Ndahet nga jeta helenisti i madh, Gjon Shllaku

21 gusht 2003 / Çerçiz LOLOÇI   1. Ka vdekur para pak ditësh një prej personaliteteve më të shquara të kulturës shqipatre Gjon Shllaku, i njohur edhe si një prej përkthyesve më të përmendur të letërsisë antike. Ishte në moshën e adoleshëncës, vetëm 17 vjeç, student në Seminarin papnor të Shkodrës, kur Gjon Shlaku zotëronte shkëlqyeshëm latinishten, greqishten e vjetër, frëngjishten dhe italishten. Në këtë moshë të hershme përktheu romanin “Ben Hur” të Ëallasit. Ishte një përkthim që u konsiderua mjeshtëror nga profesorët e tij e më pas edhe nga lexuesit dhe që u bë shtysë për një varg përkthimesh të tjera më mjeshtërore dhe që e radhisnin atë në radhët e para  të shqip-shqipërimit. Gjon Shllaku është endur mes veprave të kahershme. Pak para ndarjes nga jeta ai sapo i dha dorën e fundit një vepre madhore, fjalorit diakronik latinisht–shqip. Për më shumë se gjashtëmbësdhjetë vjet ai ka punuar për këtë fjalor origjinal prej 65 000 fjalësh.

 

Profesor Gjon Shllaku, ky mjeshtër i madh dhe i pashoq  i bëri të flasin shqip Homerin, Eskilin, Sofokliun, Euripidin, Virgjilin, Ovidin, Horacin, Shekspirin, Hygoin, Rasinin, Alfred De Musenë, e deri tek papa Gjon Pali i dytë. Ai bëri të tingëllojë aq bukur në gjuhën amtare  brishtësinë e vargjeve të La Martinit, kompleksitetin e Shatobrianit, humorin e Bomarshesë duke shkuar hap pas hapi në përkthimin e  50 kryeveprave botërore, në të gjitha gjinitë, tragjedi, komedi, poezi, prozë, esse, mendime filozofike, histori... Gjon Shllaku, helenisti i madh, fitues i diskut të argjendtë, nga qeveria greke, si një ndër përkthyesit më të shquar të letërsisë antike greke, është nderuar edhe me “Urdhrin Naim Frashëri i artë”, dhe i është dhënë me të drejtë titulli “Profesor” nga Këshilli i Ministrave dhe komisioni i kualifikimit shkencor. Ai është gjithashtu fitues i “Pena e artë” në vitin 2001 për përkthimin “Gjeorgjikat” e Virgjilit.

 

2.

Gjon Shllaku 22 vjeç, student në vitin e tretë në fakultetin teologjik, arrestohet nën akuzën si anëtar i organizatës “Bashkimi Shqiptar” dhe dënohet me 101 vjet burgim. Provon të gjithë kampet famëkeqe të Shqipërisë komuniste në Rinas, te Ura Vajgurore, në tharje kënetashe në miniera, në thyerje gurësh. Kur ishte për disa vjet në burgun e Burrelit, natën, nën dritën e zbehtë të llampës së kapanonit, mësonte anglishten, gjermanishten, spanjishten, dhe greqishten e re. Dhe aty në burg përkthente nga të gjitha këto gjuhë. Kur del nga burgu në vitin 1957, në moshën 34-vjeçare, ky poliglot, zotërues tashmë i 18 gjuhëve të huaja me një dosje të pafundme përkthimesh, shkon sërish në një kooperiativë të vështirë në atë të artizanatit dhe në Zukth kashta. Megjithatë arrin të botojë kryeveprën e të gjithë kohërave “Iliadën” e Homerit, botim ky që bëri bujë të madhe, megjithëse përkthimi ishte në gegërisht. Ky përkthim u ribotua sërish në 1979 në gjuhën letrare dhe dy herë në Kosovë më 1971-2000. Por u gëzua para kohe Gjon Shllaku, pasi pa të botuar “Iliadën” e tij më 1965 e një vit më vonë kur botohet nga Drago Siliqi edhe “Historia e Skënderbeut” e Sansovinos, përkthyer nga origjinali italisht. U gëzua para kohe, sepse nga ai vit e më pas do t’i mbyllej përfundimisht porta e botimeve. Lufta e klasave e dënoi përsëri, këtë radhë me heshtje e përbuzje. Tragjedia e Sofokliut iu kthye mbrapsht nga Akademia e Shkencave, megjithatë ai sërish vazhdoi të përkthejë dhe të krijojë.

 

3.

Gjon Shlaku është ndarë përfundimisht nga jeta duke lënë pas një sërë veprash të përkthyera në shqip por edhe të njohura në të gjithë metropolet kulturore euro-atlantike, modest deri në dhimbje, ai megjithatë arrit të ngjitej në elitën e dituranëve shqiptarë të të gjitha kohërave.

Copyright©2000-2003 Trepca.net - Të gjitha të  drejtat e rezervuara.