|  KOMENTE  |  HISTORI  |   POLITIKË  |  OPINIONE  |  ADRESARI  |  ARKIVI  | 

Elvira Dones, zëri origjinal i prozës femërore

- Për librin e saj të tretë "Lule të gabuara" dalë në dritë nga shtëpia botuese Onufri më 1999 Ali Podrimja ka thënë "...lakuriqon diktaturën shqiptare, por dhe xhunglën e metropoleve. Nuk kam parë film, as kam lexuar kund çfarë jipen skenat orgie të njerëzve të humbur si në këtë libër. Përmes fateve përfytyrohet edhe Kosova"

 

- Robert Elsie: Elvira Dones është një nga autoret më të lexueshme shqiptare

 

18 tetor 2003 / TN

 

Dhurata HAMZAI

 

Megjithëse po mbërrin në majën e karrierës së saj letrare, shkrimtaren Elvira Dones, rrethet letrare të Shqipërisë e kanë harruar, sepse ajo aktualisht jeton në Zvicër. E mërguar si shumica e shqiptarëve që kanë dashur të bëjnë diçka të rëndësishme në jetën e tyre, Elvira e ka vazhduar me një qetësi e kthjelltësi të çuditshme rrugën e krijimtarisë. Veprat e saj kanë arritur një mumër të konsiderueshëm, ndërsa ajo ende krijon dhe lë përshtypje në rrethet e letërsisë europiane.

 

Stili i Elvira Dones pavarësisht nga tematika apo përmbajtja e brendshme e veprave të saj i vë përfundimisht një kufi arbitrar nëpërmjet kësaj rezonace krijuese të re gjithë atyre ligjërimeve letrareske, tabuve të së kalurës socrealiste, duke e ngritur prozën femërore në Shqipëri në një piedestal të denjë. Elvira Dones vjen duke u afirmuar si shkrimtare e talentuar pas dy romanesh të suksesshme: "Dashuri e huaj" - ngjarje e jetuar nga vetë autorja dhe "Kardigan" - një histori e shpirtit femëror shqiptar që jeton mes Lindjes e Perëndimit.

 

Por Dones ka patur mjaft sukses edhe me vëllimin me tregime "Lule të gabuara" një vëllim bashkëkohor, i shkruar në një mënyrë tepër befasuese që e ka siguruar më tepër shkrimtaren për vijueshmërinë, Elvira ka edhe tituj të tjerë librash të cilët nisin me një formë rrëfyese si "Ditë e bardhë e huaj", etj. Stili i saj në dukje shfaqet i lehtë, por ndërsa e lexon, të siguron për forcën shprehëse, energjinë, ku fillojnë të pluskojnë detajet me një shpejtësi marramendëse dhe së fundi autorja shkakton një joshje të sigurt për të ndjekur vazhdën e rrëfimeve të saj.

 

Me daljen në dritë të romanit "Dhe yjet nuk vishen kështu", Elvira Dones e ka pasuruar në shkallën më të lartë stilin e saj, thotë studiuesi Robert Elsie duke argumentuar pjekurinë e një shkrimtareje të sprovuar dhe ai thotë se "ajo aktualisht është një nga autoret më të lexueshme shqiptare". Pjesa më e madhe e veprave të saj janë përkthyer në gjuhë të huaj dhe të tjerat do të vazhdojnë të përkthehen.

 

Elvira Dones ka lindur në qytetin bregdetar të Durrësit në vitin 1960. Ajo studioi në Universitein e Tiranës dhe punoi pak kohë në televizion. Aktualisht jeton Zvicër. Novelën e parë të saj, "Dashuri e huaj" e botoi në Tiranë më 1997) e cila ka patur mjaft elemente autobiografike.

 

Në veprat e mëpasme Elvira Dones i ka kapërcyer elementet autobiografike duke trajtuar më gjerësisht problemet e emigracionit dhe mjaft çështje të rëndësishme të urbanizmit të përbotshëm. Të flasësh për botën shpirtërore të krijuese apo për periepcitë e saj është e tepërt, sepse tashmë ato janë kthyer në një invers artistik. Por shkrimtarja e re Elvira Dones është vlerësuar nga studiues të njohur të letërsisë për talentin e saj ku ndër të tjera Ramiz Kelmendi ka thënë: "Elvira Dones dallon nga shkrimtaret e tjera shqiptare për guxim, talent e tekst. Mbajeni mend këtë emër."

 

Në librin për librin e saj të të tretë "Lule të gabuara" dalë në dritë nga shtëpia botuese Onufri më 1999 Ali Podrimja ka thënë "lakuriqon diktaturën shqiptare, por dhe xhunglën e metropoleve. Nuk kam parë film, as kam lexuar kund çfarë jipen skenat orgie të njerëzve të humbur si në këtë libër. Përmes fateve përfytyrohet edhe Kosova. Elvira në mënyrën më dinjitoze mbron identitetin e vet kombëtar. Libri mbyllet me fjalinë: këtë herë në listën e të vdekurve nuk ka shqiptarë. Përfundimi: në botë vështirë të gjendet".

 

 

 

Fragment nga romani "Ditë e bardhë e fyer"

 

...Të kthehem tek dita e bardhë.

 

Nën lëbyrjen e saj bukuria e tij dilte në pah me gjithë të fshehtat e saj. Kishte futur duart në xhepat e xhinseve dhe bardhësia disi e zymtë e ditës i jepte blusë së syve të tij një nuancë të zbërdhylur. Kaltërsia e tyre qe zbehur, si kthesa e fundit në jetën e Maksit. Emri i tij i vërtetë ishte Massimo. Ashtu si Aleksi quhej në të vërtetë Alessia. Nga kjo anë e Evropës e kishin zakon t'i shkurtonin emrat italianë apo mesdhetarë duke u dhënë atyre një theks verior, prusian, celtik apo diçka të këtillë. Emrat me tingull të këndueshëm gjatë cungimit merrnin diçka ushtarake: Alessia kthehej në Aleks, Françesko shkurtohej në Franko ose Frank (ishte një emër me tingull e kthehej në një lemzë), Massimo në Maks, Mikele në Maik apo edhe më zi, Maikh, me h-në gjermane në bisht të emrit që të shkulte bajamet vendit gjatë shqiptimit. Por këto janë gjëra subjektive, ndoshta isha vetëm unë që i shihja kështu ngaqë ndjeshmëria ime qe krejt e ndryshme nga ndjeshmëritë e këtyre anëve.

 

Maksi më vështroi e më vështroi, pa folur, ndonëse kjo ishte një ditë nga ato për të folur deri sa të të bëhej gjuha shkrumb nga dërdëllitjet.

 

Zot, se ishte një ditë për të folur ajo!

 

Mund të flisje pa patur nevojë të kuptoheshe. Edhe pa t'u lipsur që të nxirrje pasaporta e të thoshe: vij nga filan zullum apo fistek parajsë. Ishte një ditë kur mund të flisje, i sigurt se bota do të të kuptonte. Gjithë ferret e gjithë parajsat, nën butësinë prej puplash të atij qielli, ishin njëlloj të rrëfyeshme. Por ne Të Dy e humbëm atë mundësi dhe vazhduam të vështroheshim një copë herë aq të gjatë, sa kjo tinzare na e gëlltiti atë në barkun e vet të thellë sa fundi i oqeanit nëpër të cilin qe zhdukur Aleksi.

 

 

 

"Lule të gabuara", tregime

 

(fragmente)

 

 "Tani je... Romina e Xhaferëve."

 

 "Gënjen ti horr hajdut rrobash, tani jam kurvë, jam një copë kurvë dhe me siguri ti po tallesh me mua në atë mendjen tënde prej shqiptari të qelbur."

 

 "Jo", u mundua të mbrohej Ahmeti me gojë, ndonëse mendja i tha po, ashtu ishte, ajo tani ishte vetëm një copë kurvë, nga gjithë ajo vajzë e bukur dhe e brishtë që pati qenë kish mbetur kjo kurva e tanishme, siç nga mekaniku i mrekullueshëm që ai kish qenë njëherë e njëkohë, kish mbetur vetëm ai shofer plehrash pa din e pa iman, "kush të tha që po mendoja gjëra të tilla? Unë..."

 

 "Më përçmon se jam katandisur kështu? Ta tregoj unë ty nderin e namuzin e hundën përpjetë, horr horri, se nëse unë jam kurvë, ti je hajdut i rraqeve të kurvave, pra nuk je larg meje."

 

"Ti je kurvë, unë nuk jam hajdut."

 

Romina e pështyu në fytyrë me sa pati fuqi. Mori të ikte, por në mes të rrugës u kthye nga ai edhe më e tërbuar.

"Ky horri po më quan kurvë. Vajza, një brekëgrisur si puna e tij ka fytyrë të më thërrasë kurvë. Ka fytyrën të na quajë të gjithave si ato plehrat që mbledh nëpër kazanë. I duket vetja më i mirë nga ne."

 

 "Çfarë do që t'i bëjmë?" Bërtiti Ekstaza me sa pati në kokë.

 

"Ta rrahim paq." Dha dënimin Romina.

 

Këtë herë u bashkuan të gjithë, viktima e padronë. Kush përdori duart, kush këpucët, thasët e sapozbrazur të plehrave, copra karrigesh të thyera, dhe ia ndezën kurrizin paq shoferit.

 

Kur mbërriti policia, Ahmet Lamaj dergjej përtokë, mes një harte gjaku e kockash të bluara. Dy mace vërtiteshin rrotull burrit pa e përfillur, ishin aty për hesap të tyre, po i merrnin erë shoshoqit para se të kapërtheheshin, ç' punë kishin me njerëzorin që dergjej në tokë?

 

Katër veturat me pesë kurvat brenda ishin zhdukur nëpër pranverën e zhurmshme, midis diellit që më në fund kish dalë të ngrohte ca, horri, edhe ai. Veturat shkarkuan gratë para barakës ku banonin.

 

"Herë tjetër na shkoftë më mbarë."

 

Përshëndetën meshkujt me tallje. Ashtu, mërmëriti zëzvarritur Ekstaza dhe vështroi këmbët e saj hollivudiane.