OPINIONE

   
24.08.2003 - Trepca.net

Mediat nė krizė !


   

Oslo (Norvegji), 24 gusht 2003 / Nga: Gėzim MEKULI

Ishte bideda e zhvilluar me njė gazetar tė njohur kosovarė ajo qė mė nxiti tė shkruaj! Gjatė pushimit, sa isha nė Kosovė, ashtu pa planifikuar, takova njė gazetarė tė radios dhe TV-sė. (Mė duhet tė potencoj se, nė opinionin tonė, ky konsiderohet si gazetar, reporter e moderator cilėsorė. Dhe ky ka njė pėrvojė gazetareske prej 30 vitesh). Pėrpos mediave biseda jonė u pėrqėndrua edhe nė sėmundjen e rrezikshme tė shoqėrisė; Korrupcionin.

Kuvenduam pėr biznesmenėt e korruptuar (kontrabanduesit); biznesmen qė pėr mbarvajtje tė ”afarizmit” paguanin para tė majme pėr reklamat nė TV-nė dhe radion ku gazetari punonte…!!! "Po pse nuk kritikon kėtė dukuri korruptuese tė kėsaj kompanie?", "Fuqizoni korrupsionin apo e ligėshtoni atė?", e pyeta unė. "Televizioni ynė fiton shumė para nga reklamat e kėtijė biznesmeni. Dhe po e kritikuam kėtė, ai do tė shkoj nė TV-nė tjetėr. …E neve po na vynė paret, pėr tjetėr send as qė po na ndinė hiq", u nxe gazetari, dhe iku...

Gjersa mediat nė mesin e viteve tė 90-ta, parėsisht, kuptoheshin si pjesė pėrgjegjėse tė sitemit politk, ekonomik e kulturor; si faktor tė ndėrtimit tė mendimit; si instrument pėr prodhimin e opinionit tė lirė publik, kėto sot, kryesisht, janė faktor ekonomik.

Politika e jonė mediale, nė pjesėn mė tė madhe tė saj, ėshtė duke ndjekur politikė lokale. Ligjėdhėnėsi medial nuk formėsohet/modelohet mė, por ai ndjekė nga pas zhvillimet e tregut ekonomik. Pėrpos globalizimit ėshtė edhe jo-profesionalizmi dhe mungesa e edukatės dhe pėrgjegjėsisė ajo qė do tė mbante pjesėn e vet tė fajit, sepse mediat gjdo ditė e mė tepėr po konsiderohen e kuptohen mė pak si e mirė kulturore, dhe/por mė shumė si e mirė ekonomike!

Korniza Kushtetuese e Kosovės, padyshim, garanton lirinė e tė shprehurit nga shteti dhe politika, por kjo kornizė nuk mund tė rregulloj (direkt apo indirekt) ndėrhyrjen e ekonomisė. Sepse investimet e reklamave, edhe tek ne, janė tė mbėshtetura nė bazė vullnetare e tė lirė tė tregut.

Shumica e mediave janė tė varura nga sasia e reklamave qė ato disponojnė, dhe janė po kėta faktor ekonomik qė ndikojnė nė punėn gazetareske. Ky ndikim arrihet, kryesisht, pėr kėto arsye:

a) Nė tentimrritjen e kuotės sė recipicienteve: Detyra e gazetareve ėshte qė kėta tė orientohen nė zgjimin e vėmendjes, dhe mundėsisht, qė tė krijojnė sa mė shumė kėrshėri nė opinion. Pėr kėto media senzacionalizmi ėshtė maksimė, ėshtė celės i ardhmėrisė dhe suksesit…; ėshtė rast pėr tė siguruar sa mė shumė pagues tė  reklamave…

b) Jo kritikėn ndaj ”bosėve” tė korruptuar ekonomik. Gazetaria kritike, kundrejt kėtyre kontrabanduesve ekonomik, mund tė sjellė bllokimin e fitimeve tė vjelura/ardhura nga reklamat e tyre. Dhe e tėrė kjo ėshtė duke sjellė rrezikimin e minimumit tė neutralitetit medial, mu nėpėrmes interesit ekonomik. Dhe, pa dyshim, kjo moskritikė dhe spiralje e heshtjes ėshtė duke pėrforcėsuar bindjet pėr humbjen e besuesshmėrisė ndaj ca mediave.

Disa ”xhentlemen” medial ekonominė e lirė tė tregut, siq duket e kanė keqkuptuar: Kėta ”Lajmin dhe informatėn e kanė shndėruar nė mallė”; Lajmi ėshtė shndėrruar nė njė faktor ekonomik i cili, edhe, duhet shitur?? Andaj edhe pėrqėndrimi, i gazetarėve dhe gazetareve dardanase, nė zgjuarjen e vėmendjes tek opinioni, ėshtė duke u bėrė qėllimi kryesor i punės sė tyre; E pėr tė arritur kėtė qėllim nga gazetarėt dhe gazetaret kėrkohet mė shumė energji e punė; kėta duhet tė shėrbehen me teknikė tė panjohur; si p.sh strategjinė e marketingut, teknikėn vizualizuese (Grafikėn, Ngjyrosjen, disajnimin, etj, etj)

Pėr shumė gazatarė e gazetare ”tona” presentimi/inscenimi i njė lajmi/informacioni do tė jetė mė i rėndėsishėm, se sa vet pėrmbajtja apo / dhe thelbi i tij. Tanimė ”nuk ėshtė” me rėndėsi ”C'FARĖ?” por ”SI do tė bėhet ndėrmjetėsimi / transportimi i informacionit!!!

"Damage assessment" quhet metoda kur gjeneralėt ushtarakė mblidhen rreth fotografive, tė bėra nga satelitėt spiunė, me qėllim qė tė vėrtetojnė, analizojnė dhe zbulojnė nėse kruisraketat e tyre me sukses kanė goditur cakun e tyre tė dėshiruar. Ndoshta ėshtė koha, qė nė disa redaksi tė mediave ”tona”, tė ndėrmirėn veprime tė tilla si prej gjeneralėve, e tė studiohet dhe verifikohet, se sa goditje tė sukseshme ka realizuar besuesshmėria e tyre mediale nė opininin publik!?


*Autori studion shkencat e mediave masive, komunikacion dhe film nė Universitetin e Oslo-s (Norvegji)


Copyright©2000-2003 Trepca.net - Tė gjitha tė  drejtat e rezervuara.