OPINIONE

   
27.09.2003 - Trepca.net

Vėshtrim analitik

KOMPLEKSITETI I DIALOGUT PRISHTINĖ-BEOGRAD


Qendra pėr Hulumtime Politike dhe Sociale (www.cpsr-kosova.org) ėshtė organizatė Kosovare, e pėrbėrė nga hulumtues tė rinjė, cila vepron nė kuadėr tė Universitetit tė Prishtinės. QHPS-ja ka pėr synim tė ofrojė ekspertiza tė formave tė ndryshme tė karakterit akademik dhe shkencor. Po ashtu synohet ofrimi hulumtime ta pavarura dhe tė paanshme tė dobishme pėr institucionet qeveritare dhe jo-qeveritare tė cilėt mirren me krijimin e politikave. QHPS-ja do tė monitorojė tendencat e reja nė zhvillimet sociale, politike, ekonomike dhe tė studiojė ato sipas nevojės dhe do tė publikojė punime nė formė tė: rekomandimeve, analiza/raporteve tė karakterit politik dhe akademik.
 
27 shtator 2003 / Shkroi: Vllaznim Bytyqi

Kosovės nė kėto negociata a i kanoset rreziku si pasojė e mungesės sė kapacitetit kontraktues, gjė qė bėnė tė kuptosh se Kosova do tė jetė objekt e jo subjekt i kėtyre negociatave?

 
Bisedimet e shumė pėrfolura nė mes Prishtinės dhe Beogradit, tani mė kanė kaluar kufijtė e thasheethėnave duke u bėrė njė prioritet i imponueshėm nga ana e bashkėsisė ndėrkombėtare, pėrkatėsisht nga ana e “Grupit tė Konataktit” (njė mekanizm i kriuar ad-hoc), pėr tė dy palėt pėr atė shqiptare dhe atė serbe. Sa kompleks ėshtė natyra e kėtyre bisedimeve, siē thuhet “pėr ēėshtje teknike”, tregon vetė fakti i mos pėrkufizimit-definimit tė natyrės sė tyre.
  
Ky kompleksitet nė vete pėrmban shumė segmente tė cilat mund tė pėrcaktojnė (mos) suksesin e kėtyre bisedimeve ;
  
 
Mungesa e definecionit shtron dyshymin se a ėshtė fjala pėr bisedime apo negociata?
 
Njė prej mos qartėsive bazė nė kėtė proces ėshtė mosnjohja me natyrėn e kėtij procesi. Nėse ėshtė fjala pėr bisedime lidhur me “ēėshtje teknike” tė interesit bilateral, atėherė shtrohet pyetja pse lypset niveli mė i lartė i pėrfaqėsimit politik. Ky justifikim pėr shumicėn e atyre qė njohin procesin e negociatave, tė lė tė kuptosh se ky ėshtė fillimi i njė procesi transitor, kryekput politik pėr krijimin e njė ambienti relaksues nė mėnyrė qė nė tė ardhmen e afėrt tė hapet ēėshtja e statusit final tė Kosovės. Kurse mosdefinimi i natyrės sė procesit mund tė sjellė telashe qė nė fillim pėr palėn kosovare.
 
* * *
 
 
A gėzojnė (kanė) legjitimitet liderėt e kosovės pėr tė bėrė negociata (pazar) pėr tė ardhmen e Kosovės?
 
Nėse kėto janė negociata atėherė ėshtė e domosdoshme tė kuptojmė domethėnien e tyre. Ēka nė fakt nėnkuptojmė me procesin e negociatave? Sipas njė pėrkufizimi del se negociatat kanė tė bėjnė me “pėrpjekjet e palėve pėr gjetjen e kompromisit, qė do tė thotė qė pala qė mund tė sigurojė njė arritje shoqėrohet, nė njė farė mase, me humbje pėr palėn tjetėr”. Nėse ėshtė kėshtu, atėherė shtrohet pyetja se cili pėrfaqėsues politik apo institucional ka legjitimitet qė tė hyjė nė njė lojė basti, pėr tė rrezikuar tė ardhmen politike tė popullit tė tij. Kjo e kundėrshton edhe deklaratat tė cilat vijnė nga Kėshilli i Sigurimit dhe Brukselit tė cilat insistojnė nė mos prejudikimin e statusit final tė Kosovės nga Prishtina dhe Beogradi. Kjo mund tė vlejė vetėm pėr Beogradin, i cili ka humbur legjitimitetin moral dhe jurdik mbi Kosovėn, por, jo edhe pėr Prishtinėn, sepse e vetmja alternativė pėr zgjidhjen pėrfundimtare tė statusit tė Kosovės, ėshtė e repsektimi i parimit universal, ai i vetė-vendosjes sė popujve.
 
* * *
 
 
Kosova objekt apo subjekt nė bisedime?
 
Mungesa e sovranitetit tė institucioneve tė Kosovės, mungesa e kompetencave si rezultat i pushtetit tė rezervuar tė PSSP-sė, si pasojė e mospasjes sė statusit tė zgjedhur politiko-juridik e bėn qė Kosova tė jetė objekt i kėtj procesi, e jo subjekt (partner) i barabartė me palėn serbe. Kjo vė nė pikėpyetje mungesėn e fuqisė kontraktuese tė palės kosovare nė mungesė tė shtetėsisė qė ėshtė njė ndėr elementet mė tė rėndėsishme tė statusit tė subjekteve tė sė drejtės ndėrkombėtare. Kjo ndikon nė atė qė sipas drejtės ndėrkombėtare ėshtė njė ndėr shfaqjet mė karakteristike tė ushtrimit tė sovranitetit (treaty making power), si atribut qė shtetet sovrane e gėzojnė (kanė) si kapacitet tė plotė kontraktues ose aftėsisė pėr lidhjen e marrėveshjeve ndėrkombėtare.
 
* * *
 
 
Mungesa e koncensusit politik – mospėrgjegjėsi apo mospjekuri ?
 
Mosgjetja e koncensusit politik dhe ndėrinstitucional nė kėtė kohė, tregon mospėrgjegjėsi apo mospjekurinė, e cila mund tė justifikojė edhe mosbartjen e kompetencave nė institucionet tona. Si rezultat kemi mospėrpilimin e njė strategjie e cila do tė qartėsonte pozicionet dhe qėndrimet, se cilat janė ato ēėshtje, qė pėr palėn kosovare janė tė panegociueshme. Shkuarja pa njė platforme tė tillė e cila do tė votohej (miratohej) nė Parlamentin e Kosovės, edhepse do tė mund tė kundėrshtohet dhe te injorohet nga ana e bashkėsisė ndėrkombėtare ėshtė njė kthim prapa nė kohėn kur Serbia problemin nė Kosovė mundohej ta pėrkufizonte si njė pakėnaqėsi tė brendshme tė njė pakice etnike. Pra qartėsimi i parimeve tė cilat do tė kundėrshtonin agresion kushtetues duke deklaruar mospranimin e sovranitetit dhe intergritetit tė Unionit Serbo-Malazez mbi Kosovėn, do tė ishte njė mbrojtje nė tė ardhmen, duke i bėrė me dije bashkėsisė ndėrkombėtare pėr zgjidhjen e statusit final tė Kosovės mund tė vendosin vetėm qytetarėt me vullnetin e tyre tė lirė.
 
* * *
 
 
Tė gjitha paqartėsitė e lartėcekura bėjnė qė kėto bisedime pėr ēfardo ēėshtje qofshin ato, tė mos jenė prioritet pėr Kosovėn, por mė shumė njė presion pėr tė lėnė anash proceset mė tė rėndėsishme siē janė barjta e kompetencave dhe konsolodimi i institucioneve demokratike dhe funksionale pėr tė mundėsuar njė proces politik pėr zgjidhjen e statusit pėrfundimtar tė Kosovės, qė do tė duhej tė ishte strategjia mė e mirė dalėse e UNMIK-ut nga Kosova.
 
Si konkludim shtrohet pyetja: Kosovės nė kėto negociata a i kanoset rreziku si pasojė e mungesės sė kapacitetit kontraktues, gjė qė bėnė tė kuptosh se Kosova do tė jetė objekt e jo subjekt i kėtyre negociatave?  
 
 
Vllaznim Bytyqi ėshtė njėri ndėr udhėheqėsit dhe themeluesit e Qendrės pėr Hulumtimė Politike dhe Sociale, nė Prishtinė
 
E-mail: vllaznim@cpsr-kosova.org


Copyright©2000-2003 Trepca.net - Tė gjitha tė  drejtat e rezervuara.