29.07.2003 - Trepca.net

Ēfarė e shkakton tkurrjen e muskujve?


   

29 korrik 2003 / Astrit Lulushi / “Zėri i Amerikės”

Shkencėtarėt shtrojnė pyetjen: Cilėt janė faktorėt qė shkaktojnė tkurrjen e muskujve, janė ata psikologjikė apo neurologjikė apo ėshtė thjesht mosha, e cila luan njė rol tė jashtėzakonshėm pėr atletėt profesionistė. Pėr shembull, javėn e kaluar pėrfundoi turneu ēiklistik i Francės dhe amerikani Lance Armstrong 31 vjeē fitoi pėr tė pestėn herė kėtė garė. Pėr ēiklistin Armstrong, Turneu i Francės kėtė vit u duk mė i vėshtirė dhe konkurenca mė e ashpėr.

Por trajneri i tij e pranon sesa mė i moshuar tė jesh aq mė e vėshtirė tė duket gjithēka. Me kėtė ai duket se pranon qė Lance po moshohet dhe ēdo garė pėr tė bėhet gjithnjė e mė e vėshtirė.

Armstrong ėshtė 31 vjeē, dhe doktorėt thonė se me kalimin e viteve trupi i njė atleti vjen duke e humbur formėn sportive dhe pas ēdo gare ndjehet mė i lodhur. Ish-kampioni i boksit pėr peshėn e mesme Alex Ramos tani ėshtė 42 vjeē. Para 8 vjetėsh ai e la boksin pasi e ndjeu se nuk ishte mė i ri.

“Nė moshėn 20 vjeēare unė bėja ndeshje ēdo muaj e ndonjėherė 2 herė nė muaj. Por nė tė 30’ ēdo gjė ndryshoi, nuk kisha mė fuqinė e mėparshme”.

Por ka edhe pėrjashtime. Boksieri George Foreman rifitoi titullin e kampionit tė peshės sė rėndė nė moshėn 45 vjeē. Bejsbollisti Roger Clemens kėtė vit 40 vjeē fitoi lojėn e tij tė 300. Andre Agassi fitoi nė lojrat australiane nė moshėn 32 vjeēare, moshė tepėr e madhe pėr ata qė luajnė tenis. Doktor William Levine thotė se shpesh nuk varet nga mosha por edhe edhe nga pėrkushtimi i atletėve. Andre Agassi e Roger Clemens kanė njė regjim tė rreptė stėrvitjeje nga njėherė tė paarritshėm edhe nga 20 vjeēarėt.

Martina Navratilova fitoi kėtė vit pėr tė 20-ėn herė kampionatin e Wibmledonit. Ajo beson se ėshtė mendja dhe jo trupi qė luan rol. Disa vetė nxjerrin si arsye moshėn pėr tė mos bėrė diēka. Por mosha nuk duhet tė bėhet faktor pėrcaktues pėr tė bėrė ose jo diēka, thotė Martina. Ndėrkohė, vitin tjetėr nė moshėn 32 vjeēare, Lance Armstrong do tė pėrpiqet tė fitojė Turneun e Francės pėr tė gjashtėn herė.

Ndėrkohė njė studim i klinikės Mayo mund tė ofrojė ndihmė pėr lojtarėt e golfit qė vuajnė nga tkurrja e muskujve. Njė tėrheqje e pavullnetshme e muskujve nė momentin final bėn qė lojtari ta dėrgojė topin nė drejtim tė gabuar, mė larg ose mė afėr. Shkencėtarėt po pėrpiqen tė gjejnė nėse tkurrja muskulit shkaktohet nga ndryshime psikologjike apo neurologjike. Ata po pėrdorin beta bllokues ilaēe qė ngadalėsojnė tė rrahurat e zemrės pėr tė parė nėse kjo sjell ndonjė efekt pozitiv. Pėr studimin e tyre shkencėtarėt kanė marrė dy grupe lojtarėsh golfi.

  

Pasojat e virusit tė Nilit perėndimor, mund tė zgjasin mė shumė nga ē’mendohej

Shkencėtarėt thonė se pasojat e sėmundjes sė virusit tė Nilit perėndimor mund tė jenė mė afatgjata sesa mendohet, pavarėsisht se pacienti mund tė duket i shėruar. Vitin e kaluar Julie Turners u prek nga virusi i Nilit perėndimor nėpėrmjet pickimit tė njė mushkonje. Tani ajo kujdeset qė vajza e saj tė mbrohet nga ky insekt. Por njė vit pas diagnostikimit me kėtė virus, ajo vazhdon tė ndjehet e lodhur, njė prej shenjave tė sėmundjes. Por jo vetėm kaq.

“Ndjej dhimbje tė pėrditshme koke. Kam marrė disa ilaēe por pa efekt. E ndjej se mė ka humbur kujtesa afat shkurtėr e afatgjatė”, thotė ajo.

Shkencėtarėt pranė qėndrės pėr kontrollin dhe parandalimin e sėmundjeve thonė se simptoma tė ngjashme me pasoja afatgjate neurologjike janė shenja tė prekjes nga virusi i Nilit perėndimor. Doktor James Sejvar dhe kolegėt e tij morrėn nė shqyrtim gjendjen e 16 personave me sėmundje neurologjike si pasojė e virusit tė Nilit.

Rezultat e punės sė tyre 8 mujore, tė cilat u botuan nė numrin e fundit tė revistės sė shoqatės amerikane tė mjekėsisė njėjtėsojnė edhe pasoja tė tjera afatgjate tė virusit tė Nilit. Doktor Sejvar thotė se disa nga kėto pasoja janė lėvizjet e ērregullta, dridhje muskujsh e gjymtyrėsh dhe humbja e balancės, paraliza e pjesėshme dhe sindroma e ngjashme me poliomelitin.

Paralizat e ngjashme me polion mund tė jenė tė pėrherėshme. Por studimi pėrmban njė lajm tė mirė pėr pacientėt tek tė cilėt virusi i Nilit shkakton enjtjen e trurit ose encefalitin. Doktor Sejvari thotė se pacientėt e prekur nga virusi i Nilit me pasojė encefaliti u shėruan thuajse brenda tre muajsh.

 


Copyright©2000-2003 Trepca.net - Tė gjitha tė  drejtat e rezervuara.