|  KULTURË  |  HISTORI  |   POLITIKË  |  OPINIONE  |  ADRESARI  |  ARKIVI  | 

OPINIONE

Spiralja e shpekulimeve në opinionin publik të Kosovës

19 nëntor 2003 / TN
 

Shkruan: Zejnulla JAKUPI

Në vend se opinioni publik në Kosovë të shërbente si një kontroll social dhe tu hynte në punë të gjithëve e të kushtëzohej me arritjen e një konsensi, ky opinion është katandisur keq e më keq duke u kthyerë në vend për shpekulime, hapësirë ku organizohen kampanja kundër insitucioneve ndërkombëtare dhe vendore, gjoja në funksionin latent për shoqërinë dhe parlamentarizimin.

Hyrje

I kërkoj ndjesë lexuesit që fjalët lidhur me „teneqet“ dhe „brekët e ndyta“ se nuk i kam shpikur vetvetiu, por i kam lexuar në komentet që janë botuar kohët e fundit në „Koha Ditore“, prandaj kur po i përdor ato në kontekstin e opinionit publik që bën fjalë ky shkrim, mund që lexuesi të mos i kishte hasur në opinion, gjë që e vërtetova,mbi bazë të faktit se ky opinion nuk u botua as në rubrikën e opinioneve të QIK-ut, as në Bota Sot, as Koha Ditore dhe ndoshta nuk do të botohej në asnjë medium tjetër, përpos në “Trepca.net”.

Shkaqet e mosbotimit dihen. Koha Ditore nuk e botoi sepse këto banalitete janë propdukti i saj dhe botimi, ndoshta,sipas tyre do të binte në kundërshtim me vijën politike të gazetës, ndonëse gazeta e mirfilltë boton ndonjëherë edhe mendimet e kunderta, që ështe apriori detyrë elementare e gazetës dhe një mediumit në shoqërinë demokratike. Ndërsa, pyetja se pse shkrimi nuk u botua në Bota Sot, sipas mendimit tim, qëndron mbi bazën e disa fjalëve të përdoruara,si „kosovar“, „shoqëria kosovare“ e ndonjë tjetër e ngjajshme sipas disa ish- bashkpunëtorëve të saj, nuk kanë vend në „Bota Sot“.

Dhe, përfundimisht, se pse ky opinion nuk u botua as në QIK, mund të kishte edhe arsye tjera që i përmendëm më lartë, e të cilat qëndrojnë në ndërlidhshmëri komplekse me njëra tjetrën. Ndoshta ky opinion mund të ketë qenë tepër i rënduar me (shprehje banale)! Por, unë mendojë se ky është një absurd i llojit të vet. Sepse, derisa këto (fjalë banale) i përdor një botues, që ka komentuar për “teneqet e kryeparlamentarit Daci” dhe „brekët e ndyta të politikanëve“ kosovarë, e i cili kishte qenë dashur të jetë shumë tepër i kujdesshem për fjalën e thën, e në anën tjetër,kjo nuk i lejohet një lexuesi të thjesht.

 
Në Kosovë, si gjithkund në botë, opinioni publik (këtu bëhet fjalë për një pjesë të këtij opinioni që krijohet nga mediat) bazohet në përpjekjen e një bashkësie njerëzish për të arritur deri tek një opinion i vlefshëm dhe i kërkuar në mënyrë që në saje të saj të merren vendime për çështje të rëndësishme politike. Edhe në Greqinë e vjetër Antike opinioni publik shërbente si një kontroll social që u hynte në punë të gjithëve e që kushtëzohej me arritjen e një konsensi. Sokrati e qunate opinionin publik „ligje te pashkruara“.d.m.th ligje që fal ndikimeve psikologjike,përfilleshin nga njerëzit pa ndërhyrjen e shtetit.

Sipas John Lokes, filozofit klasik, opinioni publik kishte forcën më të madhe të ndëshkimit se sa që e kishin ligjet e shkruara apo edhe ritualet strikte fetare në rastet e mos rrespektimit të normave të tyre.

Edhe në traditën shqiptare shpifja, fyerjet apo përhapja e thashethemeve ndalohet rreptësisht, sepse ato cenojnë rënd nderin e individit. Nëse dikush, thotë filozofi John Loke, i thyen ligjet fetare,ai mund ta ngushëlloj vetveten se ndoshta një ditë do t´ia fal (zoti) mëkatin dhe, nëse dikush vepron kundër ligjeve të shtetit,kështu ai, shpreson se nuk do të zbulohet .Por, John Loke thotë;askush nuk mund t´i ik ndëshkimit të opinionit publik,ambientit,bashkësisë së tij, pjesë e të cilës është ai,nëse i shkel parimet dhe normat e shoqërisë.

 

Sipas kësaj logjike, opinioni publik e detyron për rrespekt edhe qeverinë dhe anëtarët e shoqërisë. Dhe, nëse qeveria nuk e përfill këtë rregullë,apo nëse ajo nuk ndërmerrë asgjë për ta ndryshuar apo për ta kthyerë opinionin në dobinë e vet, atëherë rënja e saj është e sigurtë (shih situatën në Shqipëri).

Këndvështrimi prej nga unë si një qytetar i Kosovës në këtë kohë pa kanalizim opinionesh po e thur këtë shqyrtim të trishtueshëm dhe me pasoja,do të ishte me sa vijon;Opinioni kosovar dhe ideja e tij është bjerrun, jo vetëm në mure,por edhe në dritare e derë, tavan e dysheme. Boshësia, humbja e përhershme e këtij kontrolli,na mbysin edhe më shumë, si një kanalizim kur del nga shtrati, na bën edhe më të smurë dhe të pashërueshëm në familjen evropiane,në këtë dhomë kaq të improvizuar e të ngushtë, për ne që e kemi drejtuar shikimin kah kjo zonjë e rënd.

Konformizi apo elitarizmi?

Opinioni ynë publik duhet të zgjedh njërin nga dy nocionet e lartpërmendura, ruajtjen e kompaktësisë së shoqërisë dhe mirëqenjes apo të shpreh preferenca për modelin miks. Nëse zgjedhim elitarizmin,për t´i pastruar ujrat e zeza(përplotë “teneqe” dhe “brek të ndyta”), opinioni publik do të merrte koodinatën e gjykimit të peshuar politik dhe do të drejtohet kundër rrymës konformiste.Pak më seriozisht do të nënvizonim, opinioni publik, sipas konceptit elitarist, është “aftësia e individëve për të vlerësuar, e atyre që janë mirë të informuar, e qytetarëve të përgjegjshëm dhe të ndërgjegjshëm, të cilët përmes shkëmbimit të argumenteve dhe shprehjes së opinioneve ndikojnë në kontrollin e qeverisjes”.

Nëse do t´i bindeshim një konkludim të tillë të ngjajshëm,do të thotë që kemi mundësi, të shikojmë përmes një dritareje fare të vogël, botën tejet të madhe,në mes thellësisë së ujrave,përzierë me plot gurë rrasukë e gurgacë. Aftësia e individëve për të vlerësuar, e atyre që “janë mirë të informuar, e qytetarëve të përgjegjshëm” nuk lidhi dot “mish brenda koreve të ashta” dhe gjithë angazhimi i tyre intelektual shkoj bosh, dhe bëri që s´paku Vjena dhe bisedimet e 14 tetorit të shkojnë huq.

 

Dëshirojmë të braktisim përgjithmonë, plotësisht, detyrimin e dhunshëm,pra, shtytjen për të qenë aktiv në opinionin publik apo në politikë. Askush nuk mund të na imponojë një gjë të tillë. Nëse pajtohemi me fatkeqësinë e pashmangshme kundër këtij detyrimi, do të themi se mvaret nga individi se a do të kyqet ai në jetën politike apo do të tërhiqet në jetën e tij private.

 

Si gjithmonë, në kohë kauzash, logjika e konceptit konformist(intergrues) të duket e arsyeshme dhe njeriu kërkon ta gjej shpëtimin në kanalet e opinioni publik duke presupozuar pjesëmarrjen dhe vendimmarrjen aktive politike. Këtë provokim, njeriu mund ta fitojë plotësisht,sepse për nga natyra e tij sociale ai i ka drojën izolimit social, prandaj i nënshtrohet tërsisht konceptit konformist, duke marrë parasysh këtu edhe frikën që ka nga sanksionet në raste e mos përfilljes së ligjeve të natyrës.

 

Nisur nga teoria e publicistes gjermane Elisabeth Noelle- Neumann „Spiralja e heshtjes“, kjo të duket tepër logjike.Edhe në rastin e opinionit kosovar, shumë intelektualë,pjesëtarë të elitës, i shprehin opinionet e tyre në publik apo angazhohen në komunikim interpersonal, sepse ndihen të kërcnuar nga izolimi. Edhe në kënvështrimin politik, opinioni publik ka karakter intergrues dhe përforcon bashkëveprimin politik dhe njihet si drejtim elitarist.

“Shpiralja e heshtjes” apo « Bandwagon effect”

Në luftën kundër “ujrave të zeza”, po zhvillohet një betej e pa kompromis. Një tip eksperimental i këtij lloi që do përmendi në vijim, jam edhe unë, por shumë pak kam shans për të luftuar izolimin. Ndërsa, botuesi i një gazete më të madhe në Kosovë, ka kondita shumë me të mira për reklamim. Ai kur sheh se mendimi i tij po forcohet, po dominon, flet publikisht dhe pa ndroje, gjë që e ka vërtetuar edhe Elisabeth Noelle- Neumann.

 

Poashtu, një tjetër botues,gazetar apo publicist,pak më rezistent ndaj ndotjes, sheh se mendimi i tij ka rën përtok, dhe ai bie në heshtje. Në një mënyrë,apo një tjetër, ata që flasin lënë përshtypjen se janë edhe më të fortë, se janë real,mendojnë se u kanë bër ballë ujrave të ndyta. Ata që heshtin mendojnë se janë më të dobët, dhe ndodh që një ditë ana që hesht mund edhe të dorzohet tërsisht.

Nëse shtrohet pyetja se ku qëndron dallimi mes teorisë, “Shpiralja e heshtjes” Elisabeth Noelle-Neumann dhe « Bandwagon Effect »-it,atëherë modeli i fundit i shkon shumë për shtati kosovarëve.Në debatin e Vjenës u vërtetua se katër gazeta ishin kundër dialogut, dhe vetëm një ishte pro. Prandaj, shumica e elites gazetareske preferoi t´i shkojë pas karrocës me muzikë (ashtu siç njihet bajraktarizmi tek shqiptarët,v.ime), pasiqë ata dëshirojnë të jenë në anën fitimtare! Ndryshimi i dytë teorik, mes modelit të “ spiraljes së heshtjes” dhe “Bandwagon Effect-it » qëndron në atë se tek kjo e fundit ka një shpërblim për ata që i përcjellin reakcionet e ambientit dhe kyqen në opinionin publik.

 

Për të parën, në epiqendër qëndron frika dhe droja e individit nga izolimi dhe leqitja në kollektivin e tij. Stacioni i fundit për “spiralen e heshtjes”, është kalimi i temës në tabu,apo vdekja e saj.Dhe kjo mund të thuhet se ka ndodhur plotësisht për dialogun mes Prishtinës dhe Beogradit. Kemi arritu në situatën kur askush nuk fletë më për temën e caktuar që ka qarkulluar më parë në opinion. Tmerrësisht kjo temë kaloi dhe u dogj si një kalli kasht, në të njëjtën mënyrë si “letra e bardh e Grossmanit”, sepse kështu më së miri ju kontribua keqinterpretimit për angazhimin amerikan rreth statusit të Kosovës. Kanë menduar mirë, pra, ideologut e kanalizimeve!

 

Një situatë e tillë i shkon mjaftë mirë për shtati shoqërisë kosovare me një mori konflikesh të vlerave dhe, pse jo edhe të ujrave të zeza. Dhe, a ka fare pak shans të filtrohet uji i pastër, i kthjellët (nëse ka të tillë në kanale),kur përzihet me lloj-lloj fekaljesh, nëse e pranojmë thënijen e mirënjohur nga shkenca e gazetarisë se opinioni është një mekanizëm që i filtron opinionet (ujrat dhe ndotësirat e hedhura në kanalizim)..!

 

Si në kohë totalitarizmi, pikat e pastërta do të njollosen dhe nuk do të guxojë t´i trajtojë kush në opinion. Ato do të treten përtej detit, do të kalojnë në idhujt e tabuve. Me kalimin e tyre në stausin “tabu” ,ato i mbulon “varri i heshtjes”. Tabut nuk konsiderohen përgjithmonë të vdekura. Përfundi tyre fshihet një vullkan i pa shpërthyerë, dhe i cili mund të dal mbi sipërfaqe në çdo kohë.

Lutja më e thjesht për kryeqytetin tonë do të ishte;Dhasht zoti që këto ndotësira të mos dalin mbi sipërfaqe e të na ngulfasin! Prandaj, të mos e zgjasim shumë; qytetarë të nderuar e sy hapur, opinioni publik është gjithmonë “një komponente irracionale dhe e stërmbushur me (vlera morale dhe estetike)”, si m.. në kanalizim,sepse siç dihet pa bazën morale nuk mund të konkretizohet as “politika” dhe “idet e saja fenomenale” me sigël tipike vendore…!