OPINIONE

Vështrim analitik

KOMPLEKSITETI I DIALOGUT PRISHTINË-BEOGRAD

Qendra për Hulumtime Politike dhe Sociale (www.cpsr-kosova.org) është organizatë Kosovare, e përbërë nga hulumtues të rinjë, cila vepron në kuadër të Universitetit të Prishtinës. QHPS-ja ka për synim të ofrojë ekspertiza të formave të ndryshme të karakterit akademik dhe shkencor. Po ashtu synohet ofrimi hulumtime ta pavarura dhe të paanshme të dobishme për institucionet qeveritare dhe jo-qeveritare të cilët mirren me krijimin e politikave. QHPS-ja do të monitorojë tendencat e reja në zhvillimet sociale, politike, ekonomike dhe të studiojë ato sipas nevojës dhe do të publikojë punime në formë të: rekomandimeve, analiza/raporteve të karakterit politik dhe akademik.

 

27 shtator 2003 / Shkroi: Vllaznim Bytyqi

Kosovës në këto negociata a i kanoset rreziku si pasojë e mungesës së kapacitetit kontraktues, gjë që bënë të kuptosh se Kosova do të jetë objekt e jo subjekt i këtyre negociatave?

 

Bisedimet e shumë përfolura në mes Prishtinës dhe Beogradit, tani më kanë kaluar kufijtë e thasheethënave duke u bërë një prioritet i imponueshëm nga ana e bashkësisë ndërkombëtare, përkatësisht nga ana e “Grupit të Konataktit” (një mekanizm i kriuar ad-hoc), për të dy palët për atë shqiptare dhe atë serbe. Sa kompleks është natyra e këtyre bisedimeve, siç thuhet “për çështje teknike”, tregon vetë fakti i mos përkufizimit-definimit të natyrës së tyre.

  

Ky kompleksitet në vete përmban shumë segmente të cilat mund të përcaktojnë (mos) suksesin e këtyre bisedimeve ;

  

 

Mungesa e definecionit shtron dyshymin se a është fjala për bisedime apo negociata?

 

Një prej mos qartësive bazë në këtë proces është mosnjohja me natyrën e këtij procesi. Nëse është fjala për bisedime lidhur me “çështje teknike” të interesit bilateral, atëherë shtrohet pyetja pse lypset niveli më i lartë i përfaqësimit politik. Ky justifikim për shumicën e atyre që njohin procesin e negociatave, të lë të kuptosh se ky është fillimi i një procesi transitor, kryekput politik për krijimin e një ambienti relaksues në mënyrë që në të ardhmen e afërt të hapet çështja e statusit final të Kosovës. Kurse mosdefinimi i natyrës së procesit mund të sjellë telashe që në fillim për palën kosovare.

 

* * *

 

 

A gëzojnë (kanë) legjitimitet liderët e kosovës për të bërë negociata (pazar) për të ardhmen e Kosovës?

 

Nëse këto janë negociata atëherë është e domosdoshme të kuptojmë domethënien e tyre. Çka në fakt nënkuptojmë me procesin e negociatave? Sipas një përkufizimi del se negociatat kanë të bëjnë me “përpjekjet e palëve për gjetjen e kompromisit, që do të thotë që pala që mund të sigurojë një arritje shoqërohet, në një farë mase, me humbje për palën tjetër”. Nëse është kështu, atëherë shtrohet pyetja se cili përfaqësues politik apo institucional ka legjitimitet që të hyjë në një lojë basti, për të rrezikuar të ardhmen politike të popullit të tij. Kjo e kundërshton edhe deklaratat të cilat vijnë nga Këshilli i Sigurimit dhe Brukselit të cilat insistojnë në mos prejudikimin e statusit final të Kosovës nga Prishtina dhe Beogradi. Kjo mund të vlejë vetëm për Beogradin, i cili ka humbur legjitimitetin moral dhe jurdik mbi Kosovën, por, jo edhe për Prishtinën, sepse e vetmja alternativë për zgjidhjen përfundimtare të statusit të Kosovës, është e repsektimi i parimit universal, ai i vetë-vendosjes së popujve.

 

* * *

 

 

Kosova objekt apo subjekt në bisedime?

 

Mungesa e sovranitetit të institucioneve të Kosovës, mungesa e kompetencave si rezultat i pushtetit të rezervuar të PSSP-së, si pasojë e mospasjes së statusit të zgjedhur politiko-juridik e bën që Kosova të jetë objekt i këtj procesi, e jo subjekt (partner) i barabartë me palën serbe. Kjo vë në pikëpyetje mungesën e fuqisë kontraktuese të palës kosovare në mungesë të shtetësisë që është një ndër elementet më të rëndësishme të statusit të subjekteve të së drejtës ndërkombëtare. Kjo ndikon në atë që sipas drejtës ndërkombëtare është një ndër shfaqjet më karakteristike të ushtrimit të sovranitetit (treaty making power), si atribut që shtetet sovrane e gëzojnë (kanë) si kapacitet të plotë kontraktues ose aftësisë për lidhjen e marrëveshjeve ndërkombëtare.

 

* * *

 

 

Mungesa e koncensusit politik – mospërgjegjësi apo mospjekuri ?

 

Mosgjetja e koncensusit politik dhe ndërinstitucional në këtë kohë, tregon mospërgjegjësi apo mospjekurinë, e cila mund të justifikojë edhe mosbartjen e kompetencave në institucionet tona. Si rezultat kemi mospërpilimin e një strategjie e cila do të qartësonte pozicionet dhe qëndrimet, se cilat janë ato çështje, që për palën kosovare janë të panegociueshme. Shkuarja pa një platforme të tillë e cila do të votohej (miratohej) në Parlamentin e Kosovës, edhepse do të mund të kundërshtohet dhe te injorohet nga ana e bashkësisë ndërkombëtare është një kthim prapa në kohën kur Serbia problemin në Kosovë mundohej ta përkufizonte si një pakënaqësi të brendshme të një pakice etnike. Pra qartësimi i parimeve të cilat do të kundërshtonin agresion kushtetues duke deklaruar mospranimin e sovranitetit dhe intergritetit të Unionit Serbo-Malazez mbi Kosovën, do të ishte një mbrojtje në të ardhmen, duke i bërë me dije bashkësisë ndërkombëtare për zgjidhjen e statusit final të Kosovës mund të vendosin vetëm qytetarët me vullnetin e tyre të lirë.

 

* * *

 

 

Të gjitha paqartësitë e lartëcekura bëjnë që këto bisedime për çfardo çështje qofshin ato, të mos jenë prioritet për Kosovën, por më shumë një presion për të lënë anash proceset më të rëndësishme siç janë barjta e kompetencave dhe konsolodimi i institucioneve demokratike dhe funksionale për të mundësuar një proces politik për zgjidhjen e statusit përfundimtar të Kosovës, që do të duhej të ishte strategjia më e mirë dalëse e UNMIK-ut nga Kosova.

 

Si konkludim shtrohet pyetja: Kosovës në këto negociata a i kanoset rreziku si pasojë e mungesës së kapacitetit kontraktues, gjë që bënë të kuptosh se Kosova do të jetë objekt e jo subjekt i këtyre negociatave?  

 

 

Vllaznim Bytyqi është njëri ndër udhëheqësit dhe themeluesit e Qendrës për Hulumtimë Politike dhe Sociale, në Prishtinë

 

E-mail: vllaznim@cpsr-kosova.org

Copyright©2000-2003 Trepca.net - Të gjitha të  drejtat e rezervuara.