OPINIONE

   
30.07.2003 - Trepca.net
Mediat dhe Kultura

Gazetaria e kulturės ne Kosove: kyēje apo ēkyqje !


   

Pejė, 30 korrik 2003 / Shkruan: Gezim MEKULI

Ajo qė mė parė quhej pornografi, quhet sot media. Kėshtu u shpreh njė kompozitor norvegjez rreth zhvillimit te frontit tė fundit medial. Reklamat, mediat argėtuese dhe gjithashtu mediat informative janė (nė njė shkallė rritjeje) tė ndikuara nga fotografitė erotike e seksuale, me tė vetmin qėllim qė tė tėrheqin vėmendjen e publikut ndaj produkteve, artistėve dhe substancės sė lajmit.

Nuk ėshtė ēėshtje private e institucioneve mediale qė tė shndėrrojmė pornografinė nė njė ofertė malli dhe kėtė tė barazojmė me ēdo gjė qė shitet. Nėse gjinia materializohet dhe trivilalizohet, kjo, padyshim, do tė ketė pasoja pėr tėrė kulturėn.

Gazetaria e keqe kulturore ėshtė ajo, kur gazetarėt shtirren sikur kuptojnė diēka pėr diēka qė nuk e kanė kuptuar, ose qė pretendojnė tė jenė dikushi pėr diēka qė nuk janė. Gazetarėt e kulturės duhet tė jenė tė ndershėm. Po qe se ekziston dicka qė ai/ajo nuk e ka kuptuar, keta do te duhej ta pranojnė atė. Gazetaret e kultures eshtė mė mirė tė zhvillojnė e transportojne dialog me recipcientet, se sa tė "fryhen" e tė paraqiten si mė tė diturit. Gazetaria e keqe e kulturės dallohet shpesh nga fjalėt e saja tė vėshtira dhe tė "mira"; sa mė shumė probleme qė ka gazetari i kultures pėr tė kuptuar nje prodhim artistik, aq mė shumė do tė ketė "letėr mbėshtjellėse" ne artikullin e tije.

Gazetaria e mirė e kulturės veēohet para sė gjithash me qartėsinė dhe kuptimin e saj; vetėm ata qė vetė kuptojnė, mund tė shkruajnė kuptueshėm; Gazetari i mirė i kulturės rrėnon barrierat, ai i keqi i ndėrton ato.

Rezultati, jo procesi

Procesi i produkteve moderne, kėtu tek ne ėshtė tjetėrsues. Artistėt janė njerėz tė cilėt kėrkojnė lidhshmėri logjike pra cmojne dhe kerkojne proceset; procese tė cilat nė njė shkallė tė lartė dhe mund tė kontrollojnė ose edhe t’i krijojnė. Artistėt, pra, janė tė zėnė me proceset formuese, pėrderisa gazetarėt e kulturės duket se mė shumė janė tė interesuar nė produktet e pėrfunduara. Pse ekziston ky lloj disproporti?

Proceset prodhuese moderne janėt ė mbyllura; ne kemi humbur kontrollin mbi funksionin dhe lidhshmėrinė. Ne dimė se ora digjitale ecėn por nuk dimė se si funksionon ajo. Ne dimė se pranojmė fotografi direkte nga secili cep i botės, por ne nuk kuptojmė se si ėshtė e mundur kjo.

Aq tė panjohura dhe tė ngatėrruara janė kėto lidhshmėri sa qė ne vetėm i pranojmė ato siē janė - ato funksionojnė; ne nuk merakosemi tė provojmė qė t’i kuptojmė kėto lidhshmėri.

Turrja e gazetareve ne prodhimet e gatshme kulturore/artistike ka bėrė qė ne tė jemi tė orientuar, kryesisht, kah rezultati dhe kjo ka njė element tė strategjisė mbijetuese; prodhimet kemi mundėsi t’i shesim si mall, pėrderisa proceset na rikujtojnė (jokėndshėm) nė ēdo gjė qė ne nuk mundemi dhe nuk e kuptojmė; proceset kulturore janė kėrcėnuese per gazetarine jo profesionale! Shumė pak gazetarė kanė sjellur ne opinionine tone atė qė bėjnė artistėt (poetėt, piktoret, kompoziotret, kengetaret...); Gazetaret tane nuk miren me proceset krijuese!? Keta gazetare i jane nėnshtruar rezultatit dhe prodhimit...

A duhet gazetari i kulturės tė jetė aktivist kulturor apo gazetar profesionist? Njė pyetje e tillė mund tė ngjallė konflikte dhe definime rolesh: gazetari nuk mund, njėkohėsisht, tė jetė gazetar profesionist dhe aktivist kulturor. Ai duhet tė zgjedh njė rol. Ky bosht konflikti ėshtė nė rritje nė ditėt e sotme. Dhe kjo do tė formulohej kėshtu "Gazetarėt e kulturės, para sė gjithash do te duhej tė kenė distancė nga jeta kulturore dhe kėtė ta hulumtoj nė mėnyrė kritikuese", dhe "Gazetarėt e kulturės duhet ta duan kulturėn dhe ta ndiejnė njė pėrgjegjėsi tė veēantė pėr jetėn kulturore. Shtrohet pyetja: si do tė ishte e mundur tė mbetet distancė kritike nga ajo qė ti e don dhe ndien pėrgjegjėsi tė veēantė? Ka shumė qė mendojnė se gazetaria e kulturės ėshtė "e pa dhėmbė dhe jo kritike". Jo rralle, gjatė leximit tė artikujve tė kulturės e qė ka tė bėjė me letėrsinė hetojmė njė lojalitet ndaj shkrimtarėve dhe botuesve - e jo ndaj lexuesve...

Gazetarėt e kulturės, sot, nuk janė gjė tjetėr pos shokė e miq tė artistėve, poetėve e publicistėve. Shumė gazetarė e gazetare tė kulturės sone mendojnė hapur, se ėshtė me me rėndėsi tė jeshė shok me personalitete tė kulturės se sa tė shkruash gazetari kritike! Kemi shumė pak gazetari kritike mbi jetėn kulturore. Ne veprojmė nė njė rreth tė mbyllur, dhe njohim njėri-tjetrin shumė mirė. Kėshtu gazetarėt e kulturės definohen si punėtorė tė kulturės. Dhe kjo ėshtė njė problem.

Unė kam intervistuar nė mėnyrė kritike njė poet. Dhe kjo pėrfundoi me atė se ai nuk dėshironte tė fliste me mua! Ambienti ėshtė i vogėl. Kam vėrejtur se, shume gazetare tėrhiqen nga intervista; nuk jane aq kritik ashtu siē kam menduar. Jane shumė gjeneros. Pothuaja asnjė poet nuk "e duron" kritikėn. Njėkohėsisht gazetaria e kulturės ėshtė e varur nga populli: - poetėt, botuesit e tė tjerė. Shumica e gazetarėve nė Oslo mendojnė se kėta janė thelbėsisht tė kontrolluar. Gazetaret jane jo kritikė sa herė qė ftohen nė konferenca pėr shtyp (nga botuesit) dhe takojnė poetėt. Sa herė qė shkruajnė per ndonje botues, ata dinė se si duhet vepruar; ata duhet tė bėjnė reklamė tė mirė pėr librin e ri dhe autorin e librit. Gazetaret do te duhej tė fillojnė tė kėrkojnė mė shumė; A do te duhej intervistuar regjisorin Dhomi para se tė shfaqet premiera "Dasma arbėreshe"? A do te duhej kėrkuar per te lexuar pjesėt e dramės para se gazetaret tė intervistojnė atė?

Ėshtė mė se e nevojshme qė gazetaret e kultures kosovare tė provojne tė shtrojne pyetje kritike e jo te kendshme prodhuesve te kultures, dhe jo vetėm te dine "tė mbajmė mikrofonin e kameran" nė dorė...!

 


Copyright©2000-2003 Trepca.net - Tė gjitha tė  drejtat e rezervuara.