Viktor Frankl: Ku qëndron kuptimi i jetës

Boton „Shpresa“, Prishtinë 2003, fq. 191.

St. Gallen (ZVICËR), Shtator 2003 / Zef AHMETI Me vdekjen të gjithë pajtohemi, por ajo me çka ne nuk pajtohemi, është jeta (Graham Greene). Dhe jeta megjithë vuajtjet, problemet e sfidat që sjell, ajo është e ëmbël. Jeta nuk është fabrikë që prodhon me shtypjen e një butoni vetëm ditë të mira, por edhe ditë të këqia. Dhe meqë  ne njerzit jemi emocialë, kemi ndjenja, shpesh nga dështimet, pësimet apo kur humbim të dashurit tanë ofshajmë, ngrisim zërin edhe kundër vetë jetës. Dhe në këto çaste të vështira të jetës, shumë prej nesh pyesim: a ka jeta kuptim?! Pse më është shkaktuar mua kjo dhembje?! Dhe shkojmë shpesh me mendimet tona duke thënë po „ç`farë Zoti është ai që na torturon me vite për t`na sprovuar“?! Dhe mendoj se shumë prej nesh i kemi shtruar vetit të paktën njëherë pyetjen, se ku qëndron kuptimi i jetës, a ka jeta kuptim? Dhe tani kemi ardhur këtu, i jemi afruar pikës qendrore të temës që po e trajtojmë. Për të gjitha këto pyetje që i parashtuam e që na përcjellin në jetën tonë, dhe konkretisht në momentet e jetës më kritike, më të vështira është munduar t`i shpjegoj t`iu japë përgjigje psikologu i njohur Viktor Frankl, një njeri i madh i psikologjisë, i cili ka përjetuar holokaustin e Luftës së Dytë Botërore dhe që ka përjetuar vetë kampin e përqëndrimit. Ngjarja ndodh gjatë viteve 1942-45.  Autori ka qëndruar më së shumti në kampin famëkeq Ausschwitz, ku humb prindërit, vëllain dhe gruan e parë shtatzënë.

Duke parë rëndësinë dhe vlerën e librit të psikologut Viktor Frankl …trotzdem Ja zum Leben sagen, që në në përkthimin shqip është titulluar “Ku Qendron kuptimi i jetës, një psikolog përjeton kampin e përqëndrimit” e sidomos kur populli i Kosovës përjetoi vuajtje të mëdha gjatë luftës, me iniciativën e z. Albert Ramajt u bë përkthimi i këtij libri në gjuhën shqipe e që u botua nga shtëpia botuese “Shpresa” në Prishtinë (2003).

Libri është i ndarë në tri pjesë.. Pjesa e parë një psikolog përjeton kampin e përqëndrimit e përkthyer nga Arbnore Gojani, është e ndarë në tre faza:

Në fazën e parë psikologu Frankel përshkruan pranimin në kampin e përqëndrimit, seleksionimin e të burgosurve, dezinfektimi i tyre, marrjen e gjësendeve të të burgosurve, reagimet e para të të burgosurve në kamp. Për këtë pjesë të ngjarjes Frankel shkruan: Reagimi i një të burgosuri me pranimin e tij në kampin e përqëndrimit përfaqëson një gjendje anormale të gjendjes shpirtërore, por megjithëatë gjykuar objektivisht kjo është normale dhe se është reagim tipik në ato rrethana që ata kanë përjetuar.

Në fazën e dytë, Frankel përshkruan gjendjen e të burgosurve në kamp, apo jetën në kamp. Ai flet për apatinë që lind te të posaburgosurit e që arrin një vdekje të brendshme, dhe torturat e dhembshme që kanë përjetuar në kamp. Më tutje autori mundohet të gjejë përgjigje në pyetjen se cilët janë shkaktarët e apatisë, topitjes së shpirtit dhe ndjenjat e indiferentizmit të brendshëm. Pastaj vazhdon me endërrimet e të burgosurve dhe pasojat, uria e madhe dhe lufta për mbijetesë, seksualitetin, josentimentalitettin, politika dhe religioni, mëtutje përshkraun seancat shpirtërore, pastaj fenomenin e arratisë në  brendi, arti në kamp etj… 

Megjithë vështërsitë dhe turturat fizike e psikike, të burgosurit janë munduar që të gjejnë kuptimin e jetës, që edhe në kamp ti jepet jetës një kuptim. Dhe kështu Frankel përshkruan situata ku,  megjithë vuajtjet kalohet në humor, dhe se ka ekzistuar edhe në ato rethana katastrofale sensi për humor, e që shton se, humori  ishte një armë e shpirtit  në luftë për vetëmbajtje. Dhe përpjekja për ta zhvilluar sensin e humorit dhe për t`i shikuar gjërat në një dritë humoristike është një lloj taktike e mësuar gjatë zotërimit të artit për të jetuar.

Ne këtë fazë Frankël përshkruan nevojën e higjienës, e cila kishte munguar aq shumë në kamp, sëmundjen e tifos që paraqitet në kamp, dëshira për vetmi, qetësi, etja për mallin për një grimë intimitetit dhe vetmi. 

Autori me të drejtë thotë se, ai që nuk e ka përjetuar kampin e përqëndrimit e ka vështirë të kuptoj se sa ishte e pavlerë jeta individuale e njeriut. Ai përshkruan se të burgosurit nuk kanë qenë të regjistruar me emra, por me numra, dhe se lista e numrave ishte e vetmja gjë me rëndësi, dhe se siç potencon Frankel, njeriu me kuptim të plotë të fjalës u shndërrua në një numër: i vdekur apo i gjallë, dhe se kjo nuk ishte me rëndësi; “jeta” e një “numri” ishte plotësisht irrelevante.

Në pjesën ku flet për acarimin e gjendjes në kamp, psikologu përshkruan fundosjen e gjendjes shpirtërore të të burgosurve në një nivel primitiv, apatia, acarimi dhe shkaqet trupore si uria dhe mungesa e gjumit, gjendje kjo që shpiente edhe te shpërthimet e konflikteve edhe brenda vetë të burgosurve, si rezulat i tensioneve shpirtërore dhe torturave që kanë përjetuar. 

Megjithë ato vuajtje qe kanë përjetuar të burgosurit në kampin e përqëndrimit, psikologu Frankl thotë se përjetimet e jetës në kamp tregojnë se njeriu gjithsesi ka “alternativë” të funksionimit. Njeriu mund të ruaj gjurmët dhe mbeturinat e lirisë shpirtërore, qëndrimin e lirë ndaj rrethit, madje edhe në ato kushte tmerruese të shpypjeve psikike dhe fizike.  Dhe më tej shton se mënyra se si ata kanë mundur t’i përballojnë vuajtjet, ishte me të vërtetë arritje vërtetë e brendshme, dhe thotë se, liria shpirtërore nuk mund t’i merret njeriut edhe deri në frymëmarrjen e fundit të jetës.

Nëse jeta në përgjithësi ka kuptim, atëherë duhet të ketë kuptim edhe vuajtja, thotë Frankl. Vuatja është pjesë e jetës sikurse edhe fati dhe vdekja dhe se pa vuajtje dhe vdekje jeta nuk do të mund të ishte e tërësishme.  Mënyra se si njeriu e pranon fatin e tij dhe të gjitha vuajtjet që ai fat i kërkon i jep mundësi të mjaftueshme – edhe nën rrethanat më të vështira- të shtoj një kuptim të thellë në jetën e tij. Dhe se forca e brendshme e një njeriu mund ta ngrisë atë edhe mbi fatin e jashtëm.

Në pjesën analiza e ekzistencës provizore, Frankel vjen në përfundim se, vëzhgimet psikologjike të të burgosurve tregojnë se vetëm ai njeri i cili ka lejuar të fundosë mbajtjen e brendshme të moralit dhe të shpirtit, eventualisht ka rënë viktimë e ndikimit degjenerues të kampit.  Dhe se ata që kishin humour qëndresën morale dhe shpirtërore preferonin të mbyllin sytë e të vdisnin, dhe se jeta për ta humbte kuptimin. Dhe ata që humbin shpresën për ardhmëri, humbnin edhe qëndrimin dhe rezistencën shpirtërore, dhe se kjo humbje e papritur e shpresës dhe guximit kishte efekt vdekjeprurës.

Në pyetjen se për kuptimin e jetës, Psikologu i njohur Frankl, thotë se assesi kurrë nuk është me rëndësi se çka prisnim nga jeta, por çka jeta priste nga ne. Dhe jeta përfundimisht nuk do të thotë tjetër përveç se: të marrësh përgjegjësinë për të gjetur përgjigjen e drejtë për problemet e saj dhe të përmbushim detyrat të cialat jeta vazhdimisht i vë për secilin individ, për plotësimin e kërkesës së çdo momenti. Dhe pasi që kuptimi i jetës ndryshon nga njëri-tjetr i dhe nga njëri moment dhe momenti tjetër, autori Frankl thotë se, është e pamundur të definohet kuptimi i jetës në mënyrë të përgjithshme.

Në fazën e tretë, autori flet për kohën pas lirimit nga kampi.  Ai përshkruan se si ata kishin harruar të gëzohen, pas gjithë asaj kohe që kanë qëndruar në kamp.  Rruga nga tensioni i lartë shpirtëror, i përjetuar gjatë qëndrimit në kamp, rruga nga ajo luftë nervore në qetësi shpirtërore, nuk ishte assesi rrugë pa pengesa thotë Frankl.

Përveç deformimit, që ishte rezultat i lirimit të të burgosurve në mënyrë të papritur të presionit shpirtëror, ekzistonin dy eksperienca themelore që kërcënonin të dëmtonin karakterin e njeriut të liruar: zemërimin dhe zhgënjimin pas kthyerjes së tij në jetën e mëparshme.

Në pjesën e dytë të librit është përkthimi i dramës se Frankëlit “Sinkronizmi në Birkenawald, një konferencë metafizike,  të përkthyer nga Albert Ramaj. Poashtu ky i fundit e ka një shkrim në pasthënie  shumë interesant për psikologun dhe themeluesin e logoterapisë, Viktor Frankl. Ramaj flet për jetën dhe veprat e tij, duke shpjeguar se çka ështe logoterapia e keshtu me radhë.

Rëndësia e librit për shqiptarët e Kosovës

Gjatë luftës në Kosovë 1998-99 populli shqiptar përjetoi një situatë të ngjashme me atë që përjetuan hebrenjtë gjatë Luftës së Dytë Botërore. Shqiptarët përjetuan nënçmimet, maltretimet fiziko-psikike, dhe ngarkesat tjera shqiprtërore të cilat po i përcjellin dhe sot një pjesë të popullit, si pasojë e traumave dhe përjetimeve gjatë luftës, pra si shkak i  krimeve dhe masakrave të bëra nga pushtuesi serb. Libri ka një mesazh shumë të rëndësishëm për shqiptaret… megjithë dhembjet dhe torturat fiziko-psikike e shpirtërore që u janë bërë atyre, ata shqiptarët nuk duhet të kalojnë nga roli i të maletruarit në maltretues, të mos kalojnë nga viktima në viktimizues. 

Ne duhet të përpiqemi, që njeriut t`i ofrojmë  paramendimin e bukurisë së jetës, do të thoshte Julian Beck.  Por të falim, jo se ata e meritojnë, por për ardhëmrinë tonë, jo se ata e meritojnë, por për hire të lirisë dhe paqes, jo se ata e meritojnë por për hirë të përspektivës së femijeve tanë, jo përse ata e meritojnë, por se hakmarrja dhe gjakmarrja nuk janë zhgjidhje e problemit, përkundrazi ato shkaktojnë plagë dhe dhembje të reja.

Libri preferohet për çdokënd. Gjuha e Frankëllit është jo e komplikuar, është e kjartë dhe inkurajuese.  Nese dikush deshiron ta kete librin, le te drejtohet ne adresen: urtia@hotmail.com.

Copyright©2000-2003 Trepca.net - Të gjitha të  drejtat e rezervuara.