KOHA DITORE - Monografia e pashkruar e një gazete

OPINIONE

Pse gazetat tona mbesin pa monografi?

25 nëntor 2003 / TN
Shkruan: Zejnulla JAKUPI
Në Kosovë tanimë janë etabluar shumë gazeta ditore. Disa bile kanë dështuar deri sa ne mendonim se ato u ngritën në këmb(por, shpejt u harruan nga kujtesa e lexuesit). Asnjëra nga ato gazeta që momentalisht deri ne këto momente kur po i shkruaj këto rreshta, po i bëjnë ballë mbijetesës, nuk kanë biografi (monografi - një libër ku do të përmbëlidhej historiku i gazetës) i analizuar dhe përshkruar me data dhe argumente.

Pra, mungon një element shumë i rëndësishëm për kulturën historike të gazetarisë kosovare. Pse gazetat tona mbesin pa biografi? Kjo do të thotë se vet botuesit nuk e kanë seriozisht me punën e tyre publicistike.Qëllimi i distribuimit të gazetave është për ta, vetëm fitimi, dhe jo misioni që duhet të ketë një gazetë ditore. Në Gjermani kemi gazeta që janë krijuar edhe pas vitit 1991, diku katër a pesë vitesh përpara se të krijohet Bota-sot, Koha Ditore, Zëri i Ditës apo Epoka e re, apo ndonjë tjetër, të cilat në dallim nga gazetat tona kanë, më së paku, katër libra, përmbledhje me kujtime, çasje e libra monografik nga botuesit dhe shumë punime shkencore nga vet gazetarët që kanë punuar dhe që punojnë në këto redaksi.
Prandaj duke u nisur nga kjo tentantivë, po e hap një debat, lidhur me historikun e këtyre gazetave, duke filluar s´pari me Kohën Ditore dhe duke vazhduar më pastaj edhe me gazetat tjera. S´paku, mendoj kështu, se sadopak do të inicoj idenë tek botuesit që të mendojnë më mirë për gazeten e tyre, edhe pse siç thash, ata akoma nuk e kanë seriozisht, përveç idenë fikse e materialiste,parasegjithash; ti mbushin xhepat me para dhe ta sigurojnë një jetë e një biznes të rehatshëm me moton: “sot për nesër”!
Të mos harojmë se nga kjo punë shkel e shko problem më së shumti do të kenë të rinjët tanë në univerzitetet perëndimore, nëse hamendin të magjistrojnë me ndonjë temë nga fusha e mediave kosovare. Si t´ia argumetosh, ta zëm, një profesori gjerman se don ta bësh një analize kuantitative të shtypit kosovar, dhe në teori nuk ke ku mbështetesh, sepse gazetat tona asnjëra nga ato nuk kanë s´paku një libër, qoftë edhe nga botuesi në formë kujtimesh, që kandidati mund ta shfrytëzon si burim citimi për punën e tij shkencore. Një përpjekje të tillë,natyrisht nga një perspektiv subjektive,deridiku profesionale, dua ta bëjë në këtë shkrim sa vijon dhe natyrisht pres reagime apo kritika,apo korrigjime në të dhënat e sakta për sa i përketë gazetës në fjalë.

Koha Ditore midis jetës politike dhe publicistikës
Reformat që janë bërë, nga fillimi ,(që kur doli në shtyp 1997),ajo mund të konsiderohet në përgjithësi mjaftë e sukseshme.Disa nga mangësitë kanë mbetur ende në gjysëm rrugë,për disa arsye: Së pari, korniza e Kohës Ditore ishte ashtu si çdo kornizë redaksionale, ishte e fortë, e ndërtuar përsosmërisht sipas vullnetit të botuesit, që është edhe normale.

Në vazhdën e ndryshimeve kapitale përveq largimit të B.Haxhiut, që është bërë me ndërrimin e kryeredaktorit, rubrikat kanë mbetur pa ndonjë ndryshim në përmbajtje. Koha Ditore ka pra, rubrikën e kulturës,atë të ekonomisë, të sportit internetit, dhe atë të argëtimit. Që nga data 16 tetorit të vitit 2000 nëse nuk gabohem, Kohës Ditore ju shtua rubrika e fjalëkryqit. Dy javë gjatë vitit 2001 u aplikuar rubrika për diasporë,por pas dy javësh ajo u mbyllë.Kohët e fundit, me sa vrehet rubrika diaspora ka filluar sërisht ta ketë vendin e vet mbrenda faqeve të gazetës.
Fakti se më tepër i kushtohet rëndësi resortit të gjuhës dhe letërsisë e tregon proporcioni i gazetarëve dhe bashkëpunëtorëve që dallohen për nga përgaditja profesionale dhe nga mosha e re dhe stili i veçantë i trajtimit të problemeve shoqërore.
Në këtë radhë bën pjesë rubrika e kulturës e cila në vëllim duket mjaftë e pasur në materiale, në krahasim me rubrikat tjera. Përmbajtja e këtyre shkrimeve është e paisur me trajtime, herë si recensione,herë si vrejtje e kritika apo impresione nga galeritë e arteve në Prishtinë. Në rubrikën e kulturës, botohet fejtoni, i cili më parë nuk ishte i rregulltë.

Me këtë rast nuk duhet harruar kritikat e Mehmet Krajës, në formën e diskursit kulturor,që janë tepër te qëlluara,sepse shkruhen me mjaft mjeshtëri, por këto kritika bëhen sipas qejfit të hanxhiut dhe kështu, nga qëllimi i mirë, tematika e kritikës,për fat të keq, kalon në inerci subjektive.
Kur jemi tek rubrika e kulturës vlenë të thekësohet se në disa nga gazetat regjionale dhe mbi regjionale gjermane, ta zëm, fejtoni plasohet si rubrikë më vete, ku nën “Mantelin” apo kornizën e saj botohen të gjitha shkrimet që kanë të bëjnë me kulturën,artin dhe mediat. Për fatin e keq shqiptar ende të (paformuar) ,gazeta është p.sh produkt i gazetarëve ,nga ata që i njohin më së tepërmi mediat, por si deri tani, jo vetëm Koha ditore,por as një nga gazetat kosovare nuk kanë s´paku një gjysëm faqe nga temat lidhur me mediat,zhvillimet dhe kritika në fushën e saj.

Çështja pse nuk trajtohen tema nga mediat,duket e qartë.Redaksitë nuk kanë redaktorë të posaqëm për këtë rubrikë.Sepse gati, duke filluar që nga botuesi, asnjëri nuk ka studijuar gazetarinë, dhe merret me mend se çka do të mund të shkruhej e të thuhej gjër e gjatë për teorinë e saj.

Për këtë fakt u binda edhe vet,kur para një viti i shkruaja gazetës FAKTI. Redaktori i rubrikës së saj, me të cilin njiheshim përmes letrave nga revista EKSKLUZIVE më këshillonte se unë mund të shkruaja për gazetën, por jo me temat që i trajtoja për mediat, sepse ato tema ndoshta u interesojnë vetem 10 vetave e hiç më shumë,prandaj duheshin shkruar tema për lexuesin,për masat.

Si qëndron puna me redaktorët profesionalistë nga fusha e ekonomisë e financave apo të politikës?
Redaksia, gjithësesi, mundohet ta thejë monotoninë njëdimensionale në përmbajtje duke bashkëpunuar me bashkëpunëtorë të jashtëm. Koha Ditore është në këtë plan e vetmja gazetë që bashkëpunon dhe ka bashkëpunuar me disa autorë nga UNMIKU dhe administratorë si ai nga departamenti i arsimit,dikur Michael Daxner, nga departamenti për zhvillim USAD si Ronald E.Ashkin etj.

Ky bashkëpunim në këto aspekte Kohës Ditore i´a ka shtuar reputacionin dhe kjo kahje e dallon atë nga gazetat tjera ditore. Ky bashkëpunim gati një vit e gjysëm ka rën pothuaj tërsisht dhe, me sa mund të vrehet Koha Ditore, për ditë e më shumë po thellohet në kritikat kundër regjimit ndërkombëtar e veçmas, kundër UNMIK-ut.Duhet thekësuar poashtu se këto bashkëpunime me autorë të huaj, e veçmas me ata nga administrata e UNMIK-ut e bënë Kohën Ditore më zyrtare dhe më relevante për informimin e shoqërisë.

Si u ngrit Koha Ditore dhe cilat ishin specifikat e ecjes së saj me kohën?
Deri më tani botuesi i Kohës Ditore ka meritat më të madh në punën publicistike. E kundërta ndodhi me revistën “Globi Internacional”. Nuk mund të thuhet se në dështimin e saj ishin fajtorë shkrimet që përktheheshin nga shtypi i huaj dhe që kishin pak relevancë për interesin nacional, apo dështimi i saj ngeci nga ndonjë shkak tjetër.

Por një fakt dihet, se punimet gati ishin të njëjta që botoheshin në Koha Ditore dhe ndoshta lexuesi, të gjitha shkrimet që botoheshin në Globi, veç i lexonte më parë në Koha Ditore dhe prandaj nuk kishte nevojë ta blejë Globin Internacional me ngjarje, e tema të njëjta dhe me një çmimim shumë më të shtrenjtë. Botuesi edhe këtu paraqitej me komente, përkrah Nebi Qenës. Duhet thekësuar se dështimi ndodhi edhe për faktin se përmbajtja e revistës ishte 90 përqind përkthime nga shtypi i huaj.

Orjentimi politik i Kohës Ditore
Në të kaluarën ka patur dhe ka zëra, që e kritikojnë orjentimin politik të gazetës Koha Ditore, përsa i përketë të qëndrimit të saj ndaj shumë çështjeve, siç ishte lufta në Maqedoni, në Luginën e Preshevës, por edhe rreth disa çështjeve të tjera në politikën kosovare dhe atë shqiptare. Kjo vijë politike mund të karakterizohet me sa vijon;
Ditët e para të luftës dhe orët e caktuara,të saj kohe ishin për Kohën Ditore ditët vendimtare.Vija politike pro luftës në Kosovë ishte një kaptinë interesante. Kjo përkrahje nuk ngjau edhe gjatë kohës së shpërthimit të konfliktit në Maqedoni.Në politikën pro qeverisë socialiste dhe kundër Sali Berishës në Shqipëri deri në ditët e krizës së Qeverisë Meta e kanë vërë Kohën Ditore në orjentimin majtist. Kundërshtitë ndaj LDK-së, e në disa raste edhe ndaj TMK-së nuk duken të lehta për t'u zgjidhur, pikërisht as në momentet e tanishme.

As një redaksi nuk do të mundte të përdorte faljen publike pa proces.Koha Ditore nuk ishte e zonja deri tani të mbante kurs neutral. Ajo pak a shumë e përkrahu apo e denoncoi një forcë politike. Kjo pazotësi,ndoshta e qëllimshme ka krijuar një vakum. Si rrjedhim i kësaj, një kohë të gjatë shpekuloj se Veton Surroi e përdorte këtë për aktivizim në politikë, duke krijuar një parti të re politike, siç propozonte Shëlzen Maliqi.
Kjo tendecë e tij paraqitej në disa komente të tija ku shprehej kundër krizës parlamentare që edhe faktikisht kishte të drejtë,por jo në mënyrën se si shprehej në komentet e tij me një gjuhë vullgare dhe plotë naivitet dhe shumë pak njerëz kanë besuar dhe besojnë akoma se ato ishin argumente të peshuara mirë nga një botues serioz.
Nuk dihet se këtej e tutje,me retorikat të tilla a do të mund Veton Surroi të ketë sukses në skenën politike „terra incognita“ duke lëvruar midis jetës politike dhe publicistikës.Ai në këtë aspekt manevron pandërprerë me kritikën permanente dhe të vazhdueshme kundër Presidentit të Kosovës, Ibrahim Rugova, Kryeparlamentarit Daci dhe kryetarit të Komunës së Prishtinës; pa dallime, si ndaj ish-kryetarit Blerim Ramosajt, por edhe tani kunder kryetarit aktual Idajet Beqirit. Pra duket sikur Koha Ditore që prej vitesh i ka shpallur „luftën“ LDK-së dhe kjo kritikë drejtohet kundër të gjithave gjërave, njerëzve apo edhe teorive e pozicioneve që ndërlidhen apo kanë të bëjë me LDK-në.

Gazetaria hulumtuese dhe Koha Ditore-çka kanë të përbashkët?
Përkundër bujes së madhe që bënte Koha Ditore se po merrej me gazetari hulumtuese nuk u zbulua asnjë skandal prej saj.Derisa u vjodhen 4 milion euro në KEK nga një nënpunës ndërkombëtar,vetëm sa për ilustrim, mediat kosovare në këtë mes edhe Koha Ditore e merrnin të gatshëm lajmin nga jashtë.

Vlenë të thekësohet poashtu se Koha Ditore, përkundër premtimeve dhe trumbetimeve, nuk ka nxjerr asnjë mini skandal apo ndonjë hulumtim lidhur me vrasjet politike në Kosovë, ndoshta përpos fenomenit për orën e prishur në kryeqytet, të cilën e kishte vrejtur gazetari Adriatik Kelmendi dhe që kishte konstatuar se që moti ora ishte ndalur në Kosovë dhe njerezit nuk po ecnin më me kohën. Që atëherë kjo mbeti slogan i saj dhe tani përsëritet në çdo reklamë me fjalët domethënse „ec me kohen“!

Faqja „Shprehu“
Një ndryshim i konsiderueshëm në relacion me lexuesit,është bërë me hapjen e faqesë së letrave të lexuesit“shprehu“.Redaksia e gazetës „Koha Ditore“ e ka hapur këtë faqe me qëllim që lexuesit t ´i shprehin opinionet e tyre për temat të cilat debatohen në faqet e opnioneve apo raportimeve që botohen në gazetë.Kjo iniciativë është e mrekullueshme por,është planifikuar dhe kuptuar gabimisht.

Në faqet e letrave,lexuesit e Kohës Ditore mund t´i shprehnin vetëm opinionet e tyre për temat që debatohen në faqet e opinioneve dhe jo edhe opinionet për temat të tjera, komentet,reportazhat,raportet ashtu siç bëhen në të gjitha gazetat në Gjermani si në FAZ, Berliner Zeitung, Tegespiegel etj. Në këtë kontest, mund të thuhet se kjo rubrikë duhet të plotësohet tërsisht për të qenë kompakte.

Çështja e komentit
Edhe çështja e komentarit ose editorialit në Koha Ditore nuk ka ende traditë,sepse edhe kur botohet,ai nuk bëhet rregullisht.Mbrenda javës ndodh që një apo dy komentare të shkruhen nga botuesi, apo redaksia. Komentet i shkruajnë si zakonisht, botuesi, dikur i shkruante kryeredaktori B.Haxhiu, pastaj Shkelëzen Maliqi apo Nebi Qena etj, tani i shkruan Bardh Rugova, Naser Miftari, Agron Bajrami, por edhe vet Botuesi. Parregullësia e botimit të editorialit tregon se Koha Ditore, gjegjësisht botuesi,ekseperimenton me të dhe se komenti deri tani është i pa koncept.

Emërtimi i rubrikave dhe korrenspodentët apolitikë!
Një çështje tjejet e rëndësisme që mbetet tutje tabu, është emërtimi i rubrikave. Me sa shihet, as kur u botua Koha Ditore për herë të parë, as pas pesë vjetësh, kur ajo pësoj ndryshime të shumëta, rubrika e „Aktualitetit“ nuk u zëvendësua ende me atë të politikës.
Poashtu po ngjan edhe me mënyrën e raportimit nga ky resort. Të gjitha lajmet nga aktualiteti,duket se merren me politikë,edhe pse ka lajme që nuk i përkasinë kësaj fushe por botohen në të njëtën rubrikë. Aktualitetin që e paraqesin korrenspodentët, secili, veç e veç nga secila komunë,është shumë i thatë dhe nga njëherë është tepër i ngarkuar me ngjyra bulevardi. Shumë ngjarje tematizohen edhe pse nuk kanë rëndësi të dorës së parë. Korrenspondetët raportojnë dhe citojnë njerëzit që i njohin personalisht apo ata që janë me ta në lidhje familjare.

Në raste kur nuk ka çka të raportohet, atëherë ata dalin në rrugë dhe citojnë kalimtarët e rastit. Dhe tepër shpesh,me sa vrehet në demante nga të intervistuarit, gazetarët i citojnë gabimisht të intervistuarit, shpesh me qellim u vejnë atyre fjalët e pa thëna në gojë, për ta paraqitur realitetin sa më kaotik, ashtu siç e don lexuesi dhe rregulla e gazetarisë se “lajmi i mirë kurrë nuk mund të jetë lajm, por vetëm lajmi i keq”.

Të raportosh ta zëm se një qen e ka kafshuar një kalimtar te rastit në Prishtinë,nuk është lajm,por të raportosh se një qytetar në kryeqytet e kafshojë qenin, atëherë ky duhet të jetë lajm i mirë, dhe natyrisht këtë lajm do ta hajë pazari.


FACIT
Rezultatet e punës publicistike të Kohës Ditore, pamarrë parsysh disa të meta, janë deri diku tepër optimiste. Ardhmëria e saj,qoftë për të mirë apo për të keq, duhet të përmblidhet në një monografi e kjo duket sikur rri e fshehur dhe përgjon sfilitjen e një biografi profesionist. As që do të na shkonte mendja të fajsojmë botuesin e saj për këtë.

As më pak historianët e shtypit (e ku ti marrish ata të gjorë),apo ndonjë publicist që është ngritur në majat e karrierës së tij me këtë gazetë. Që të mos jetë aktiviteti i një gazete si një errësirë tuneli, lakuriqe e të mos i përplasemi në trup e fytyrë me llojlloj pargjykimesh, duhet të shkruhet një libër-monografi. Të gjithë gazetat në shtetet e huaja i kanë ato, bile në disa vëllime. Pse mos ta ketë këtë Koha Ditore dhe pse mos t´i kenë këto monografi të gjitha gazetat tona.