Një jetë në diktaturë - Kujtime të një "armiku të klasës" (5)

Nga Eugen Merlika

 

Kanë kaluar tre dhjetëvjeçarë nga mbarimi i gjimnazit. Ne të gjithë po i afrohemi ose i kemi mbushur të pesëdhjetat. Secili ka problemet e tij familjare e personale, por vazhdojmë ta ruajmë konsideratën për njeri tjetrin; sa gjë e bukur! Rrugët tona në jetë qenë të ndryshme. E imja dhe e disave si unë qenë thikë të përpjeta, me hone të tmerrshme anash, por dhe ajo e shokëve të mi me "biografi të mirë" nuk qe fushë me lule. Pati ndonjë prej tyre që bëri karrjerë e, nga lartësia e saj, pati raste që nuk denjoi as të më jepte të njohur sepse unë isha i internuar, ose ndoshta pati frikë se dikush mund t'i kërkonte llogari se mbante "lidhje" me armiqtë. Por pati dhe nga ata që përmenda më sipër që shfaqën shenja miqësie në ditët më të vështira për mua, që në heshtje sfiduan diktaturën, duke i lënë të kuptojë asaj se ndjenjat njerëzore nuk mund të prangosen nga parimet e urryera të saj.

 

Ndërkaq vazhdonte odisea e shpërnguljeve nga një sektor në tjetrin, simbas nevojave të fermës dhe dëshirës së drejtuesve të Degës P.B. të Lushnjes. Deri më 1957, për katër vite, qëndruam në një dhomë të vetme në Plug. Flinim përtokë sepse nuk kishim krevate. Na ndriçonte bishtuku, një kandil i vogël, derisa të afërmit tanë na sollën një llambë me vajguri. Ngroheshim në flakën e krahneve të pambukut apo të degëve të krasitura të ullirit, që nëna ime i sillte në kurriz, mbasi kishte punuar gjithë ditën në fushë. Megjithë vështirësitë e mëdha materiale, na e mbante lart moralin dashamirësia për njëri tjetrin, ideja e vuajtjes së përbashkët, e qëndresës ndaj së keqes që na imponohej.

 

Sjell ndër mënd netët e Vitit të Ri që festonin së bashku njëzet apo tridhjet veta. Urimet bëheshin me nga një gjysëm gote vere e shoqëroheshin me ndonjë karamele apo në rastin më të mirë me ndonjë mollë apo portokall. Prisnim mesnatën duke kënduar e duke treguar anekdota për të qeshur. Nuk kishim as radio e as muzikë, as dritë elektrike e as tavolina, por ngushëlloheshim me njëri tjetrin e me ëndrrat që secili ne vetvete thurte për ditë më të mira.

 

Më 1957 në Savër qëndruam afërsisht një vit, porse më 1958 hapej sektori i Gradishtës. U caktuam gjithësej, si fillim, pesë gjashtë familje, ato me laps të kuq, siç shprehej me sinqeritet Kryetari i atëhershëm i Degës. Dy baraka dhe dy shtëpi, pa ujë, pa dritë dhe pa rrugë; ky ishte sektori i ri që do të ngrihej në mes të ish kënetës së Tërbufit. Kënetën e thanë të burgosurit, mes të cilëve dhe babai im. Por mbi torfën shekullore të kënetës duhej ngritur ferma e re. Ky ishte misioni që ju ngarkohej të inerrnuarve. Duhej të sakrifikoheshin ata të parët, siç duhej të punonin të burgosurit politikë në të gjitha " veprat e mëdha" të socializmit, që regjimi i trumbetoi me bujë, gjatë gjithë kohës si "arritje" të klasës puntore. Këto arritje ngriheshin mbi jetën, djersën, gjakun, urinë e qindra e mijra vetëve, skllevërve modernë të një shoqërie, që kishte për mision "zhdukjen e shfrytëzimit të njeriut nga njeriu"...

 

Një polic, një brigadier, një agronom, këta ishin drejtuesit e sektorit të ri, padronë të plotfuqishëm, që diktonin nga mëngjezi në mbrëmje jetën e përditëshme. Buka vinte çdo ditë me një qerre, herë herë dhe në mbrëmje vonë, e qerrexhiu i shkretë, xha Hidajeti, vuante nëpër baltra rrugë e pa rrugë. Një natë ai nuk u kthye më...Kanali që nxori trupin e tij të mbytur mori emrin Kanali i Hidajetit...

 

Pak nga pak popullsia e Gradishtit u shtua, erdhën aty të internuarit e Kuçit të Kurveleshit. Kishte mes tyre intelektualë të vërtetë, me universitete të mbaruara jashtë Shtetit, me bagazhin e kulturës perëndimore, me disa gjuhë të huaja. Kishte mes tyre klerikë si Kardinali i parë i ardhshëm i Kishës katolike shqiptare, Dom Mikel Koliqi, Dom Nikoll Mazrreku (satiriku Nikë Barcolla), At Mark Harapi, përkthyes në shqip i Manxonit, publiçistë si Mitat Aranitasi, juristë si Ibrahim Sokoli apo Mark Temali, profesorë si Guljelm Deda, përkthyes në shqip i poemës monumentale "Orlandi i çmëndur", apo Nedim Kokona, oficerë akademistë si Ali Erebara apo Valentin Përvizi. Ardhja e tyre gjallëroi jetën e kampit. Ishin këta një pjesë e vogël e opozitës antikomuniste, të gjithë kishin qenë nëpër burgje. Mbas plotësimit të dënimit internoheshin me vendime administrative dhe viheshin nën vartësinë e drejt për drejtë të një polici, që mezi lexonte emrat e tyre dy herë në ditë. Sa "zemërgjërë" ishte diktatura me inteligjencën...

 

Prej tyre mësova shumë gjëra; rrija e diskutoja me ta, isha i etur për dije dhe thithja ç'të mundja prej tyre. Më pëlqente shumë letërsia, lexoja gjithshka, nga klasikët grekë deri tek shkrimtarët e kohës. Mbi të gjithë adhuroja Shekspirin, e lexoja dhe e rilexoja herë mbas here. Në tragjedinë e Hamletit, pjesë të së cilës i kisha mësuar përmendësh, më dukej se gjeja diçka nga vetvetja. Bisedat me ata burra t'urtë e me kulturë më jepnin shumë më tepër njohuri se sa mësuesit e mi të sapodiplomuar në Universitetin e Tiranës. Ata njerëz të mirë, që më deshën si fëmijën e tyre, më mësuan se si duhej vlerësuar arti, më folën për Emersonin e Dostojevskin, për De Sanktis e për Frojdin, Emil Ludvigun e Lajosh Zilahin e sa e sa personalitete të tjera të kulturës dhe artit botëror, që ideologjia në pushtet i linte qëllimisht jashtë njohjes sonë...

 

Kujtimi i atyre njerëzve, sidomos i Ibrahim Sokolit, do të mbetet përmua gjithmonë i gjallë, duke i qenë mirënjohës përjetë për ato që më mësuan në atë moshë të re, kur kisha aq dëshirë për të zgjeruar horizontine e dijes. Ai më fliste dhe për poetët tanë të brezit të paraluftës, të cilët i kishte njohur nga afër, për Migjenin që më pëlqente shumë, për Gaspër Palin, Qemal Stafën. Një ditë ai më foli për një emër tjetër, që m'u ngulit thellë në mëndje: Qemal Draçini. Kishte qenë një talent i rrallë në fushën e kritikës, por fatkeqësisht kishte patur një fund të tmerrshëm në moshën më të mirë. U arrestua dhe nuk dihet mirë se si, vdiq në birucë apo u pushkatua pa gjyq, në ato vite të para të pushtetit komunist, kur lufta për zhdukur inteligjencën tonë nacionaliste kishte marrë përmasat e genocidit të pilotuar nga Beogradi.

 

Isha në vitin e fundit të shkollës së mesme dhe detyrohesha të banoja në një kazermë punëtorësh në Pluk e një herë në javë shkonja në shtëpi, në Gradishtë. Haja si të mundja, në mencë apo në restorant. Kuota ime ditore ishte 50 lekë. Me to duhej të haja mëngjez e drekë. Nga ato para duhej të kurseja për të blerë biletat e kinemasë dhe librat, me të cilët isha dashuruar. Ai vit, 1959-1960, ishte ai i vërshimit të filmave të rinj sovjetikë. Ndihej në ta fryma e re në trajtimin e temës së luftës nëpërmjet deheroizmit, por dhe ekranizoheshin vepra të mëdha të letërsisë klasike ruse, për të cilën kisha shumë simpati. Filluan të vinin dhe filma nga vendet e tjera, prodhime italo-franceze, egjyptiane, meksikane etj. Kinemaja ishte për brezin tim, në atë kohë, argëtimi më i bukur. Por filmat, një herë në çdo dy ditë, më hanin gjithë mbasditen. Kur kthehesha në kazermë nuk kisha mundësi të mësoja, sepse njerëzit bisedonin e bënin shaka me njëri-tjetrin e, në atë zhurmë, ishte e pamundur të përqëndroheshe për të studjuar. Atëhere ngrihesha në mëngjez herët e plotësoja mësimin.

 

Në këto kushte mbarova gjimnazin me rezultate të mira e me një ëndëërr magjike në tru: të vazhdoja studimet e larta. Në verën e 1960 ës m'u krijuan disa iluzione se do të mund të vazhdoja shkollën e lartë në degën e matematikës. Një sërë faktorësh m'a përkundën në djep ëndrrën më të bukur të jetës sime, ëndërr që ushqehej dhe nga naiviteti i adoleshentit për drejtësinë shoqërore. Por gushti, me listat e shpallura të studentëve, e vrau barbarisht atë. Si i mbyturi, që kërkon një fije floku për të shpëtuar, unë përdora atë mjet që ishte dhe mbetet një iluzion tepër zhgënjyes për këdo që kërkon të gjejë sado pak drejtësi, letrat drejtuar autoriteteve më të larta partiake e shtetërore. Kështu, gjatë një viti të tërë, ju drejtova me rradhë Manush Myftiut, Mehmet Shehut,Enver Hoxhës, me shpresë se ndonjeri prej tyre mund të kryente "mrekullinë" për të më dhënë një të drejtë studimi, në një kohë kur flitej se " fëmijët nuk duhet të paguajnë fajet e prindërve". Përgjigjet ishin po ato stereotipe: "Drejtohuni organeve kompetente", një përzierje cinizmi e talljeje, përgjigje që shumë kush nga brezi im besoj se ka patur rastin ta marrë vetë në sa e sa kërkesa.

Një jetë në diktaturë - Kujtime të një "armiku të klasës" (1)

Një jetë në diktaturë - Kujtime të një "armiku të klasës" (2)

Një jetë në diktaturë - Kujtime të një "armiku të klasës" (3)

Një jetë në diktaturë - Kujtime të një "armiku të klasës" (4)

Një jetë në diktaturë - Kujtime të një "armiku të klasës" (5)

Një jetë në diktaturë - Kujtime të një "armiku të klasës" (6)

Një jetë në diktaturë - Kujtime të një "armiku të klasës" (7)

Një jetë në diktaturë - Kujtime të një "armiku të klasës" (8)

Një jetë në diktaturë - Kujtime të një "armiku të klasës" (9)

Një jetë në diktaturë - Kujtime të një "armiku të klasës" (10)

Një jetë në diktaturë - Kujtime të një "armiku të klasës" (11)

Një jetë në diktaturë - Kujtime të një "armiku të klasës" (12)

Copyright©2000-2003 Trepca.net - Të gjitha të  drejtat e rezervuara.