Intervistë e ish presidentit dhe rivalit për kryetar të PS-së, z. Rexhep Meidani dhënë Zërit në Prishtinë

Pse unë kryetar i socialistëve

27 nëntor 2003 / TN

Intervistoi, Frida MALO


Zoti Meidani, në prononcimet tuaja të kohëve të fundit keni qenë shumë i ashpër për krizën e gjatë qeveritare...

MEIDANI: Për krizë mund të kenë folur shumë të tjerë. Ndërsa, unë kam prekur disa probleme, shqetësuese në gjykimin tim. Madje, personalisht mund të shtoja se prononcimet e mia lidhur me situatën aktuale kanë qenë më shumë të mbështetura në një vëzhgim të kujdesshëm dhe në një analizë shumëpërmasore faktesh, treguesish, vlerësimesh e raportesh të brendshme e të jashtme, perceptimesh e opinionesh , etj. Por nuk mendoj se ato mund të karakterizohen të ashpra, sepse kjo gjë nuk është as në natyrën time, as në filozofisë time të shërbimit e korrigjimit…


Sipas jush, ku reflektohen më shumë pasojat e mungesës së një kabineti të plotë qeveritar?

MEIDANI:Ka një mori shqetësimesh, duke filluar nga një shkallë e ulët efektiviteti e administrimi në sektorë të veçantë, duke vazhduar me vonesa ose mungesa të deklaruara të reformave, që lidhen shumë ngushtë me procesin e Stabilizim-Asociimit, dhe duke e përmbyllur me çështje serioze që lidhen me kushtetutëshmërinë e funksionimit të kabinetit qeveritar në disa dikastere kryesore dhe bllokimin e një procesi normal legjislativ e parlamentar.


Kohët e fundit ka pasur një përpjekje për riformulim qeverie, pa Nanon dhe Metën, por që gjen përfaqësim në të gjitha grupet rivale në PS, opinioni juaj?

MEIDANI:Çdo përpjekje për normalizim e administrim të situatës dhe efektivitet qeverisjeje do ta konsideroja pozitive. Natyrisht nuk e kam fare fjalën për emra të përveçëm, përjashtues ose përfshirës, por për një filozofi të re menaxhimi të kësaj situate.

Aq më tepër që flitet për individë e grupe brenda të të njëjtit konfiguracion politik. Ne detyrimisht duhet të kuptojmë thellë e të ndërtojmë krahas një morali të ri, një model të ri besimi, tolerance, ndërveprimi e kompromisi, mbështetur jo në interesa çasti e individuale por në interesa shumë më të gjera perspektive e kolektive. Për ta arriur këtë nuk mund të veprohet më si më parë në një "qark të mbyllur", por kërkohen ndryshime konceptuale e parimore.

Në rradhë të parë më duket se në përfaqësimin e çdo niveli duhet të mishërohet parimi i ekuilibrit të forcave, që nënkupton dhe insitucionalizimin e përfaqësimin e mendimit ndryshe apo të korrenteve në parti dhe aspak parimi i veprimit të një force, pra dhe i përjashtimit në përfaqësim të atyre që mendojnë e konvergjojnë ndryshe. Ndryshe kjo mund të përmblidhet në atë që parimi bazë duhet të jetë e të mbetet parimi i përfshirjes dhe jo i përjashtimit, mbështetur tërësisht në aftësinë individuale e besueshmërinë morale.

Madje, për këtë ma përforcon bindjen fakti se shumë shpejt me zhvillimet e mëtejshme demokratike dhe zbehjen shkallë-shkallë të mazhorancave absolute njëpartiake, një ekuilibër forcash midis disa partive në një koalicion real qeverisës do të bëhet absolutisht i domosdoshëm për qëndrueshmërine politike e qeverisëse. Përndryshe politikës shqiptare do t’i "regjistrohet" edhe një dështim tjetër në kryerjen e misionit të saj kryesor…


A mendoni se kjo qeveri do të jetë me mandat tepër të kufizuar?

MEIDANI:Nuk mendoj se më takon mua, në pozitat e sotme, të parashikoj se çfarë mund të ndodhë lidhur me një kompozim të mundshëm apo jo të qeverisë. Unë e bëra përpjekjen time të hapur në këtë drejtim për t’i nxitur të dy palët në parti për t’u takuar në zyrën e Kryetarit të Kuvendit. Sidoqoftë përfytyrimi im është krejtësisht i ndryshëm.

Nëse një qeveri do të punojë mirë veprimtaria e saj nuk ka asnjë arsye të kushtëzohet nga "humori" i një individi apo një ngjarje partiake, sado e rëndësishme e madhore të jetë ajo, qoftë ky dhe kongres partie. Qeveria është për shqiptarët dhe jo në funksion të grupimeve të përveçme partiake, apo akoma më keq, e kushtëzuar nga ndonjë ngjarje specifike partiake. Kjo mund të pritet apo të ndodhë në sisteme moniste, por jo në një shoqëri pluraliste.


Ju jeni një prej rivalëve për postin e kryetarit të PS; cila është alternativa juaj?

MEIDANI:Më shumë se rival unë desha t’i jepja një shtysë positive proceseve reale reformuese e demokratizuese në Partinë Socialiste dhe ripërtëritjes së moralit të saj në qeverisje. Kjo mund dhe të ishte e parakohshme për disa njerëz me mendësi unitariste, por jo në gjykimin tim. Sepse kam bindjen që vetëm nëpërmjet proceseve të tilla mund të shmanget edhe ndonjë çarje eventuale e partisë, apo, për më tepër, mund të përmirësohet vetë efektiviteti i qeverisjes dhe besueshmëria e saj, e tronditur jo pak në popull.

Po prek vetëm disa çështje thelbësore. I tillë është p.sh. zhvillimi i mëtejshëm liberalo-demokratik i partisë drejt një faze të re maturimi politik: që kushtëzon funksionimin e qartë kolegjial dhe konceptimin e strukturimin elektoral të partisë, kundërvënien tërësore programore e statutore ndaj praktikës dhe teorisë së partisë-shtet apo shtetit-parti, që ende vazhdon të mishërohet gabimisht si reminishencë e mendësi në unitarizmin e drejtimit. Në këtë kuadër argumenti i unitetit brenda partisë, i identifikuar, me qëllim ose pa qëllim, me atë të uniformitetit apo të bindjes pa reagim e me mosmendim, duhet përshtatur me evolucionin e sotëm demokratiko-shoqëror.

Prandaj kam dhe bindjen se politika e forcës nuk mund të përdoret si argument për të mundur apo zbrapsur mendimin ndryshe e oponencën, me pretekst forcimin e rregullit e të disiplinës së partisë dhe vendimmarrjes së saj, madje "bolshevizimi" i rregullit e disiplinës kundër mendimit ndryshe apo "menshevizmit" të përkohshëm, përbën natyrshëm dhe një pagesë jo të vogël për vetë procesin e demokratizimit dhe të liberalizimit të mëtejshëm të partisë, por dhe të qeverisjes, madje mund të bëhet vetëm në kurriz të tyre. Prandaj, mendoj se çdo lloj ekuilibri mund të rivendoset vetëm nëpërmjet kolegjializmit e kultivimit të mëtejshëm të frymës së lirisë brenda vetë partisë, duke institucionalizuar edhe mendimin ndryshe.

Përndryshe kalohet në filozofinë negative të "partisë për kryetarin" dhe në absolutizimin e forcës apo të komandës e njëshit që në çdo rast e zhvendos konfiguracionin partiak në kushte pozite, ndoshta më pak në kushte opozite, drejt atij të shtetit-parti, që ka qenë një praktikë normale në një shtet monopartiak, por jo në një sistem pluralist e demokratik, të mbështetur mbi barazinë në vullnetarizmin partiak.

Për këto arsye duhet urgjentisht të riformulohet e ridimensionohet në veprimtarinë e partisë, veçanërisht në atë vendimmarrëse, parimi i kolegjialitetit, jo më si teori abstrakte por si praktikë konkrete. Një çështje tjetër e rëndësishme është ajo e moralitetit të partisë dhe e strukturave të saj drejtuese. Në këtë kuadër, programi i partisë mund të ketë një divergjencë vetëm kohëshkurtër me atë të qeverisë, por jo afatgjatë. I tillë është dhe problemi i sinqeritetit programor para elektoratit socialist.

Pra, ose duhet t’u përgjigjemi kërkesave të tij të drejtpërdrejta, ose duhet të ndërmarrim një reformim të mëtejshëm të sistemit juridiko-statutor, për të "përballuar" dhe procesin e nisur, të ecjes pa "zhurmë" të lidershipit të partisë në rrugën e neo-liberalizmit, me shenja të qarta të "integrimit" të udhëheqjes së kësaj partie me biznesin e kapitalin, në dallim nga thelbi social i bazës së gjerë socialiste.

Po të vazhdohet me këtë frymë jo transparente, në një "performancë" të tillë politike e reagim të dobët ndaj problemeve me karakter social e ekologjik, madje duke i sakrifikuar pjesërisht ato në "altarin" e biznesit apo të maksimizimit të përfitimit, kjo detyrimisht do të dobësojë mbështetjen elektorale të vetë PS-së, shoqëruar me një zhvendosje të dyanëshme; brenda partisë-midis udhëheqësisë dhe bazës socialiste, nga njera anë, dhe jashtë partisë- midis profilit politik në ngushtim piramidal dhe mbështetjes më të gjerë elektorale të saj apo dhe prishjes së aleancave politike natyrore.

Ndërkohë që përfaqësimi i biznesit apo konflikti i interesave është shumë më i pranishëm se vite më parë, madje kjo gjë po theksohet dita-ditës në "rradhët e sipërme" të PS-së, duke ndryshuar deri thelbin e saj si një parti e klasifikuar në spektrin e majtë edhe në programin që do t’i paraqitet kongresit të rradhës, ndërkohë që në fakt një pjesë kryesore e udhëheqjes së partisë dhe e përfaqësimit të saj në nivele të ndryshme partiake e shtetërore po "centrifugohet" me ditë nga vetë e majta, duke stigmatizuar sipërmarrjen private, deri atë të madhe.

Kjo nuk do të thotë aspak mosvlerësim të sipërmarrjes private dhe të kontributit të saj në zhvillimin e vendit, por një korrigjim në konceptimin e perceptimin politik. Pra, partia nëpërmjet instrumentave të saj përfaqësuesë duhet të nxisë e krijojë normalisht të gjitha kushtet e domosdoshme të një mjedisi të shëndetshëm, të përshtatshëm e me rregulla të qarta për sipërmarrjen private, por jo të identifikohet gradualisht me të.

Një alternativë tjetër është dhe theksimi i karakterit elektoral në kuptimin e strukturimit të mëtejshëm të partisë në përputhje me organizimin zgjedhor, por dhe lidhur me përzgjedhjen e përfaqësimit në nivel vendor e qëndror, duke tentuar drejt një demokracie të drejtpërdrejtë, pra dhe të një procesi zgjedhor me pjesëmarrjen e drejtëpërdrejtë të vetë antarësisë së partisë. E tillë, p.sh., mund të ishte zgjedhja e kryetarit apo e kryesisë me votim individual nga e gjithë antarësia e partisë.

Pra, për të dobësuar frymën e unitarizmit, aq më shumë për të shmangur "përjetësinë" e tij, do të duhet të tentohet demokracia e tipit "një antar, një votë", që nënkupton dhe rritjen e ushtrimit të përgjegjësisë individuale të vetë antarit të partisë. Po ashtu, gjykoj se në periudhën midis zgjedhjeve veprimtaria e angazhimi kryesor i partisë do të duhet të përqëndrohet në institucionet e përfaqësimit në nivel qëndror e vendor, d.m.th., kryesisht në kuvend, këshilla qarqesh, bashkishë e komunash, apo organet ekzekutive përkatëse qëndrore e vendore, madje programi, ndihma e kualifikuar dhe mbikqyrja e partisë duhet të përçohet pothuajse tërësisht nëpërmjet përfaqësuesve të saj në këto institucione e organe.

Kjo nënkupton dhe cilësi më të lartë në përfaqësimin partiak në rrethe, dhe në asnjë mënyrë papërputhshmëri ose përjashtueshmëri statutore të një kryetari partie në rreth për të qenë kryetar bashkie, komune, kryetar këshilli, etj. Në këtë optikë unë shoh dhe një standart të dyfishtë të trajtimit të problemit në nivelin qendror me atë vendor. Madje që në këto zgjedhje vendore ne pamë që kryetarë të partisë në disa rrethe kryesore jo vetëm që nuk u konsideruan si kandidatura të mundshme për detyrën e kryetarit të bashkisë, por për më tepër kryesia e partisë në qendër, duke mishëruar "vullnetin" e kryetarit, miratoi edhe kandidatura biznesmenësh, pa qenë as antarë partie, por të njohur në publik për lidhje personale me figura qendrore të partisë.

Po kështu, partia, duke vlerësuar pjesëmarrjen vullnetare, kontributin individual brenda saj dhe në qeverisje në të gjitha nivelet, duhet të punojë e të kultivojë efektivitetin e besimin në shërbimin publik. Ky objektiv i partisë, që lidhet ngushtë me ndërtimin e konsolidimin e strukturave përfaqësuese demokratike, qeverisëse e kushtetuese, mund të arrihet vetëm me kritere të rrepta për një rekrutim të plotë moral, si dhe nëpërmjet një procesi pjesëmarrjeje qytetare, ruajtjeje e kualifikueso-zhvilluese të përfaqësuesve të partisë dhe ripërtëritjes së vazhdueshme të tyre. Në këtë kuadër dhe një organ kolegjial, apo strukturë antikorrupsion në kuptimin e funksionimit partiak (dhe jo për të paralelizuar institucionet shtetërore), që raporton rregullisht para Komitetit të Përgjithshëm Drejtues mund të ishte e mirëpritur.

Në fund të fundit, si në çdo strukturë organizative e shoqërore dhe partia ka nevojë për t’u rivitalizuar e për t’u korrigjuar, nëpërmjet institucioneve studimore partiake, duke ndikuar me vlerësimet, analizat, investigimet, rekomandimet e tyre qeverisjen, por dhe për axhustimet e domosdoshme brenda partisë dhe vetë qeverisjes së saj. Normalisht pa ndryshime të shpejta e të pamenduara, që mund të rezultojnë deri destabilizuese, por nëpërmjet një evolucioni progresiv pa u shkëputur me bazën, por duke ju përgjigjur ndjeshmërive të saj, me anë të një angazhimi bindës e një procesi politik brenda kufijve kohorë dhe rethanave konkrete institucionalo-shoqërore e politiko-ekonomike.

Madje realizimi në një rrafsh kombëtar i filozofisë së partisë dhe i objektivave politikë të saj, përveç orientimit nga sipër mund të ushqehet dhe nga poshtë nëpërmjet inisiativave lokale, në përputhje me interesat kombëtare. Në kuadër po të vullnetarizmit, dhe aspak të ndonjë kundërvënie ndaj tij, duke parë dhe evolucionin jo të favorshëm lidhur me pjesëmarrjen e gruas në jetën politike gjatë këtyre 12-13 vjetëve pluralizëm, gjykoj se duhet të vendosen dhe norma statutore të qarta për rritjen e domosdoshme të përfaqësimit të saj...


A jeni edhe ju në kushte të barabarta me rivalin tjetër, kryeminsitër dhe kryetar partie?

MEIDANI:Rivaliteti konkret është gjëja e fundit për t’u konsideruar. Idea bazë, po e përsëris, ishte thjesht për ta ndihmuar partinë për një hapje të mëtejshme të saj, për të patur një garë normale demokratike, për të dhënë një kontribut, qoftë dhe modest, në qartësimin e problemeve aktuale, si dhe për t’i shërbyer ribashkimit të strukturave të saj në kushte relativisht të vështira. Ose e thënë thjesht, për të shmangur një çarje potenciale që duket në horizontin e afërt të saj. Por në asnjë mënyrë për të ligjëruar, për interesa çasti ose perspektive, një aksion politik që cënon në thelb demokracinë, barazinë e lirinë, principialitetin e moralitetin.

Duke analizuar me kujdes situatën parakongresuale u duk qartë futja e një fryme aspak miqësore ndaj çdo konkurimi alternativ, para zhvillimit të konferencave të partisë, gjë që në thelb edhe mund ta thellonte ndarjen brenda partisë gjatë shtjellimit të alternativave të ndryshme brenda tyre. Këtë po e ushqente, në mënyrën më absurde, edhe fushata joparimore e ndërmarrë në vetë gazetën e partisë, në kundërshtim të hapur me vendimin e Komitetit të Përgjithshëm Drejtues, për barazi të këtij organi ndaj çdo kandidimi alternativ. Për të ardhur realisht keq, por ka patur ndërhyrje "komuniste" të ndonjë sekretari apo antari kryesie, tek antarë komiteti, firmëtarë në listën time, për tërheqjen e firmave të tyre, të vëndosura me vullnet tërësisht të lirë dhe brenda konceptit demokratik të konkurimit dhe jo të dhënies së votës së tyre.

Aq më e hidhur u bë situata kur drejtues të niveleve të ndryshme, madje dhe antarë të kryesisë së partisë, veçmas, privatisht ose fshehurazi të deklaronin një mbështetje të plotë, kurse publikisht nuk kishin kurajo të shfaqnin mendimin apo opinionin e tyre qoftë mbi filozofinë e një gare të lirë, të ndershme e të barabartë, qoftë mbi ndryshimet, reformimin apo "çlirimin" e domosdoshëm të partisë.

Kjo situatë e pashëndetshme, si të thuash, në kushte "ilegaliteti", nuk mund të ishte e papritur, por vetëm rrjedhojë e shformimit dhe e zbatimit të politikës së presionit, depersonalizimit të individit, ndoshta, dhe e përdorimit të kartave të tjera, aspak parimore, në lojëra vetiake interesi. Dhe për këtë besoj se, në radhë të parë, mban përgjegjësi serioze dhe kryetari aktual i partisë, që në shfaqjet publike ose jopublike e konsideron partinë si "çiflig" të tij. Kjo gjendje jonormale trysnie e përjashtimi, madje shoqëruar aty-këtu dhe me "masa ndëshkimore", pengoi fillimisht krijimin e klimës së domosdoshme parakongresuale.

Në këto kushte, siç dhe kam deklaruar: "për ta ndaluar këtë proces ndëshkimor, pikërisht para fillimit të konferencave të partisë në rrethe, ku mund të realizohen eventualisht ndëshkimet e para,…me besimin e mirëkuptimit të firmëtarëve e mbështetësve dhe "endrrën" e bashkimit, gjykoj se nuk mund të përfshihem në çfardo lloj "farse" parazgjedhore"...

Dhe aktualisht shoh që pata të drejtë në vendimin tim paraprak, në shërbim të një mbarëvajtjeje të qetë të konferencave, sepse situata sot duket disi më e relaksuar, qartësisht dhe më pak e tensionuar. Por, nga ana tjetër, çfarëdo vendimi që kam marrë ose do të detyrohem të marr edhe në të ardhmen, nuk do të thotë aspak që unë do të heq dorë nga angazhimi im politik e publik, me kongres ose pa kongres, brenda tij ose jashtë tij, për të qenë pjesë e lëvizjes politike dhe e ndryshimit të domosdoshëm, moral e progresiv, brenda PS-së.


Cilat nga pikat që ju keni parashtruar për një fushatë sa më demokratike, janë plotësuar nga kryesia e partisë?

MEIDANI:Vetëm disa propozime proceduriale për pjesëmarrje në konferenca janë pranuar në mbledhjen e fundit të Komitetit të Përgjithshëm Drejtues, por jo ajo që ishte ana parimore e kërkesave të pozuara: filozofia e një gare të lirë normale e miqësore midis shokësh brenda të të njëjtës parti. Pak më sipër sapo e ilustrova, qoftë dhe pjesërisht, mungesën e një filozofie të tillë.


A i trembeni një fushate formale dhe që ruan statukuonë në PS, pra që ruan krizat në disa nga insitucionet më të rëndësishme?...

MEIDANI:Nuk është aspak rezultati një shqetësim, por produkti real i tij dhe, për më tepër, perspektiva që ai ofron. Këtu qëndron dhe thelbi i problemit, por dhe i kujdesit e hezitimit për çdo veprim të mëtejshëm, konkret e konstruktiv.


Çfarë mendimi keni për rivalët tuaj për garën e kryetarit të PS?

MEIDANI:Zyrtarisht, sipas statutit të partisë, kandidatët regjistrohen vetëm në kongres me firma, të paktën të 10% të delegatëve. Pra, aktualisht ka vetëm dy konkurues potencialë, që varen nëse do të jenë dhe zyrtarë. Në këtë kuptim do të ishte fare e parakohshme çdo koment për ta, sepse vetë kongresi mund të prodhonte edhe të tjerë, apo, ndoshta, dhe krejt të tjerë.


Faktori ndërkombëtar ka qenë i ashpër për disa nga insitucionet bazë të shtetit shqiptar. Mendimi juaj?

MEIDANI:Nuk të vjen mirë, por në pyetjen tuaj përmbahet një e vërtetë e pakëndshme, veçanërisht përsa i përket efektivitetit qeverisës, korrupsionit dhe krimit, sidomos atij ekonomik. Sidoqoftë, në gjykimin tim, më shumë vlen se çfarë mendon e thotë vetë qytetari shqiptar e jo ajo që mund të na ekspozojë, para një paneli të çuditshëm, njëfarë lloji shtetari "qiellor" me pretendimin e përgatitjes së ndonjë "bllof-disertacioni" ose, më keq, me përmbajtje të llojit "alkoolo-mashtrues" të tij. Dhe përgjithësisht, siç rezulton dhe nga kontaktet, shtetasi shqiptar në shumë drejtime është fare i pakënaqur.

Për mua kjo flet më shumë se çdo deklarim apo raport tjetër, kombëtar apo ndërkombëtar. Dhe këtë duhet më së fundi ta kuptojë dhe ta bëjë të vetën edhe politika shqiptare, që në jo pak raste shfaq, nga njera anë, një kompleks inferioriteti e servilizmi ndaj asaj që thuhet jashtë kufijve, kurse, nga ana tjetër, një sjellje indiferente, shurdh-memece, deri arrogante, ndaj asaj që mendon qytetari shqiptar brenda vendit…


Cili është velërësimi juaj për klasën politike në Kosovë?

MEIDANI:Të jetë më e angazhuar, më e devotshme dhe e unifikuar në misionin e saj, por dhe konseguente në kërkesat e saj në shërbim të qytetarit të Kosovës. Kam bindjen e plotë se pa një proces serioz të transferimit të kompetencave nga administrata ndërkombëtare në ato të zgjedhura kosovare, procesi politik e demokratizues në Kosovë do të vazhdojë të "skenojë" më tej ngërçin e tij, gjë që rrezikon të vej në dyshim respektin e vlerësimin e klasës politike kosovare dhe të UNMIK-ut në sytë e popullit të Kosovës, nga njera anë, por dhe të dobësojë më tej rolin e autoritetin e institucioneve politike e partiake kosovare para përfaqësuesve ndërkombëtare apo të misioneve të pranishme, nga ana tjetër.


Kohë më parë ka pasur një takim në Vjenë mes palës serbe dhe palës shqiptare. Si e konsideroni këtë takim?

MEIDANI:Kam dy vërejtje parimore lidhur me të. Së pari, ky takim nuk ishte përgatitur me kujdes, madje përfaqësuesi i UNMIK-ut ishte aty edhe organizator dhe pritës, edhe moderator e normalisht dhe palë në takim. Në të njëjtën kohë dhe përfaqësimi i institucioneve të Kosovës nuk ishte aty i plotë. Përsëri u bë një ndarje e gabuar në "pëllumba" e "skifterë" dhe për më tepër retorika zinte ende aty vend me bollëk para racionalitetit.

Së dyti, të krijohej përshtypja, ndoshta, edhe e gabuar, që edhe në këtë rast kërkohej të fitohej kohë tjetër nëpërmjet tezës "dialog për dialog" siç dhe u veprua rreth një vit më parë, lidhur me procesin politik të transferimit të kompetencave, nëpërmjet tezës tjetër "standarte para statusit".


A mendoni se ka një vonesë në përcaktimin e statusit përfundimtar të Kosovës?

MEIDANI:Duke patur parasysh dokumentin bazë që lidhet me rezolutën 1244 të Këshillit të Sigurimit dhe ato të referuara materialeve të Rambuje-Parisit, mund të thuhet se ka një vonesë prej më shumë se një viti. Por ndërkohë duke patur parasysh marrëveshjen, nën trysninë europiane, për krijimin e Bashkimit Serbi-Mal i Zi, më duket se do të pritet edhe ndonjë vonesë tjetër mbi 1-2 vjeçare.

Pavarësisht nga këto vonesa, klasa politike kosovare dhe të tre institucionet kryesore të Kosovës: Parlamenti, Presidenti dhe Qeveria duhet të bashkëpunojnë hapur, sinqerisht dhe ngushtësisht me njeri-tjetrin për të përcaktuar hapat e mëtejshëm në realizimin e një procesi të pakthyeshëm të pavarësimit të Kosovës nga de facto në de jure dhe, më tej, të përfshirjes së saj sa më të shpejtë në rrugën e proceseve të mëtejshme integruese rajonale e euro-atlantike.

Këtë mendim ka shprehur qartësisht dhe ish Sekretari Amerikan i Shtetit, H. Kissinger, në qershor 2003, në një takim të mbajtur në Vienë, të quajtur "Europa Forum, 2003" . Ndër të tjera ai ka nënvizuar: "

Nuk e di nëse dhe Amerika e mbështet (pavarësinë e Kosovës), por drejt pavarësisë, Kosovën po e çon evolucioni i pandalshëm.". Rreth të njëjtës periudhë, një deklaratë të ngjashme ka bërë në Beograd dhe Xhorxh Soros, themeluesi i Fondacionit "Open Society". Madje, në gjykimin e tij mjaft realist, pavarësia e Kosovës mund të formulohet si një kusht i fortë për integrimin e Serbisë në strukturat euro-atlantike.


Por për standartet në Kosovë, çfarë konsideratatash keni?

MEIDANI:E kam thënë dhe shumë herë të tjera se aktualisht në Kosovë vazhdon të ekzistojë një situatë stanjacioni, e gjeneruar nga dypushteti, pra dhe dyzimi e ambiguiteti në qeverisje dhe kryerjen e reformave të domosdoshme. Pikërisht këtë ka patur parasysh dhe J. Bugajski, drejtori i Institutit të Studimeve Strategjike në Uashington, muaj më parë, duke deklaruar: "

Ka shumë gjëra që duhen zgjidhur në Kosovë, një prej të cilave, jo më e parëndësishmja, është fundi i marrëdhënies së varësisë që është ndërtuar me Kombet e Bashkuara, e cila përfundimisht nuk është më frytdhënëse. Në një shikim afatshkurtër, ajo ishte e pashmangshme, por në sens afatgjatë kjo është kundërproduktive".

Ndërsa lidhur me deklaratat e dikurshme të Shtajnerit për vendosje "standartesh para statusit" për të arritur deri në diskutimin e statusit, Bugajski, si me ironi, vazhdon: "Kjo tingëllon mirë në teori, por me këto standarte mund të shkohet deri në një pikë, me fjalë të tjera, qeveria mund të bëjë aq sa lejohet të bëjë, vendi do të zhvillohet aq sa lejohet të zhvillohet, e njëjta gjë mund të thuhet për ekonominë dhe për sigurinë.

Prandaj mendoj se të dyja këtu duhet të merren së bashku..." si "…një proces i vazhdueshëm". Pra, nëse për të arritur një standart relativisht të lartë, demokratik e vetëgjenerues, kërkohen kompetenca të plota, në prani të kompetencave aktuale të pjesshme për të arritur këtë standart do të kërkohej normalisht një kohë shumë më e gjatë! Dhe ky në thelb përbën një ngërç kohor në të gjitha drejtimet, përfshirë dhe atë të investimeve të huaja, tërësisht të domosdoshme për rimëkëmbjen e ekonomisë kosovare.


Probleme ka pasur edhe në qeverinë e Maqedonisë që sapo ka bërë një ripërtëritje kabineti. Në këtë kabinet dhe në tërësi në institucionet maqedonase; a ka një përfaqësim të balancuar për popullsisë shqiptare?

MEIDANI:Jo, ende. Por në gjykimin tim siç ka një përpjekje shqiptare për ballancim ka dhe një përpjekje maqedonase për të krijuar vonesa e probleme, deri bariera artificiale ndaj ballancimit apo, në përgjithësi, në mishërimin e plotë të të gjithë elementëve përbërës të marrëveshjes së Ohrit, që në thelb i shërben jo vetëm bashkëjetesës normale të të gjithë qyetarëve që jetojnë atje, por dhe ruajtjes së integritetit e stabilitetit të vetë Maqedonisë.


Po për marrëveshjen e Ohrit, ç’mund të thoni për realizimin e saj?

MEIDANI:Sapo e thashë që akoma po prodhohen vonesa e ngrihen bariera artificiale, ndërkohë që kjo mundësi duhet të jetësohet tërësisht, sa më shpejt e drejt, madje në të gjitha hapësirat e veprimit të saj, për të rindërtuar besimin e ndërsjelltë e të domosdoshëm midis dy bashkësive etnike: shqiptarëve e maqedonasëve, përndryshe institucionet e dobëta maqedonase do të vuajnë më tej padrejtësitë dhe "lojën" e një politike të gabuar ndaj shqiptarëve apo në kurriz të shqiptarëve.


Një formacion luftarak, më shumë virtual, AKSH, ka filluar të jetë i pranishëm në hapësirën e shtetit të brishtë maqedonas; opinioni juaj për këtë formacion...

MEIDANI:Diçka është shkruar apo është thënë në media. Përshtypja ime ka qenë e ngjashme me atë të pyetjes tuaj, pra më shumë për një ekzistencë virtuale të ndonjë "grupimi elektronik". Por pavarësisht nga fakti se si është e vërteta, në gjykimin tim, duhen konsideruar e rivlerësuar seriozisht situatat e reja në Ballkan apo në konjukturën botërore, të cilat në mënyrën më se të sigurtë nxjerrin jashtë loje individë e grupime, madje çdo përpjekje, qoftë dhe virtuale, për të rritur tensionet midis etnive e shteteve, për të nxitur konflikte, që prodhojnë kosto shtesë për qytetarët e thjeshtë.

Ballkani sot, dhe në këtë kuadër edhe Maqedonia, ka nevojë në rradhë të pare për qetësi, për stabilitet politik, për thellim reformash demokratike dhe ndërveprim të fuqishëm ekonomik si hapa të detyrueshme drejt proceseve integruese rajonale e euro-atlantike. Kjo duhet të jetë prirja thelbësore e popujve të rajonit, por dhe e gjithë shqiptarëve, sepse nëpërmjet procesit të integrimit merr një pamje konkrete, adekuate e bashkëkohore, dhe procesi i vetëintegrimit për popullin tonë.

(Dërgoi Ç. Loloçi / 27.11.2003)