Këto ditë në Bukuresht - E pa dritën e botimit Fjalori më i madh Shqip-Rumanisht

Këto ditë në Bukuresht - E pa dritën e botimit Fjalori më i madh Shqip-Rumanisht

(Renata Topçiu, Ana Melonashi, Luan Topçiu “Dictionar Albanez-Român, Fjalor Shqip-Rumanisht”, Editura Polirom, Bukuresht, 2003, ISBN: 973-681-028-3, 1245 faqe)

20 nëntor 2003 / TN

Baki YMERI (Bukuresht)

Shtëpia Botuese POLIROM, njëra nga më të mëdhatë dhe më të rëndësishmet në Rumani, nxorri këto ditë në qarkullim, një vlerë të re të lidhjeve kulturore rumuno-shqiptare: “Dictionar Albanez-Român, Fjalor Shqip-Rumanisht” me autorë Renata Topçiu, Ana Melonashi, Luan Topçiu. Nevoja e një fjalori të tillë është ndjerë prej kohësh nga komuniteti shqiptar i Rumanisë, nga studentët shqiptarë në Rumani, nga hulumtuesit që merren me marrëdhëniet shqiptaro-rumune në fushën e historisë së gjuhës, historisë, folklorit, etnografisë, me gjuhësi ballkanike etj, por dhe ato me karakter tregtar arsimor e veprimtari të tjera në kuadër të bashkëpunimit zonal dhe europian etj. Fjalori është hartuar nga zj. Renata Topçiu, lektor universitar i gjuhës shqipe pranë Universitetit “Ovidius” të Konstancës, nga zj. Ana Melonashi, e diplomuar për gjuhësi rumune në Universitetin e Bukureshtit, dhe nga dr. Luan Topçiu, profesor bashkëpunëtor pranë Universitetit të Bukureshtit. Eshtë pa dyshim realizimi më i madh leksikografik për këto dy gjuhë, pasi ai është i tipit akademik, me rreth 40.000 fjalë dhe me rreth 55.000 shprehje, idioma, proverba...

Në paragrafin e çdo fjalë-titull përfshihet në mënyrë shteruese fusha semantike e saj, duke filluar me kuptimet e drejtpërdrejta, si dhe me kuptimet e figurshme apo të tjera të mundshme (që mund të ndeshen rrallë në situata të veçanta), duke vazhduar me shprehje frazeologjike, por edhe me formula urimi, mallkimi, proverba, thënie.

Fjalori Shqip-Rumanisht ofron një gamë të gjerë termash nga pothuajse të gjitha fushat e dijes apo të veprimtarisë njerëzore, fjalë të vjetra që ndeshen ende qoftë në letersine orale apo atë të lavruar, por edhe ne gjuhën familjare apo atë thjeshtligjjërimor. Në këtë kuptim, fitojnë një vlerë të posaçme fjalë që emërtojnë objekte, zakone, rite, mentalitete të vjetra, një pjesë e të cilave kanë dalë nga përdorimi i gjuhës dhe jetës së sotme, por që janë konsideruar nga autorët të një rëndësie themelore për të huajt apo studjuesit e interesuar mbi fenomene folklorike, etnografike, antropologjike, gjuhësore, ballkanike etj.

Autorët janë përkujdesur gjithashtu, të japin qartë trajtat gramatikore bazë të fjalëve-tituj, kategorinë gramatikore të fjalës-bazë, si dhe trajtat themelore morfologjike të saj. Në rastin e fjalëve supletive apo teper fleksibile në sistemin paradigmatik, siç mund të jenë p.sh. foljet e parregullta etj., janë treguar format e parregullta në paranteza. Të dhënat gramatikore, të redaktuara me shkurtime, krijojnë në tërësi një skemë të reduktuar të struktures gramatikore te gjuhes shqipe, gjë që ndihmon çdo të interesuar për të kuptuar këtë strukturë si dhe karakterin e saj konservator. Gjërësia dhe kompleksiteti i këtij punimi ambicioz dhe tepër profesional, bën që ai të jetë një instrument pune i domosdoshëm për një kategori të gjërë përdoruesish.

Në faqen katër, botuesi e shoqëron me këtë shënim: “Fjalori dallohet për përpunimin dhe gjërësinë e përmasave të tij, mundi i autorëve jo vetëm që është gjithëpërfshirës për leksikun e shqipes, duke u përfshirë rreth dyzetmijë fjalë, por edhe kapja e pasurisë dhe llojllojshmërisë së shprehjeve të gjuhës shqipe. Fjalori iu drejtohet të gjithë të interesuarëve që mësojnë gjuhën shqipe, duke qene një instrument i domosdoshëm për studimin e thelluar të kësaj gjuhe”.