Një jetë në diktaturë - Kujtime të një "armiku të klasës" (9)

Nga Eugen Merlika

 

Për ironi të fatit dhe me vullnet të Zotit ky njeri përfundoi në burg vetë mbas tre vjetësh të kësaj bisede. Atje ai njohu në kurrizin e tij se ç'ishte dhuna dhe provoi dajakun e të burgosurve mbi të cilët kishte ushtruar dhunë.

 

Përse u dënova unë? Disa nga akuzat ishin këto:

 

1. Kisha thënë se gjyshi im kishte patur aktivitet patriotik deri në kohën e pushtimit.

2. Kisha thënë se ne nuk i rezistojmë dot një sulmi ushtarak të superfuqive.

3. Kisha thënë se femra shqiptare nuk e ka emancipimin e femrës evropiane.

4. Kisha shprehur mendimin se nga gjithë profesionistët, mësuesit më dukeshin më të paaftët në punën e tyre.

5. Kisha dëgjuar mesazhin e Papës me rastin e Krishtlindjeve.

6. Kisha lexuar Dostojevskin.

7. Kisha thënë se një personi që bën tetë fëmijë nuk i ka faj Shteti për varfërinë e tij.

8. Kisha ngushëlluar paditësin tim me rastin e pushkatimit të kunatit të tij me shprehjen "Ky paska qenë fati i tij". Ai e interpretoi sikur kisha akuzuar organet e Drejtësisë se e dënuan kot. Për çudi mua më kishte ardhur më shumë keq se sa paditësit, megjithëse nuk e njihja fare kunatin e tij.

9. Isha fatalist dhe besoja në ekzistencën e Zotit.

10. Kisha thënë që lufta e klasave zhvillohet e ashpër karshi nesh mbasi nuk na lënë të punojmë as në zanatin e muratorit.

11. Kisha thënë se në Itali jetohet më mirë se në Shqipëri.

 

Këto e të tjera biseda që s'i mbaj mend përbënin "krimin" tim kundër Shtetit, për të cilin trupi gjykues vendosi të më dënojë me tetë vjet heqje lirie. Më kujtohet një shprehje e bukur e Kryetarit të gjyqit që më tha ndërmjet të tjerash për Dostojevskin: "Edhe unë e kam lexuar atë, por ç'pate që ia the këtij!" duke treguar me dorë dëshmitarin tim.

 

Mbas dënimit tim Kapllan Shehu dhe Kosta Ndini vazhduan proçesin kriminal ndaj familjes sime. Internuan nënën dhe gruan (babai ishte me kohë i internuar) dhe një ditë makina shkoi te dera dhe ngarkoi plaçkat. Familja ime përfundoi në Grabjan, një vënd internimi rrëzë kodrave, tetëmbëdhjetë kilometra larg qytetit të Lushnjës.

 

Unë përfundova në Spaç të Mirditës. Spaçi, tashmë me famë botërore, ishte një burg natyror. Një gropë mes maleve të Mirditës, ishte zgjedhur si vënd dënimi nga ish ministri Koço Theodhosi dhe, për ironi të fatit, aty ndodhej vëllai i tij i burgosur.Atje takova shokët e mi që ishin arrestuar para meje dhe u njoha me të tjerë. Ishte një kamp i tejmbushur në atë fund viti të 1980, një vend terrori ku ishin në fuqi dënimet dhe ridënimet, ku mbahej në fuqi regjimi special i vendosur mbas revoltës që kishte shpërthyer aty në majin 1973. Kishte njerëz nga të gjitha karakteret. Kishte të tillë që prej më shumë se dhjetë vjetësh në atë ferr përballonin me dinjitet të admirueshëm vuajtjen dhe të impononin respekt.

 

Kishte nga ata që paguanin çmimin e ndershmërisë së tyre, sepse s'kishin pranuar diktatin e së keqes në karakterin e tyre por kishte dhe nga ata që ishin mishërim i së keqes; një i burgosur që merrej me leximin e shtypit kishte vrojtuar një bari në një stan përballë kampit që nuk respektonte orarin e nxjerrjes së dhive dhe kishte sinjalizuar, me një letër për këtë dukuri Komitetin e Partisë në Rrëshen; një brigadier i dënuar me njëzet vjet padiste policin në komandë se nuk vjen të detyrojë të burgosurit të punojnë; të tjerë, të burgosur në Zejmen, i shkruanin Ministrisë se komisari sillej mirë me të burgosurit në një kohë që ai bënte detyrën e tij, por me njerëzi e pa harbutllëk. Këta tipa ta vështirësonin jetën atje, t'i shtonin vuajtjet.

 

Puna në minierë kishte vështirësitë e saj. Pesë muaj në galeri padrejtësisht (isha i sëmurë me ulçera në duoden e nuk duhej të më futnin në galeri) në frontet më të vështira më provokuan një krizë të rëndë në stomak, të cilën mezi e përballova me ilaçet që më dërgonte daja nga Italia. Në çdo fillim pune lusja Zotin të më shpëtonte, dhe e falenderoja kur dilja. Rrezikut i kam shpëtuar disa herë. Në një galeri isha duke shkarkuar vagonin kur ndodhi shembja pikërisht aty ku ngarkoja unë. Muajin tjetër në atë front u vra një djalë nga Shkodra. Tragjedia ishte pranë në çdo moment, por njeriu mësohet me të keqen dhe nuk i bën më përshtypje. Aty qëndrova një vit e gjysëm, e një ditë maji, 1982, u transferova në Zejmen ku ngrihej një kamp i ri. Aty kushtet ndryshonin shumë nga ata të Spaçit e ne na u duk gjysmë lirimi.

 

Jeta në burg është një gjymtim për njeriun. Privacionet e të gjitha formave, largësia nga familja, preokupimi për të, rreshti disa herë në ditë, mendimi i të qenit pa faj aty brenda, të gjitha këto krijojnë një kompleks shpirtëror që e ngrys njeriun, e thinj para kohe, i errëson mendimin. Jo më kot Dostojevski e quante "shtëpi e të vdekurve". Po ç'forcë e mban gjallë atë, që kur dënohet me njëzet vjet burg, po ta dijë se do t'i bëjë të gjitha çmendet ose vret veten? Ka vetëm një ilaç: shpresa, ajo i mban njerëzit të fortë, i bën t'i bëjnë ballë së keqes me gaz. Shpresa fillon tek njeriu që kur hyn në atë derë dhe e shoqëron gjatë gjithë kohës.

 

Kështu dhe ne në çdo festë prisnim lirimin, dhe momentit të parë të dëshpërimit për mungesën e tij ia zinte vëndin pritja me shpresë për festën tjetër. Kështu në nëntor 1982, Zoti i dha vullnetin e mirë Enver Hoxhës të dekretonte faljen e parë pas njëzetë vjetësh. Ajo falje më përfshinte dhe mua.

 

Jeta është një bashkësi e së mirës me të keqen. Gëzimin për lirimin nuk e ndjemë shumë ne që dolëm, sepse lamë në burg shokët tanë, me të cilët kishim kaluar çastet e dëshpërimit, dhimbjen për të afërmit e vdekur, kishim gjetur ngushëllim në fjalën e njëri-tjetrit e tani na dukej se po i tradhtonim duke i lënë aty, brenda telave.

 

U ktheva në shtëpi atë ditë nëntori të 1982-shit me kokën e qethur (zv.komandanti i kampit kish dhënë urdhër të prerë të qetheshim një javë para lirimit, megjithëse dihej ai vendim i marrë nga udhëheqja) me një trastë në dorë, me shikim të humbur në ato fusha, të cilat më kujtonin çaste pune të lodhshme e nën sytë kuriozë e me shprehje të ndryshme të njerëzve në autobuzë e në rrugë. Më dolën përpara njerëzit e shtëpisë, nëna u ul dhe puthi tokën, fëmijët m'u hodhën në qafë, babai më përqafoi, gruaja, kunati.Lotë, urime e pak gaz.

 

Dy vjet e gjysëm larg familjes, sa fatkeqësi e dhimbje kishin rënë mbi të, një periudhë tej së zakonshmes mbi shpatullat e atyre fëmijëve e pleqve. Vite të ngarkuara me sëmundje, vdekje, represion policor, urrejtje klasore, vështirësish të jashtëzakonshme jetese, mungese përkrahjeje. Më duhej tani të mbyllja shumë plagë, por a kisha fuqi? Veprimi i parë që kreva sapo zbrita nga autobuzi në Lushnjë ishte vizita te varri i freskët i gjyshes sime të mirë. Zoti nuk desh që t'i japë një gëzim në fund, lirimin tim. Para syve të mendjes ajo është e gjallë çdo ditë për mua, e kam dashur shumë, më shumë se prindërit, dhe pamja e fundit e takimit tonë më është ngulitur në tru. Erdhi e më takoi në hetuesi mbas dënimit tim, së bashku me fëmijët e vegjël, babanë e gruan. Më dha kurajo e më përsëriti pak a shumë ato fjalë që më thoshte dikur, kur unë i vogël qaja brenda në qeli, e ajo luftonte me policin jashtë.

 

Gjyshet e mia të nderuara, objektet e dashurisë, dhëmbshurisë së pafund, sa shumë u kujdesët për mua, sa shumë ndjenjë derdhët mbi mua, sikur deshët të kompensonit, ju, të vetmet, atë që bota dhe fati e jepnin me pikatore. Njëra më rriti me duart e saj, hoqi kafshatën nga goja e s'la të më dhimbte stomaku nga uria, më njohu ajo e para me historinë e tridhjetë vjetëve të paraluftës, me historinë e vërtetë të vendit tim. Ajo ishte enciklopedi e gjallë, të fliste me detaje për figura të shquara historike, për burra të mençur, trima e fisnikë, të cilëve iu kishte nxjerrë aq shpesh kafe e u kishte shtruar tavolinën. Tregonte ndodhi e biseda nga më të ndryshmet, për Nolin e Ahmet Zogun, Avni Rystemin (kështu i thoshte ajo) e Abdi Toptanin, për Bajram Begun e Hasan Prishtinën, për Ndre Mjedën e Patër Gjergj Fishtën, për Zija Dibrën e Elez Isufm, për Stavro Vinjaun e Qazim Koculin, për Bazin e Canës e sa e sa burra të tjerë që ishin përpjekur t'i vinin themelet këtij kombi në vite të vështira.

 

Por mbi të gjitha në kujtesën e saj spikaste figura e Gurakuqit, një burri që për nga fisnikëria e mençuria i kishte shokët e rrallë. Mua më kanë mbetur në mendje shumë episode e shije të tij që ajo i përmendte shpesh: "Eh moj Caje, ta ka fajin ky, duke treguar gjyshin tim, i kam thanë me kohë mos u marto, në Shqipni nuk bahet politika tue pasë familje". Sa profetike, sa e mençur, sa e thellë kjo shprehje e atij burri që s'u martua kurrë e që pyetjes në lidhje me këtë gjë i përgjigjej: "Jam martue me Shqipninë". Sa shumë i vërtetoi ky shekull këto fjalë, sa shtrenjtë i paguam, deri dhe unë pasojat e asaj jete politike të burrit të saj. Sa mbrapa qytetërimit mbeti shoqëria jonë, që shkarkoi tmerrësisht mbi gra e fëmijë të pafajshëm pasojat e pasioneve, ideve e të jetës politike të protagonistëve...

Një jetë në diktaturë - Kujtime të një "armiku të klasës" (1)

Një jetë në diktaturë - Kujtime të një "armiku të klasës" (2)

Një jetë në diktaturë - Kujtime të një "armiku të klasës" (3)

Një jetë në diktaturë - Kujtime të një "armiku të klasës" (4)

Një jetë në diktaturë - Kujtime të një "armiku të klasës" (5)

Një jetë në diktaturë - Kujtime të një "armiku të klasës" (6)

Një jetë në diktaturë - Kujtime të një "armiku të klasës" (7)

Një jetë në diktaturë - Kujtime të një "armiku të klasës" (8)

Një jetë në diktaturë - Kujtime të një "armiku të klasës" (9)

Një jetë në diktaturë - Kujtime të një "armiku të klasës" (10)

Një jetë në diktaturë - Kujtime të një "armiku të klasës" (11)

Një jetë në diktaturë - Kujtime të një "armiku të klasës" (12)

Copyright©2000-2003 Trepca.net - Të gjitha të  drejtat e rezervuara.