|  KULTURË  |  HISTORI  |   POLITIKË  |  OPINIONE  |  ADRESARI  |  ARKIVI  | 

OPINIONE

Koment

Kushtetuta, libri ynë i shenjtë

27 nëntor 2003 / TN

FJALA E PRESIDENTIT TË REPUBLIKËS, ALFRED MOISIU, NË KONFERENCËN KOMBËTARE “5 VJET KUSHTETUTË, ARRITJE DHE SFIDA”

Nga Alfred MOISIU

Kam kënaqësinë të marr pjesë dhe të përshëndes Konferencën tuaj Kombëtare, organizuar me rastin e 5 vjetorit të miratimit të Kushtetutës. Vlerësoj si shumë të rëndësishme dhe dobiprurëse faktin se takimi i sotëm bëhet në një kohë kur Kushtetuta dhe referimet ndaj saj kanë zënë vend dhe janë bërë pjesa kryesore e debatit politik. Opinionet e ndryshme politike, sociale, ekonomike, ushtarake, etj, e shohin Kushtetutën si pikë kryesore referimi. Rritja e referimeve ndaj Kushtetutës nuk do të thotë automatikisht se të gjithë e lexojnë, kuptojnë dhe e respektojnë atë siç duhet.

Fatkeqësisht në shumë raste ajo shihet më shumë si alibi për të justifikuar vendime dhe veprime politike duke i dhënë asaj atribute dhe ngarkesa që nuk i ka dhe nuk i takojnë. Pavarësisht nga këto qëndrime referimet ndaj Kushtetutës janë gjithnjë të dobishme dhe në tërësi e forcojnë autoritetin e saj. Sa më shumë të flasim për Kushtetutën, ta lexojmë dhe citojmë atë, aq më shpejt do të arrijmë ta bëjmë atë pjesë të pandarë të kulturës politike. Ndaj edhe konferenca e sotme me problematikën dhe pjesëmarrjen që paraqet përbën një kontribut të rëndësishëm në këtë drejtim.

5 vjet më parë shqiptarët votuan një Kushtetutë të Re, duke i dhënë mbështetje të plotë përpjekjeve për ndërtimin e modelit të shtetit të së drejtës, të lirisë dhe të demokracisë. Hartimi i saj ishte frut i një bashkëpunimi dhe vullneti të përbashkët të institucioneve, ekspertëve e politikanëve shqiptarë dhe institucioneve ndërkombëtare. Ajo plotësoi një boshllëk të madh ligjor dhe i dha një shtysë domethënëse procesit të thellimit të reformave dhe integrimit. Në këtë kontekst, Kushtetuta e vitit 1998 përbën një arritje shumë të rëndësishme në bilancin e 13 vjetëve të tranzicionit.

Kushtetuta është themeli mbi të cilin ndërtohet dhe funksionon shteti, është Ligji Themeltar i tij. Kriteri kryesor i suksesit të saj nuk matet me jetëgjatësinë. Përcaktuese janë efektet që ajo jep, modeli i shtetit që krijon dhe forcon, aftësia për t’iu dhënë përgjigje problemeve më të qënësishme të funksionimit të shtetit si dhe shkalla e përputhjes së saj me interesat kolektive të qytetarëve dhe të vendit.

Shqipëria ka patur Kushtetuta me jetëgjatësi tre herë më të gjata sesa ajo aktuale, por koha provoi se ato dështuan sepse ndihmuan në krijimin e një modeli shteti në dëm të qytetarëve dhe vendit. Kushtetuta, ashtu si të gjitha ligjet e tjera, është e suksesshme kur parimet dhe normat e përcaktuara në të zbatohen në praktikë.

Zbatimi i ligjit dhe shndërrimi i kulturës ligjore në kulturë udhëheqëse të punës dhe funksionit të shtetit e shoqërisë, mendoj se janë sfida jonë kryesore. Ne duhet të bëjmë akoma më shumë në mënyrë që Kushtetuta të mos mbetet një ligj i shkruar, por një portë e hapur për ecurinë, zhvillimin dhe garantimin e reformave demokratike dhe të stabilitetit. Kushtetuta dhe vendimet pasuese të Gjykatës Kushtetutese, janë të detyrueshme dhe duhet të zbatohen pa hezitim nga të gjitha institucionet e shtetit shqiptar. Askush dhe për asnjë arsye nuk ka të drejtë të vonojë, interpretojë ose injorojë këto vendime.

Nëse ka ankesa dhe keqkuptime, le të mësohemi të trokasim më shpesh në dyert e Gjykatës Kushtetutese ose të përdorim mekanizmat e tjerë të përcaktuar në Kushtetutë për përmirësimin e saj. Kushtetuta përcakton ndarjen e pushteteve, por ajo nuk mund tu japë përgjigje direkte të gjitha problemeve dhe situatave që kanë të bëjnë funksionimin e tyre në praktikë.

Në rastet e konflikteve dhe paqartësive është detyrë e Gjykatës Kushtetuese që të bëjë interpretimet e nevojshme, ashtu siç është detyrë e Kuvendit dhe e qeverisë që në frymën e kushtetutës të hartojnë e miratojnë ligjet e duhura. Përvoja e deritanishme me arritjet dhe problemet e shfaqura na mëson se në intepretimin e Kushtetutës nuk duhet të lejojmë në asnjë rast që të nisemi nga interesa të momentit apo nga presioni publik për zgjidhjen e shpejtë të ndonjë krize politike. Ky interpretim mban në vëmendje kompetencat, ndarjen, kontrollin dhe balancën e  pushteteve.

Gjykata Kushtetuese bën interpretimin përfundimtar të neneve të Kushtetutës dhe nuk krijon ose transformon normat kushtetuese. Për zhvillimin demokratik të vendit dhe funksionimin normal dhe të vazhdueshëm të shtetit ligjor nuk mjafton vetëm apeli për politikë dhe politikanë të përgjegjshëm, por duhet të jenë të qarta në çdo kohë edhe instrumentat ligjor që i detyrojnë ata të bëhen të tillë. Paqartësitë mund të ndihmojnë për nxitjen e krizave dhe situatave të padëshirueshme, siç po ndodh prej disa javësh me krizën në qeveri për shkak të dy vendeve vakante dhe vendimit për drejtimin e dy ministrive me zvministra. Nga ana tjeter, Gjykata Kushtetuese, Kuvendi dhe të gjitha institucionet e tjera kushtetuese duhet të bëjnë akoma më shumë për njohjen, propagandimin dhe sqarimin e Ligjit Themeltar të Shtetit. Konferenca të tilla janë të mirëpritura, siç do të ishin të dobishme dhe të mirëpritura edhe forma të tjera, si:

nxitja e qeverisë dhe Kuvendit për nxjerrjen e ligjeve dhe procedurave përkatëse në zbatim të normave të përcaktuara në Kushtetutë,

përfshirja më e madhe e problematikës kushtetuese në tekstet shkollore dhe universitare,

organizimi i kurseve të ndryshme të kualifikimit me juristë, mësues, gazetarë dhe profesione të tjera aktive të jetës publike,

seminaret periodike për aspekte të ndryshme të Kushtetutës,

zgjerimi i gamës së botimeve informative dhe shpjeguese për publikun,

rritja e shkallës së transparencës dhe të konsultimeve me publikun në hartimin e ligjeve të rëndësishme,

si dhe rritja e shkëmbimeve të përvojës me vendet e tjera.

Kushtetuta është libri ynë i shenjtë në përpjekjet tona për forcimin e shtetit të së drejtës, demokracisë dhe stabilitetit. Çdo përvjetor i saj është një përvojë dhe një tregues më shumë për vendin gjithnjë e më të rëndësishëm që ajo po merr në shtetin e shoqërinë shqiptare.

Për t’i kontribuar realizimit të qëllimeve të mësipërme, të cilat janë të përbashkëta dhe në dobi të të gjithë qytetarëve, Konferenca e sotme është një hap pozitiv, ndaj unë e mbështeta që në fillim dhe pranova me shumë kënaqësi për t’i dhënë kujdestarinë time.

Dërgoi Ç. Loloçi / 26.11.2003