|  KOMENTE  |  HISTORI  |   POLITIKË  |  OPINIONE  |  ADRESARI  |  ARKIVI  | 

Përtej foklorizmi

Debati për Himarën, replikojnë Vehbiu, Topi dhe Kapllani, tri publicistë të njohur

18 tetor 2003 / TN

 

Çerçiz LOLOÇI

 

Një debat elektronik mes studiuesit të njohur Adrian Vehbiu dhe gazetarëve Topi dhe Kapllani ngërthen një vështrim krejt të veçantë për Himarën postzgjedhore e cila është bërë mollë sherri mes forcave të ndryshme politike, duke ripërsëritur skenarë të nëjtë me personazhe të njëjtë  dhe që askush nuk merr ndëshkimin e duhur. Autorët e debatit duan të thonë se Himara, një zonë bregdetare në jug të vendit, e përbërë nga shtatë fshatra (tri prej tyre flasin edhe gjuhën greke) falë një tradite të hershme, për hir të dhëniemarrjeve mes shqiptarëve dhe grekëve dhe për shkak të prirjes himariote për të parë më shumë nda deti që u sillte të ardhura sesa duke kapërcyer një Llogara me shuëm shpenzime.

 

Himara ka vuajtur në sistemin diktatorial siç kanë vujatur shumë zona të tjera të vendit, por ajo ka qenë gjithashtu një perlë e harruar edhe e politikavë të postnëntëdhjetës, megjithëse popullohet prej banorëve shumë të zgjuar, mikpritës dhe me një vel qytetarie në një terren disi të thyer. Himarën s’mund ta posedojë askush sepse kjo gjë nuk ka ndodhur edhe në motë më të vështira për egzistencën e saj; atje mund të marrin fund përrallat me piratët e përtejdetit, nëse nisin seriozisht investimet, riformulohen politika për më shumë dashuri për truallin amë dhe për fqinjët e dhënë nga perëndia dhe kur atje kthehet mormaliteti i një qyteteze krejt të vecantë.

  

 

TOPI: Në literaturën që lexoj unë i vetmi qyteterim "in continum" i Himarës ishte proto-shqiptar e shqiptar i ditëve të sotme. Historia e prelatëve himariotë dhe kishës himariote ka qenë kristianë katolikë dhe jo bizantinë. Ka një histori të mirëdokumentuar që nga mesjeta e hershme e deri në vitet e osmanllinjve ku prelatët e Himarës, zgjidheshin nga Roma, dhe jo nga Konstandinopoja.

 

ADRIAN VEHBIU: Unë flas më tepër për një MODEL qytetërimi bizantino-venecian, duke pasur në mendje decentralizimin, autonominë, kontaktin dhe integritetin të riprodhuara jo aq nëpërmjet pushtetit politik sa nëpërmjet shkëmbimeve tregtare detare e të tjera tipare si këto. Patjetër që ka një histori të katolicizmit (dhe të uniatizmit) në Himarë, por unë e kisha edhe këtë parasysh, kur flisja për situatën kufitare të Himarës (kufitare në pikëpamje meta-kulturore, jo politike).

 

TOPI: Himara ka pasur lidhje tokësore të rregullta jo vetëm me malësitë përreth, por me thellësinë e Hinterlandit. Këtë himariotët ja dinë për nder vet Jul Cezarit, i cili hapi rrugën tokësore ekzistuese (kthesat e Dukatit e qafën e Llogarasë e në vazhdim) për legjionet e veta. Kjo rrugë duket se është mjaft e vjetër, për të zhvilluar kontaktet e himariotëve me Hinterlandin.

 

ADRIAN VEHBIU: Vetëm se Hinterlandi në atë kohë ishte pak si i dominuar nga bandat e kusarëve, ndërsa deti do të ketë qenë më i sigurt. Por edhe unë e kam përmendur, besoj, se Himara ishte një nga ato pika të shumta të bregdetit ku dy qytetërime, i detit dhe i tokës, komunikonin dhe shkëmbenin vlera. Në këtë kuptim, Himara është furnizuar rregullisht me material njerëzor nga Hinterlandi, prej nga i ka ardhur edhe dialekti shqip që flitet atje (ka një kontinuum me të folmet e labërishtes, me disa karakteristika kurioze, si p.sh. gjurmë të hundorësisë, që flasin edhe për një emigrim të mundshëm nga Veriu, ndoshta pas dyndjeve osmane në Arbëri).

 

TOPI: Krejtësisht e papranueshme ideja për Himarën "si kufiri virtual" midis dy shteteve. Kjo i shkon shumë për shtat ekstremistëve vorioepirotë, dhe ndonjë axhende të shpallur apo gjysëm të shpallur në qarqet greke.

 

ADRIAN VEHBIU: Duam apo nuk duam ne, në Himarën e shekujve XIX dhe XX gjithnje janë përplasur të paktën dy kultura (natyrisht, unë flas për kultura jo shtete). Kushdo që kalon sado pak kohë në Himarë e kupton se kufiri kulturor është REAL, jo i shpikur prej analistëve të ngeshëm. Fajin për këtë e ka sa pozita gjeografike e Himarës dhe orientimi i saj nga deti, aq edhe politikat dritëshkurtra të regjimeve në Tiranë. Investimet e bëra në Himarë kanë qenë qesharake; për arsye politike banorëve u ish hequr e drejta të lëviznin me barkë (maskarallëk, për një kulturë që detin e ka hapësirë jetese), dhe deri edhe peshkun ua dërgonin (kur ua dërgonin) me makinë frigorifer nga Vlora; dhe për ata që nuk e dinë, po kujtoj se Bregu nuk ka qenë mbuluar kurrë me sinjal televiziv të Tiranës.

 

TOPI: Himara nuk ka qenë kurrë koloni helene në pikpamje të ekspansionit kulturor. Ka qenë pikë tranzite tregëtie, që i shërbente nevojAdrian Vehbiue të Himarës e fshatrAdrian Vehbiue përreth. Kultura helene nuk pati asnjë lloj influence në fshatarët himariotë.

 

ADRIAN VEHBIU: Altin, kultura helene, e futur nëpërmjet gjuhës, televizionit e tani vonë edhe ekspedienteve te tjera, po e dominon Himarën. Natyrisht, nuk ka pasur kurrë GREKË në Himarë (si kolonë); prandaj ky helenizim po kryhet me INDUKSION. Është dukuri reale, nuk mund të mbyllim sytë dhe ta injorojmë, në emër të patriotizmit dhe të sovranitetit dhe të historisë!

 

TOPI: Kur lexova edhe këtë "edhe/edhe", si konkluzioni i mendimeve të tua më të hershme të shkrimit, vetvetiu më doli pyetja: Tallesh apo e ke me të vërtetë? Mirë unë nuk e kuptove se ku doje të dilje me atë idenë e mullirit me erë e të nevojës së ujit për t'a vënë në punë. Po ky shkrimi juaj cilit mullixhi i vë mullirin në punë?

 

ADRIAN VEHBIU: Unë sinqerisht besoj se një diskutim i hapur i problemeve të Himarës ashtu siç janë do të ndihmojë për të kuptuar shqetësimet e atjeshme dhe shqetësimet tona për helenizimin; ashtu si liberalizimi i politikes kulturore të Tiranës do ta forcojë shqiptarësinë e Himarës dhe të Bregut, me kusht që të shoqërohet me investime serioze.

 

TOPI: Në zemër të Shqipërisë, sipas konkluzionit tuaj, do të krijojmë sot kufirin virtual ku të ballafaqojmë kulturat. Cilat kultura? Kulturën helene të tremijë vjetëve përpara, t'a sjellim atje ku nuk ka ekzisuar më parë, e ta helenizojmë Himarën, pasi nuk mundën t'a kolonizonin helenët para tridhjet shekujsh. Apo kulturën e sotme greke të ekspansionit përballë mjerimit kulturor e ekonomik shqiptar? Kjo nuk është një dilemë, kjo është një axhendë e mirëorkestruar.

 

ADRIAN VEHBIU: Kjo nuk varet nga ne. Ballafaqimi kulturor në zonën e Bregut po ndodh çdo ditë, pAdrian Vehbiuarësisht nga qëndrimet ose pozat e Tiranës. Për fat të keq, administratat shqiptare e kanë zakon vetëm të REAGOJNË kur ndodh ndonjë hata ose provokacion; përndryshe parapëlqejnë t'i injorojnë problemet, me shpresë se do të zgjidhen vetvetiu. Regjimi i sotëm ia ka dorëzuar krejt ekonominë shqiptare Greqisë, nuk don t'ia dijë për fatet kulturore të Himarës. As administrata greke nuk ka ndonjë interes të ngrejë probleme etnike në Himarë, në një kohë që e kontrollon krejt Shqipërinë si të dojë. Prandaj dhe pAdrian Vehbiuarësisht nga "axhendat" e ekstremistëve dhe të hajvanëve, konfliktet në Himarë pasqyrojnë një siklet të vjetër, të paadresuar dhe të kronicizuar.

 

Tani dua të kaloj te polemika e z. Kapllani, i cili më pyet:

 

(1) Kush jeni ju që jepni “zgjidhje optimale” për një zonë të caktuar të territorit të njohur ndërkombëtarisht të Republikës së Shqipërisë? (2) A mos jeni gjë deputet i asaj zone? (3) Përfaqësues i PBDNJ-së? (4) Përfaqësues i Omonia-s? (5) Kush ju pyeti ju të jepnit mendim për status? Etj.

 

KAPLLANI: Kjo orvatje për ta devijuar objektin e diskutimit nga Himara tek autori i shkrimit për Himarën (unë në këtë rast) është të paktën e pahijshme. Gjithashtu, pyetja e pestë, "kush ju pyeti" tingëllon pak si vulgare, sidomos në një debat të lirë diskutimesh ku shprehja e mendimeve është vetë arsye e ekzistencës së forumit!

Kush është në dilemë? Shqiptarët? Grekët? Grekët nuk kanë dilemë: ata duan VorioEpirin gjer në Shkumbin dhe jo gjer në Himarë. Shqiptarët nuk kanë dilemë gjithashtu: Shqiptarët nuk diskutojnë territorin e tyre prej 28748 kilometra katrorë. Përkundrazi kërkojnë tokat çame gjer në Prevezë.

 

ADRIAN VEHBIU: Nuk më rezulton që shqiptarët të kërkojnë "toka çame deri në Prevezë"; shqiptarët kërkojnë të integrohen në Evropë dhe të shpëtojnë një herë e mirë nga mjerimi ku i kanë lënë "patriotët" që shqetësohen vetëm për territore e flamurë. Problemi është nëse do të integrohemi në Evropë si shqiptarë me dinjitet e kulturë, apo do ta lëmë Shqipërinë të kthehet edhe një herë në një shprehje gjeografike, d..m.th. në një tokë të lënë (këtë herë përfundimisht) djerrë, ku të vazhdojë të valëvitet flamuri me shkabën dykrenare? Sa për grekët, këta janë po aq të përçarë sa edhe shqiptarët; nuk ka kuptim të flitet për GREKËT sikur të jenë ndonjë parti politike apo grup rock-u; dhe nuk besoj se i përfaqësojnë ekstremistët që ngrenë leckat bardheblu në gërmadhat e Himarës.

 

KAPLLANI: Marsi shkatërrimtar i 97-ës dhe shkatërrimi i ushtrisë shqiptare filloi pikërisht në Himarë. Agjentët e e shërbimit sekret grek, të Asfalisë, organizata terroriste ``MADRIAN VEHBIUI``, si dhe ushtarë të Vorio Epirit sulmuan repartet ushtarake në breg...Më lejoni t`u kujtoj prerjen e kokës së një kapteri shqiptar nga turmat e egërsuara të grekëve. (Nëse qeveria shqiptare kërkon megjithë mend të bëjë një hetim atje, duhet ta fillojë punën që nga 97-a.)

 

ADRIAN VEHBIU: Pse nuk e shtyn edhe më analizën, z. Kapllani, për të përmendur shkaqet e katastrofës së 97-es? Nuk besoj se mendon që e kanë fajin "grekët" edhe për piramidat, ose për dezintegrimin e ushtrisë shqiptare. Natyrisht, shërbimet sekrete greke ishin të parat që përfituan nga kaosi i krijuar, e ndoshta edhe ndihmuan per precipitimin e tij; por ishin gabimet e shtetit shqiptar vetë dhe naiviteti ose grykësia e shqiptarëve që ua hapën  rrugën agjentëve grekë, serbë dhe të tjerëve.

 

KAPLLANI: Në Ballkan flitet vetëm me grykën e pushkës.

 

ADRIAN VEHBIU: No comment.

 

KAPLLANI: Në Shqipëri, i nderuar zoti Vehbiu, që nga 16 e gjer në moshën 70 vjeçare, janë që të gjithë të armatosur. A e dini ju zotëri, se himariotët janë po ashtu të armatosur dhe se t`i japesh një status ``edhe, edhe``, ca kriminelëve të importuar nga Greqia është një lojë shumë e rrezikshme me interesat kombëtare?

 

ADRIAN VEHBIU: Nëse janë të armatosur, të shkojë policia dhe t'i çarmatosë. Nëse bëjnë krime, t'i burgosë. Pastaj të ndërhyjë shteti shqiptar seriozisht në Himarë e gjetiu në Breg, ashtu siç i takon në përputhje me rolin që duhet të luajë si shtet dhe në një mënyrë të tillë që t'u përshtatet specifikAdrian Vehbiue kulturore të zonës, në mënyrë që fëmijët e këtyre filogrekëve të Himarës të ridashurohen me shqiptarizmin. Kështu shërbehen interesat kombëtare, z. Kapllani, jo me fjalë të mëdha e me rrahje gjoksi.

 

KAPLLANI: Nuk e di sinqerisht se cili ju ka detyruar personalisht ju që të dilni në shtyp me mendime të tilla. Nëse do t`i jepnim një status ``edhe, edhe``, Himarës, nesër do të detyroheshim të jepnim një status `èdhe, edhe``, edhe për Voskopojën, meqë kryevllahu Kristo Goxhi, na e quan Voskopojën, ``djepin greko-vllah``. Pasnesër do të ngriheshin ata të Gollobordës, që do të kërkonin edhe ata një status ` `edhe, edhe``, meqë kanë gjuhë të importuar bullgarishten.

 

ADRIAN VEHBIU: Po ç'e keqe do t'i vijë Shqipërisë që t'i trajtojë mirë minoritetet? Aq më tepër kur pretendohet që minoritetet shqiptare në Ballkan, kudo që janë, të trajtohen me njerëzillëk e dinjitet? Nëse ka vllehë, gollobordas a vrakas që kërkojnë privilegje kulturore, pse të mos u jepen? Në emër të cilit parim do t'ua shkelim të drejtat?