|  KOMENTE  |  HISTORI  |   POLITIKË  |  OPINIONE  |  ADRESARI  |  ARKIVI  | 

OPINIONE

Himara dhe hyrja e Shqipëris në Ballkan

Londër, 26 tetor 2003 / Faton ABDULLAHU

 

Rasti i Himarës ditë më parë bëri aq jehonë në Shqipëri dhe gjithsesi jo vetëm aty, sa që efekti i saj jo vetëm i tërthortë ishte që për një qast, zënkat e vjetra ndërshqiptare, ato politike dhe të natyrave të tjera, përndryshe shumë të vrazhda, u harruan, apo thën më sakt u amortizuan më shumë se shumë kohë më parë. Dhe ky qast ishte shumë i rëndësishëm, zgjedhjet lokale në Shqipëri. Përçmimi i flamurit kombëtar në Himarë, ngritja e flamurit grek, dhunimi i qendrës votuese, ofendimet ndaj identitetit kombëtar shqiptarë, ndaj forcave të rendit, dhe të tjera të ngjajshme, u bë nga jo pak minoritarë grek, shumë prej të cilëve të kthyer nga Greqia enkas për votime.

 

Të gjitha këto u përcollën edhe nga mediat vendore, ku të lente përshtypje revoltuese, mungesa e frikës apo hezitimi nga këta grek të cilët shfrynin deri në arogancë shoveniste, kundër identiteti shqiptarë dhe integritetit të shtetit. Mirëpo krejt këto sipas një kodi tashmë të njohur mirë ballkanas, por gati gati paradoksal dhe aspak të zakonshëm për Shqipërinë, amortizuan klimën konfliktuoze mbrenda shqiptare.

 

Pas kësaj ngjarje vazhdoj efekti domino tashmë i njohur i nacionalizmave ballkanas dhe u konsolidua fryma nacional revoltuese në Shqipëri, në jug e në veri, ku mbretroj logjika “o burra ju po grindeni se cila parti shqiptare do të fitoj në këto zgjedhje e nuk e shihni se greku do të na coptoj Shqipërinë” Më simbolikja nga të gjithat ishte nisja e disa grupeve të rinjësh vlonjat për në Himar të cilët me qeleshet e bardha në kokë, me flamuj kombëtar e duke kënduar këngë patriotike, për të treguar sikundër thanë se “Himara është Shqipëri”.

 

Identiteti kolektivist jo nacional

 

Për dallim nga vendet e tjera shumë çka që ka ndodhur decenjen e fundit në Shqipëri ka bërë që ky vend tranzicionin nga komunizmi në demokraci ta kaloj në mënyrë të veçantë, krejt unike. Ngjarjet tragjike të 97-së e dëshomjnë këtë më së miri. Në të vërtetë kjo ngjarje dhe jo vetëm kjo të shpeshtën e rasteve nuk kanë mundur të zbërthehen e kuptohen me logjikën dhe kodet e ngjarjeve të tjera në Ballkan. Kjo logjikë dhe këto kode ballkanike dihen.Identiteti nacional bëhej bazë e ideologjisë kolektiviste. Individit i duhet përkatësia nacionale si pasaportë që të rreshtohej në njërën nga këto ideologji kolektiviste, përkatësisht nacionalizma.

 

Përbrenda këtij reshtimi kërkonte lirinë dhe mbrojtjen e vet. Një nacionalizëm luftonte dhe mbrohej nga tjetri, që e bënte të njejtën. Ashtu si gjithmonë liria e individit davaritej, për hirë të interesave më të mëdha kolektiviste. Duke e shfrytëzuar mungesën e racionalizmit të kolektivitetit, liderët ngritnin pashmangshëm flamurin e nacionalizmit, për ta ngritur më lehtë në këmbë kolektivin e për ta mbajtur vazhdimisht ulur lirinë dhe mëvetësinë e individit. Luftë për pushtim tokash, luftë për ndrime të strukturave etnike të tokave përkatëse, luftë nacionalizmash, masakra, gjenocide, krejt këto jo rrallë stërpikur edhe me urrejtje fetare. Ky është Ballkani. Evropa dhe SHBA-t e dinë këtë skenar, asgjë nuk është e re dhe ato reaguan ashtu si kanë reaguar.

 

Por në Shqipëri Ballkani nuk ndodhi. Asnjëherë që nga përmbysja e komunizmit në Shqipëri, grekët aty nuk u diskriminuan, ata nuk u vranë as nga policia as nga fqinjët shqiptar. Misionarët perendimor do të quditen për të mirë. Megjithëkëtë duke pasur vështirësi të shpjegojnë fenomenin disa u përpjkën ta bëjnë këtë me arsyetimin se minoritarët grek kishin të drejta e liri të mjaftueshme, disa të tjerë me mungesë të idenitititietit të fortë të tyre nacional. Por në të vërtetë në Shqipëri ekziston dallimi fundamental nga të tjerët në Ballkan. Që të përmbushet e të mbrohet e drejta dhe liria e individit, tek shqiptari i Shqipërisë, nuk ishte i nevojshëm rreshtimi kolektivist mbi baza nacionale. Identiteti nacional nuk siguronte mbrojtjen dhe lirinë sikundër që ishte premisë tek ballkanasit.

 

Mirëpo kjo karakteristikë në Shqipëri nuk do të thoshte se ashtu si e do rendi dhe sikundër ka ndodhur edhe në Evropën Perendimore, ideologjia kolektiviste po ja lëshonte vendin lirisë individuale si bazë primare e liberalizmit demokratik. Ashtu si edhe gjetiu në Ballkan, ashtu edhe në Shqipëri, tradita liberale në shoqëri e posaçërisht në institucione shtetrore dhe të tjera, ishte pothuajse e panjohur. Kështu edhe përkundër mungesës së rreshtimit kolektivist mbi baza nacionale, liria individualiste nuk dukej as në horizoint.

 

Megjithëkëto në Shqipëri rreshtimi i individit, si ai politik, kulturor dhe tjetër ishte kolektivist, me të gjitha mangësitë dhe vrazhdësitë e kolektivizmit në ide dhe veprime, por për dallim ai nuk kishte baza nacionale por bazë klanore, krahinore, partiake e herë herë edhe fetare. Kështu identiteti nacional në Shqipëri për kohë të gjatë mbetet i zbehtë jo rrallë më i zbehtë sesa identiteti klanor, krahinor apo edhe politik e partiak. Është kjo formulë e cila më mirë se çkado tjetër e shpjegon ngjarjen kombëtarisht më të turpshmen, politikisht më torrollaken, që ka njohur gjithë historia e popullit shqiptarë, atë të vitit 1997. Këtu shqiptari e sheh shqiptarin si armik, shqiptari e vran shqiptarin dhe atë jo pse është shqiptarë, por pse është i një krahine tjetër i një feje tjetër i një partije apo klani tjetër.

 

Himara bëri atë që s’ka mundur as Kosova

 

Është kjo formulë, përkatësisht identitetit i zbehtë nacional, përndryshe krejt e pazakonshme për konditat ballkanike, që e shpjegon më mirë se çkado tjetër qasjen e tashsakohshme të shtetit por edhe shoqërisë shqiptare atje, ndaj ngjarjeve të tjera që kishin të bënin me zhvillimet politike dhe fatin tragjik të shqiptarëve të tjerë në Ballkan, posaçërisht luftës së fundit në Kosovë. Kësaj qasje shpeshherë i ka munguar reagimi i fuqishëm politik, intelektual e qytetarë mbi baza të forta nacionale. Si nga reagimi i institucionave shtetrore me deklarata për diskriminim të shqiptarëve në Kosovë e gjetiu e deri tek ndonjë protestë gjithsesi jo e madhe në Tiranë, ka munguar shpërthimi i ndjenjave kombëtare, ka munguar zjarmija nacionale, të gjitha ato, me standardet ballkanike, kanë qenë të plogshta dhe të zbehta.

 

Ngjarjet e vititi 1997 për më shumë do të dëshmojnë se përderi sa shqiptarët në Kosovë ishin në zgripc të ekzistencës nga dhuna serbe, në Shqipëri jo që nuk do të ketë reagime të forta mbi baza nacionale, por do të kemi mospërfillje deri në injorim. Tragjedia e Kosovës në Tiranë nuk do të lexohet “o burra t’i lëmë zënkat menjëanë se Kosova po zhbëhet”. Për këtë lexim në Shqipërinë e 97 mungonte njohja e gjuhës së identitetit nacional. Por kjo nuk ndodhi këto ditë me Himarë. Ofendimi i flamurit, gjuhës, dhe shtetit shqiptarë nga disa minoritar grek nxiti revoltë nacionale dhe reagime të ashpëra plotë zjarmi në gjithë Shqipërin. Ata djem që me koreografi e këngë kombëtare janë nisur nga Vlora për “ta mbrojtur Himarën nga greku” nuk ju ka shkuar ndërmed se kështu po e fusin Shqipërinë në një kapitull të ri historik, po e fusin Shqipërinë në Ballkan. Fundja ajo edhe aty e ka vendin, sfidat do të jenë shumë të mëdha.