton një senzacion të çudtshëm, gjoja se autori përjeton një familiaritet të dyshimtë me botën e engjëjve”. “Mënyra në të cilën flet për engjëjt, shëmbëllen pikërisht nga ky pikëshikim i familiaritetit, me mënyrën në të cilën një fshatar flet me fanitjet në oborrin e tij”. Gabrieli thekson faktin se këtë libër duhet ta lexojnë, edhe ata që i besojnë, edhe ata që s’i besojnë Zotit. “Të parët do të ballafaqohen me zgjerimin e objektit të besimit, ndërsa të tjerët do të bëhen besimtarë, ndoshta pas leximit të kësaj vepre. Pse? Ngase kemi të bëjme me mënyrën se si mendimtari çliruar nga paragjykimet, e sheh të padukshmen në brendinë e një njeriu të lirë”. “Bota shpirtërore, sipas Pleshut, fillon ta zbulojë kuptimin e vërtetë: ajo nuk është një tjetër botë, por vetë bota me krejt gjerësinë e saj, është suma harmonike e të dukshmes dhe të padukshmes së saj”.

Vepra tjera që zgjuan kureshjten e vizituesve, ishin vëllimet “Nga armata mbretërore, e deri te armata popullore”. Sovjetizimi i armatës rumune”, i autorit Florin Sperlea. “Republika që na mungon” (Daniel Barbu), “Diplomacia” e Henri Kisinxherit, etj. Panairin Gaudeamus 2003, e vizituan personalitete të larta, ndër të cilët Jon Iliesku dhe Kryeministri Nastase. Në kuadrin e tij, në prani të përfaqsuesve të ambasadës shqiptare, të shqiptarëve dhe filoshqiptarëve të këtij vendi, qe lansuar edhe libri më i ri i prof.dr. Xhelku Maksutit “Historia e Shqiptarëve të Rumanisë”.