|  KULTURË  |  HISTORI  |   POLITIKË  |  OPINIONE  |  ADRESARI  |  ARKIVI  | 

OPINIONE

Koment

Kodet e padeshifrueshme të kushtetutës

27 nëntor 2003 / TN

 

Edison YPI

 

Kodet e rëndësishme; Librat e shenjtë, Kushtetutat, Ligjet, Kanunet, dukumentet e rëndësishme shkencore etj., pra Krema e Dijes njerëzore, Truri i Njerëzimit, janë shkrirë në tekste të përsosura, të rrjedhë-shme, të pasura në gjuhë, rreptësisht kompakte dhe koherente, prandaj dhe është kënaqësi t´i kesh e t’i lexosh. Dhe ja, përpara kam një libërth, më te rëndësishmin dukument të Shqipërisë moderne; “Kushtetuta e Shqipërisë”.

 

Mund të gjindet në disa variante; në letër, në CD, në Internet etj. Më të frikshmet variante janë ato pa ”ë” dhe “ç”, ku, pa llogaritur mungesën kriminale të 5511 ë-ve në 13019 fjalë gjithsej (Kushtetuta e Italisë ka 10555, ajo e Anglisë 0 fjalë, sepse Anglia s´i është futur ende ta bëjë një Kushtetutë), lexuesi, interpretuesi, pse jo edhe Gjykatësi, gjindet shpesh i hutuar para paradokseve jo dhe aq qesharake, kur ndër nene me më tepër se një paragraf, për shkak të mungesës se ç-ve, gjen dy paragrafë radhazi me të njëjtin simbol “c”. Nejse, ky që kam përpara është varianti zyrtar me “ë” me “ç” me të gjitha. Kërcitjet e para nisin aty nga neni 8; “Republika e Shqipërisë u siguron ndihmë shtetasve shqiptarë që jetojnë e punojnë jashtë shtetit për të ruajtur e për të zhvilluar…”. Ç’është kjo “jashtë shtetit”?! Shtetet janë shumë, jashtë cilit shtet?!

 

Sigurisht ai gdhëja që e ka shkruar këtë nen ka patur parasysh shtetin shqiptar, veçse jo këtë të tanishmin, por atë atëherë kur ora e burokratit trukokallë ka mbetur, dmth., shtetin shqiptar të Diktaturës, kur gjithçka ishte shtet, gjithçka i përkiste shtetit. Pse e ka bezdisur fjala “Shqipëri”, ç’dreqin e ka penguar trutharin të thotë thjesht dhe saktë dhe qartë; “jashtë Shqipërisë” në vend të “jashtë shtetit”?! Edhe neni 19 të ngec në fyt; “Kushdo që lind duke pasur qoftë edhe njërin prej prindërve me shtetësi shqiptare, e fiton vetiu shtetësinë shqiptare…”. A nuk mund të shprehej pak më ndryshe atributi specifik që i njihet një të porsalinduri, që nuk di as të flasë, as të dëgjojë as të kuptojë, të thuhej psh., “i njihet e drejta”, në vend të “e fiton vetiu”?! Si mund të fitojë (!) a të humbë (!) vetiu a vetvetiu diçka një foshnje që porsa ka rënë nga barku i një nëne?!

 

Po sikur asnjëri prej prindërve, ta zemë ajo shqiptare ay turk, ta refuzojnë “vetiu” shtetësinë shqiptare për bijën a birin e porsalindur?! Pak më poshtë, në nenin 27 lexuesi tromakset nga: “shoqërimi në një organ kompetent“. Dihet se me çfarë asociohet në mendjen e shqiptarëve “Organ kompetent”, le pastaj “Shoqërimi” për atje. A nuk të kujton kjo disa intervista shqiptarësh ende të pazbritur, të cilët aty-këtu në vend të: “Komisariat i Policisë” thonë “Dega e Brendshme”?! Përsëri “jashtë shtetit” në nenin 38. “Të huajt kanë të drejtën e strehimit në Republikën e Shqipërisë….” thuhet në nenin 40.

 

A nuk mund të thuhej “qëndrimit“ ose “azilit”? “Strehimi i të huajve“, është jo vetëm i pasaktë dhe i papërshtatshëm sepse i ngarkuar me pamundësi dhe hipokrizi, por do t’ua ngrinte nervat të pastrehëve që i kemi e do t´i kemi me mijëra, të cilëve do t’u kujtonte adresat, dhomat, kuzhinat, anekset dhe ballkonet e munguara. Plot kokrriza rëre neni 41; „Prona fitohet me dhurim, me trashëgimi, me blerje dhe me ç’do mënyrë tjetër klasike të parashikuar në Kodin Civil“. Pra, prona, në të njëjtën kohë, u dhuroka dhe u fitoka, allah-allah, dhe, për më tepër, me ç’do mënyrë klasike! Pse jo edhe me ç’do mënyrë moderne?!

 

Kjo mënyra “klasike” e fitimit të pronës, a nuk ta kujton pak atë mënyrën “bathorake“ si e “fitonin” pronën në Amerikën e dy-tre shekujve më parë kur tjetri ik-e-ik e ngul një hu dhe “është e imja”?! Krejt i leshtë duket neni 42, ku përmendet; “një proçes i rregullt zgjedhor” dhe në vazhdim “gjykim i drejtë”. Pse mjegull, pse fjalë të tepërta, pse janë evituar fjalët e thjeshta dhe mëse të mjaftueshme “proçes zgjedhor” dhe “gjykim”?! Sipas nenit 47, tubimet paqësore mund të bëhen në: “...sheshe dhe në vendet e kalimit publik...”. Del pyetja: Po në livadhe a lëndina të freskëta, a faqe kodrash, a në breg të ndonjë lumi a përroi, a nuk mund të bëhen ato tubime. Ndërsa neni 48 ta ngrin gjakun fare. “Kushdo, vetë ose së bashku me të tjerë, mund...”.

 

Së bashku këtu, së bashku atje, te gjithë dhe kurdoherë dhe gjithandej së bashku, a nuk është kjo gjuha e drunjtë e sloganeve të Diktaturës?! Nenin 66 nuk do ta formulonte dot as më i ndrituri magjistar a prestigjiator; “Kuvendi… në rast lufte… kur është i shpërndarë... rithirret vetiu”! Pse “rithirret“ dhe jo “thirret“?! Si vetiu?! Me Abrakadabra?! Neni 78 duket i formuluar nga një leshko magazinier drithi a djathi, që në jetën e tij ka shkruar e lexuar vetëm proçes verbale magazinash a mbledhjesh kolektivi; “Mbledhjet e deputetëve që mbahen pa u thirrur sipas rregullores, nuk sjellin asnjë pasojë”.

 

Nuk mund ta bente ky magazinieri psh; “nuk merren në konsideratë“, ose “nuk konsiderohen”, ose “nuk kanë fuqi ligjore” a diçka tjetër të tillë? Të habit neni 84, aty ku thotë; “Ligji duhet të botohet në numrin më të parë të Fletores Zyrtare”. Pse “duhet të botohet“, kur s’do mend që Kushtetuta urdhëron dhe saktë fare mund të shprehej, shkruhej “botohet”?! Krejt i çkurdisur duket neni 102 në pikën e fundit; «Kryeministri zgjidh mosmarrëveshjet midis ministrave“.

 

Nëse nuk është shkruar gabim, dmth., nëse në vend të fjalës «ministrive“ është vendosur gabimisht „ministrave“, dhe nëse, siç mund të lexohet, ashtu si është shkruar, fjala është për problemet që ndodhen “midis ministrave” dmth., pa vet ministrat, gabime këto që vështirë të kenë ndodhur, atëherë ka dy aspekte të vështira për t´u kuptuar ky formulim: E para, Kryeministri qenka i detyruar me Kushtetutë të merret me probleme ministrore ndërpersonale, dhe e dyta, edhe më absurde, krijohet përshtypja se Kryeministri gjithmonë i zgjidh mosmarrëveshjet!

  

Dhe gjithmonë në nenin 102 flitet për „drejtimet kryesore të politikës së përgjithshme“, „zbatim të legjislacionit dhe politikave të miratuara“, „brenda drejtimeve kryesore të politikës së përgjithshme shtetërore“. Ç’janë gjithë këto „politika“?! Në kontekste artistike përdoret fjala „politikë“ me kuptime e nënkuptime, me ngjyrime e sfumatura, por jo në Kushtetutë, për të cilën, s’do mend politikën e bëjnë partitë.

 

Kryeministri, ministrat etj., vijnë nga partia/të, pra nga politika, por jo për të bërë politkë/a, sepse politika, pasi ata kanë ardhur për të ushtruar pushtetin, konsiderohet e bërë tashmë në zyrat respektive të partisë/ve. Ata zbatojne, qeverisin, ose duhet (!) të qeverisin, për të gjithë shqiptarët e të gjitha partive, të gjitha politikave. Prandaj “Politikat“ duhej të ishin “angazhime“ a “detyrime“ a diçka tjetër më e përshtatshme.  

 

Po ky tmerr përsëritet edhe në nenin 110. Neni 125 të kujton Profetin George Orwell dhe Newspeak-un e tij; “Gjyqtarët emërohen…..nga radhët e juristëve…”. Këtë do ta ketë formuluar ndonjë matuf, të cilit i ka mbetur ora aty nga vitet ’60 a ’70. Radhët e juristëve, radhët e shpesh armata e shkrimtarëve, mjekëve, inxhinierëve, teknikëve etj., të gjitha “radhë të shtrënguara”, këto janë, nuk e di fare çfarë janë veçse; ”një punë që s’ka emër” si i përgjigjen magjistricat Makbethit. “Kryetari i Gjykatës Kushtetuese emërohet nga radhët e anëtarëve të saj…” vazhdon pa pik turpi të zezë në të bardhë neni 125.

 

Në sa radhë, rreshta, të shtrënguara a të liruara, kolona, të drejta a të shtremta, mund të vendosen gjithsej 9 anëtarët zakonisht dhe përgjithësisht pleq të Gjykatës Kushtetuese?! Neni 134 e paraqet Gjykatën Kushtetuese si rrotë ose rul ose motor qe, “…vihet në lëvizje…”! Nenet 137 dhe 138 kane brenda edhe ato nga një “Organ Kompetent”!

 

Cili moralist me nam, ta ketë formuluar të përvjellurin nen 142?! „Vendimet gjyqësore duhet të jenë të arsyetuara... Gjykata e Lartë duhet t’i botojë vendimet e saj... Organet e shtetit janë të detyruara të ekzekutojnë vendimet gjyqësore“. Të gjitha këto më kujtojnë një rast shumë vite më parë, kur shqeva sytë mbi një skicë mekanike poshtë së cilës lexova këtë shënim surreal: „Dimensionet e shënuara në skicë duhet të respektohen“.

 

Avazi i radhëve militare diktatoriale pëson një ngritje të rreptë në nenin 147 sipas të cilit; „Këshilli i Lartë i Drejtësisë me propozim të Presidentit, zgjedh nga radhët e tij...“. Përsëri „radhët“ për gjithsej 15 individë! Neni 150 ka grimca populisto-komuniste dhe ambiguitete gjuhësore fare të neveritshme. Për nenin 153; “Komisioni Qendror i Zgjedhjeve… verifikon të gjitha aspektet që kanë të bëjnë me zgjedhjet…”. Pse “aspektet” dhe jo “çështjet“?! Çfarë kupton neni 166 me “Shtetasi që, për arsye ndërgjegjeje, nuk pranon shërbimin me armë...“?!

 

Ç’domethënë „për arsye ndërgjegjeje“?! Dikush a disa, pse jo, “për arsye ndërgjegjeje” mund të jenë gjithçka, pacifista, terrorista etj. Nëse është fjala për ndonjë besim fetar specifik, pse nuk thuhet?! “Këshilli i Sigurimit Kombëtar. është organ këshillimor i Presidentit të Republikës” thotë i 168-i. Hamendje mund të bëhen plot, por hajde merre vesh o i zi nëse Kushtetuta sugjeron a urdhëron, a këshillon që Presidenti të këshillojë Këshillin apo Këshilli të këshillojë Presidentin. I 171-ti paralajmëron se “në rast agresioni të armatosur kundër Republikës së Shqipërisë…”. Kush di, kush ka parë a lexuar, kush ka dëgjuar, për ndonjë agresion të paarmatosur të ndonjë Republike kundër një tjetre Republikë?!

 

Ja dhe e çuditshmja pika 2 e të pabesueshmit nen 174; „Zgjatja e gjendjes së fatkeqësisë natyrore mund të bëhet vetëm me pëlqimin e Kuvendit”. Së pari, fatkeqësi natyrore duhej të ishte mes thonjzave. Së dyti, shprehur në këtë mënyrë, duket sikur Kuvendi e ka në dorë vetë t´i zgjasi e t’i shkurtojë, t’i bëjë zap, shiun, breshërin, tufanin, murlanin, tërmetin, rrëmetin, shembjet, vërshimin, shkatërrimin etj., etj.

 

Përsëri “radhët e prokurorëve” në nenin 179. Ju që e keni bërë; ideuar, konceptuar, shkruar, përkthyer a kopjuar, ju që iu ngrihet mishi përpjetë nga kënaqësia kur ju quajnë Baballarë të Kushtetutës, ju që çirreni se keni konsultuar gjithato Kushtetuta të tjera për ta bërë sa më të mirë tonën, ju redaktorë e korrektorë, të gjithë ju trima që në një dokument aq të rëndësishëm si Kushtetuta guxoni të na nxini faqen, duke shkarashkrruar gjuhën e Lasgushit e Naimit, Kadaresë e Konicës, Koliqit e Fishtës, e sa e sa të tjerëve, për më tepër me pretendimin se mediokritetin tuaj duhet ta lexojnë a ta kenë lexuar tashmë të gjithë shqiptarët, që dinë shkrim e këndim, por, me sa ështe krejt e qartë, asnjëri prej jush kurrë nuk e ka lexuar nga fillimi në fund, merreni shihni seriozitetin e munguar, përkthimin e keq etj. Ndreqeni! Gjejeni vetë si.

Dërgoi Ç. Loloçi / 26.11.2003