NJË KURORË E SHKRIMIT POETIK TË RIZAH SHEQIRIT

Recension:

NJË KURORË E SHKRIMIT POETIK TË RIZAH SHEQIRIT

26 tetor 2003 / Nga Osman GASHI

Rizah Sheqiri: Degëz e këputur – zgjedhje poezish, botoi Shtëpia Botuese "Toena", Tiranë, 2002.

Rizah Sheqiri pa dyshim është emër shumë i njohur për lexuesin tonë. Lirikat e tij për fëmijë dhe për të rritur kanë filluar të botohen në gazetat e revistat që dilnin tek ne si “Rilindja”, “Zëri i rinisë”, “Bota e re”, “Fjala”, “Jeta e re” tash e njëzet vite më parë.

Decenien e fundit ai jeton në Suedi, duke qenë përherë aktiv në fushën e krijimtarisë letrare si dhe në jetën kulturore të të mërguarve tanë atje gjatë gjithë këtyre viteve. Vëllimi “Degëz e këputur” është gjithsesi një kurorë e deritashme e shkrimit poetik të Rizah Sheqirit.

Përbëhet nga poezitë e përzgjedhura nga katër vëllimet me poezi për të rritur të botuara deri në vitin 1998: “Merimanga e dritës”, Prishtinë, 1991, “Shkurt e shqip”, Tiranë, 1994, “Flutura në erë”, Tiranë 1995 dhe “Flutura në natë”, Tiranë 1998.

Nga historia e letërsisë shqipe, që nga shekulli XIX e këndej njohim shumë raste krijuesish letrarë që jetuan dhe krijuan vlera të mirëfillta jashtë kufijve të Atdheut. Dhe po të qëmtohet me kujdes tërë rruga e tyre jetësore e krijuese do të mund të përmblidhej në këto tri fjalë kyçe: dhembje – mall – kujtesë …

Historianët e letërsisë do ta emërtonin si “letërsi diasporash”, “letërsi emigrantësh”, “letërsi e mërgimit”. Gjithsesi vlera e krijimeve poetike të Rizah Sheqirit e konfirmon gati gjithnjë këtë fakt.

Ndjenjat dominuese të poezisë së tij janë: malli përvëlues për atdheun, nënën, njerëzit e vendlindjes, për “lagjen e kërrusur”, pastaj përhumbja, lektisja, melankolia, pamjet e fiksuara si në një fotografi të dalë boje të fëmijërisë. Do të thoshim një hendek i madh kohëhapësinor, një shkretëtirë shpirtërore …

Është thënë se njëmend e tashmja nuk ekziston. Ekziston e kaluara që vjen tek ne në formë të kujtesës dhe e ardhmja që na shfaqet në formë iluzionesh. Korpusin tematik të poezive të tij Sheqiri gjithashtu e mbështet shumë në fijet e shprishura të kujtesës, por edhe bën përpjekje të projektojë diç ideale për njeriun e tij e për vendin e tij – mbase në një formë të një utopie sociale.

Në një nga poezitë më të frymëzuara të tij “Flutura në erë” përshkruhet gjendja emocionale e subjektit në këtë mënyrë:

kohë e bukur
a bën mbi glob
a çelin lule
a del pranverë
ndonjëherë për ne – flutura në erë ?

Mirëpo në të njëjtën poezi ai shtron edhe një dilemë, mbase ekzistenciale, ku fshihet shpresa, një fije shprese e zbehtë dhe e flashkët:

pas shiut
a shfaqet ylberi i buzëqeshjes ?

Ndonëse ndjenjë që shtrihet në pjesën dërmuese të vëllimeve poetike – vuajtja në mërgim – gjithsesi nuk mund të thuhet se është temë e vetme. Po ta abstrakojmë vëllimin e parë me poezi “Merimanga e dritës” të botuar në Prishtinë, tri vëllimet e tjera kujtoj se veç e veç nisen nga premisa të caktuara, nga gjendje e pozicione specifike subjektive, shpirtërore.

Në veprën “Shkurt e Shqip”, e cila mban nëntitullin përcaktues “Lirikë dashurie”, ai do t’i kushtohet tërësisht këtij lloji poetik – lirikës erotike. Mbase më tepër se gjithkund tjetër këtu autori i është përkushtuar një shprehjeje të çiltër poetike, plot ndjenja njerëzore, intime. Është shkruar me një rast se poezitë e këtij vëllimi janë romantike. Më parë do të thosha se janë një mpleksje e romantizmit me realizmin, një thjeshtësi e çiltërsi e paanshme. Në to nuk ka vrap pas bukurisë ideale, platonike siç mund të vërejmë në romantizëm, këtu gjithçka është konkrete, e drejtpërdrejtë dhe e përjetuar.

Strumbullari i një tematike lidhur me mërgimin, këtë plagë kombëtare që gjithnjë kullon shihet tek vëllimi “Flutura në erë”. Jo vetëm në poezinë nistore të librit me titull “Parathënia”, poezi do të thosha programatike e librit, por gati në secilën poezi hetohet një disponim i ngrysur, elegjiak dhe një ndrydhje e përhershme shpirtërore.

Mëngjeset janë të zymta
ditët të errta
e netët të trishtuara
në dhe të huaj
malli përvëlon çdo refugjat
kokëdhembja është e gjatë…
(Këngëvaji)

ose: koha ime
në këtë dhe të huaj
- mozaik dhembjesh
(Mozaik dhembjesh)

Si fëmija gëzohem
larg atdheut –
në kurbet, në shtrëngatë
e munda edhe një natë …
(Edhe një natë pa gjumë)

Do të duhej të numëronim një dyzinë titujsh të këtij sensibiliteti si: “Kur atdheun braktisë një fëmijë”, “Faqe ditari e një mërgimtari”, “Natë e gjatë”, “Kur merr botën në sy”, “Degëz e këputur”…

Pa dyshim në vëllimin tjetër “Flutura në natë”, poeti sikur pas përpjekjesh të mëdha e sfidash shpirtërore do të bëjë një kthesë kah optimizmi, shpresa, çiltërsia. Sikur do të thotë: “Është natë, por fluturat do ta gjejnë shtegun e dritës”. Këtu R. Sheqiri do të na paraqitet me një shprehje e një topikë të konsoliduar poetike.

Poezinë e Rizah Sheqirit nuk e shquan abstraksioni i skajshëm, temat e motivet e gjithëkohshme a metafizike. Ai s’bën përpjekje që poezinë ta shndërrojë në një formulë poetike dhe sikur s’përpiqet shumë ta shquajë forcën domethënëse të fjalës, vargut përmes figuracionit e tropeve. Qëllimi themelor i poezisë së tij është kumti i drejtpërdrejtë, ajo poezi në radhë të parë sikur u drejtohet atyre që bashkëndjejnë me të. Dhe mesazhet e poezive të tij gati gjithherë dalin nga zemra e jo nga mendja, racioja.

Poezia e Rizah Sheqirit ndodh të jetë shpesh moralizuese e këshilluese, por duke qenë se e karakterizon në radhë të parë forca përgjithësuese, ajo gati kurrnjëherë nuk bie në grackën e trivialitetit e të didaktizmit të thatë.

Kahdo që të nisesh
bir të qoftë rruga e mbarë
po ece
a vrapove
kujdes mund të rrëzohesh
mbaju mire për toke
edhe nëse fluturon.

Mund të thuhet në fund se libri me titull “Degëz e këputur” që po merr në dorë lexuesi ynë pa dyshim ka shumëçka specifike e origjinale. Do të zbulohet aty një shpirt i trazuar, që e bartin kahdo erërat porsi fluturat, por, i cili, megjithatë, di të mbahet fort për trollin e të parëve me forcën e tij shpirtërore, me dashurinë e pakufishme ndaj atdheut e përgjithësisht ndaj njeriut, por edhe me bagazhin e rëndë të kujtesës që bartë mbi shpinë si Sizifi gurin e rëndë.