|  KOMENTE  |  HISTORI  |   POLITIKË  |  OPINIONE  |  ADRESARI  |  ARKIVI  | 

...E lënë përgjysëm

21 tetor 2003 / TN

 

Nga Klajd KAPINOVA / Nju Jork

 

 

Liria... e ndërprerë... megjithatë nuk solli ndërprerjen e poezisë së saj.

 

Dhe kjo ishte dera, që hapi ish-nxënësja e shkollës së mesme të gjuheve të huaja në Shkodër, e ndjera Ardita Leka.

 

Kjo lule jete u këput në brishtësinë e saj për të jetuar, shijuar, kuptuar dhe për t’u lexuar nga bashkëmoshatarët e saj. Edhe pas ndërprerjes së lirisë, dera, që poetja kishte nisur të hapte në poezinë shqipe, mbeti një derë e hapur, ku nisi të aktivizojë kujtesën e ndjeshme mbi kartën e bardhë tek vargëzonte: ëndrrat rinore, trishtimin, lulet e pranverës, mirësinë e natyrës, dhuruar me bujari nga Zoti, mirënjohjen fisnike ndaj kolegëve të mi dhe murgeshave që e deshën aq shumë.

 

Dhe tashmë nga kujtesa e vetvetes rivjen me këtë libër rikujteseje, mbasi natyrshëm kaloi në kujtesën e ajrit (përkujtesa), duke kërkuar hapësira të mundshme të komunikimit me lexuesit e saj rinor.

 

Ajo asnjëherë nuk e ndërpreu poezinë, që ajo të mos mbetet në trajtën e dhimbjes njerëzore brenda hapësirës së kohës që jetonte, por të jepte mendimet e saj për shpirtin e jetën në trajtën shumëdimensionale.

 

Poetja Ardita Leka (dritë pastë), pavarësisht trishtimit të thellë dhe ngazëllimit, që e ka pushtuar prej gryke, mrekullisht arrinë të sendërtojë tablonë poetike të kremtimit të mjerë, të mjerimit tronditës të popullit të saj, të tronditjes së ankthshme, të ankthit të parrëfyer. Kështu dhimbjen që kishte në shpirt, kërkoi me forcën e vargut ta heqë me dorë apo diçka tjetër, mjafton vetëm ta heqë. Zoti është lart në qiell, Krijuesi, Krishti - Zot e Njeri, trishtohet pa masë për çfarë shikon dhe vetëm pezmatohet. Ai sheh dhe kupton shkatërrimin total që po ngjet me njerëzit, parandjen fundin e tyre, gjithnjë me dëshirën e kthimit të shpresës.

 

Dhe poetja e di se çfarë kërkon Zoti, Kreatori, se çfarë dhuratash u ka blatuar njerëzve (duke I paisur me të gjitha shqisat dhe arsyen) me vargëzimet poetike, është në pritje të porosisë së re, pa harruar se mëkati dhe mëkatarët, me veprimet e tyre, vetlargohen prej të të Gjithpushtetshmit...

 

Ardita, përveç se e pajisur me veçantinë e krijimit, prezantohet me përshkrimin e jetës natyrshëm si njeri dhe si krijuese e re. Dhe aty ku lëvizte njeriu arsyeshëm dhe krijuesi I ndjeshëm, aty gjithsesi shfaqet një harmoni e dallueshme e njerëzores me artin e vlerave të veçanta, ku shquhet gjegrafia e poezisë ose ditari lirik në vargje. Kësisoj e njëjta zemër poeteje në një hapësirë të lëvizshme përjeton dridhjet e shqetësimeve të pandërprera, që ndryshe mund të kundrohen si poezi të hapësirës në komunikimin me njeriun, pavarësisht nëse ai jeton në Shkodër apo në Romë.

 

Përsonazhet e dialogut të saj janë: dashuria, dielli, valët e detit nën prehërin e puhisë së lehtë, krismat e armëve, rrugët e qytetit, miqtë e dashur të komunitetit rinor, dimri, vjeshta, lulet e gjithçka që përjetonte rreth vetes.

 

Mirëpo si risi zbulohet përmes mesazheve të vargut kalimi nga njeri vend në tjetrin, tek sjell dhe risjell një dramë, dramën shpirtërore dhe emocionale të përjetimeve nga hapësira e dëshpërimit (që mbizotëron në vëllimin poetik), në hapësirën e lirisë, nga hapësira e dhimbjes, në hapësirën e ngazëllimeve njerëzore. Në këtë ditar lirik në vargje, poetja Ardita Leka (ku la të rrinë të qetë në kryet e jastekut) ka regjistruar si duhet dhe sa duhet shtrirjen shumëngjyrëshe të tematikave të rrëfimit; fitoret e shpirtit dhe humbjet, plagët e komunitetit ku ajo jetonte në Shkodër e Romë (Itali), bukurinë njerëzore me lozonjaritetin e shpirtit rinor, vetminë e humbur, në vetminë shkatërruese, shëmtinë që shfaqet pothujse përditshëm, baladae jetës dhe të vdekjes, lirinë e pranguar dhe çprangimin e lirisë, fatet e brishta të rinisë dhe ëndrrat që humbasin si vegime drite, duke krijuar jetën e saj të shumëllojshme.

 

Mirëpo Ardita, me penën e saj kërkonte që mendimet e njerëzve të ndryshojnë, të konturonte pamje të reja të jetës, që përmes ngjyrave të saj rinore t’i mbulojë, duke i dhënë cilësinë e moshës, dlirësinë e shpirtit të sinqertë, mbrujtur hijshëm me një emër të veçantë. Por, ... shpesh poezitë lotojnë jetën, brengat e shpirtit, ku drita e ka humbur nacionin e qytetarisë, mbasi ai ende vegjeton si rob i kohës që ende s’e kemi lënë pas përfundimisht. Ajo më së shumti ka eksploruar poezinë e meditacionit, ku gjithnjë lexohet trishtimi, mungesa e dallandysheve që lajmërojnë lumturinë e pafundme, mungesën e dritës së shpresës, duke privuar nga drita e rilindjes rrezen e dritës së shpëtimit të popullit të saj.

 

Ngado që ta vështrosh poezinë, është një ekspozim i realizuar në pak kohë, mbasi thyerja e rrjedhshmërisë kohore apo përjetimi dhe përzierja e kohëve krijon bindshëm ritmnin e krijimit lirik bashkëkohor.

 

Pesimizmi, me doza të largëta vargëzimi, çlirohet thekshëm edhe në këto vargje të Arditës kur shkruan:

 

“...Kam shumë frikë se unë

edhe nga kjo pak gjë që më ka mbetur

do të tretem, do vdes

pa kuptuar këtë jetë

pa shijuar peripecirat e saj

dhe pa arritur të zotëroj më

forcën e penës sime”.

 

Këtu mbizotëron metafora, simboli, antiteza, duke nxjerrë në sipërfaqe me mjetet harmonike figurative që shpesh ndërthuren me aktivizimin e përmbyetjes së koncepteve, për të dëshmuar njëkohsisht si fuqinë, ashtu edhe rrëfimin e shkurtër e konçiz. Poezia e saj shfaqet si vargëzim konkret, por njëherazi edhe si filozofia e moshës rinore, përjetime të adolishencës apo stadi të pragdaljes nga melankolia për t’u futur në shpejtësinë e ditëve që rrokullisen me pakuptimësinë e tyre. Këtu lexohet bota e paekuilibrueshme, bota me jetën arbnore, të tronditur nga mungesa e qetësisë apo nga shtimi i pandërprerë i alarmeve, të cilat në unison rebelojnë apo në të kundërt e trishtojnë vargun e poetes. Dhe këto ndjenja, që shpërthejnë si pasione të sëmura plot arsyetime absurde, poetja i ka vargëzuar:

 

“...Me lakuriqësinë e tyre trishtuese

Shpirtin ma trazojnë

dhe këto ndjenja irracionale

të gjithën më mbulojnë”.

 

Në poezinë e saj ndihet përngjasimi me zhgënimin e brezit të saj, ku gjallëria e shpirtit europiano-perëndimor ka të tjera nota, të tjera lëvizje gjallërie të ëndrrave që gjithnjë e më tepër dritësohen me realitetin e gëzueshëm.

 

Shpesh poezia “Pa titull”, sikur noton pranë vdekjes, që edhe asaj padrejtësisht i preu rinisë, por me një farë trishtimi, sikur një za nga larg i thotë: “Ty do të të vijë dita të ikësh!”, ndërsa poetja rikrijon artistikisht vdekjen e njeriut, si për të plotësuar përfytyrimin e plotë, si një ikje dramaciteti apo edhe si mosikje.

 

Për poeten gjithësia absurde është zbardhur nga drita, ku lindja e Diellit dhe zgjimi i krijesave arrinë me kryeneçësi të nënshtrojnë të përditshmen monotone dhe çdo minut të kësaj ekzistence. Dhe kjo e fundit rivjen e freskët përmes buqetës së poezive “...E lënë përgjysmë”, që gjithashtu çdo lexues përjeton emocionin, ndërsa emocioni përjetoi poeten që shpirtërisht mbeti gjithnjë e re. Poezia, ky luks i artit apo poezia, kjo arstokraci - arti, në shprehimësinë e poetes shfaqet përmes origjinalitetit dhe lirshmërisë së rrëfimit të ndjesive të orëve, ditëve dhe muajve të jetës së saj...

 

Secili krijues intelektual priret kah komunikimi. Këtë kërkesë e vetkupton produkti mendor. Asnjë autor nuk do të shkruante, po të dinte se libri i tij nuk lexohet nga lexuesit. Kjo poete, e paisur me emocione të forta nga natyra, di të portretizojë me një gjuhë poetike që i afrohet modernes, pa rënë në plagjiaturë dhe duke ruajtur gjithmonë origjinalitetin dhe firgurshmërinë e gjallë, që kumton përmes metaforash dhe simbolesh interesante. Poezitë e saj janë të qarta, konceptualisht të realizuara.