 |
|
29
korrik 2003 / Astrit Lulushi / Zėri
i Amerikės
Shkencėtarėt
shtrojnė pyetjen: Cilėt janė faktorėt qė shkaktojnė
tkurrjen e muskujve, janė ata psikologjikė apo
neurologjikė apo ėshtė thjesht mosha, e cila luan njė
rol tė jashtėzakonshėm pėr atletėt profesionistė. Pėr
shembull, javėn e kaluar pėrfundoi turneu ēiklistik i
Francės dhe amerikani Lance Armstrong 31 vjeē fitoi pėr
tė pestėn herė kėtė garė. Pėr ēiklistin Armstrong,
Turneu i Francės kėtė vit u duk mė i vėshtirė dhe
konkurenca mė e ashpėr.
Por trajneri i
tij e pranon sesa mė i moshuar tė jesh aq mė e vėshtirė
tė duket gjithēka. Me kėtė ai duket se pranon qė Lance
po moshohet dhe ēdo garė pėr tė bėhet gjithnjė e mė e
vėshtirė. |
Armstrong
ėshtė 31 vjeē, dhe doktorėt thonė se me kalimin e viteve
trupi i njė atleti vjen duke e humbur formėn sportive dhe pas
ēdo gare ndjehet mė i lodhur. Ish-kampioni i boksit pėr peshėn
e mesme Alex Ramos tani ėshtė 42 vjeē. Para 8 vjetėsh ai e la
boksin pasi e ndjeu se nuk ishte mė i ri.
Nė moshėn
20 vjeēare unė bėja ndeshje ēdo muaj e ndonjėherė 2 herė nė
muaj. Por nė tė 30 ēdo gjė ndryshoi, nuk kisha mė fuqinė
e mėparshme.
Por ka edhe pėrjashtime.
Boksieri George Foreman rifitoi titullin e kampionit tė peshės sė
rėndė nė moshėn 45 vjeē. Bejsbollisti Roger Clemens kėtė
vit 40 vjeē fitoi lojėn e tij tė 300. Andre Agassi fitoi nė
lojrat australiane nė moshėn 32 vjeēare, moshė tepėr e madhe
pėr ata qė luajnė tenis. Doktor William Levine thotė se shpesh
nuk varet nga mosha por edhe edhe nga pėrkushtimi i atletėve.
Andre Agassi e Roger Clemens kanė njė regjim tė rreptė stėrvitjeje
nga njėherė tė paarritshėm edhe nga 20 vjeēarėt.
Martina
Navratilova fitoi kėtė vit pėr tė 20-ėn herė kampionatin e
Wibmledonit. Ajo beson se ėshtė mendja dhe jo trupi qė luan
rol. Disa vetė nxjerrin si arsye moshėn pėr tė mos bėrė diēka.
Por mosha nuk duhet tė bėhet faktor pėrcaktues pėr tė bėrė
ose jo diēka, thotė Martina. Ndėrkohė, vitin tjetėr nė moshėn
32 vjeēare, Lance Armstrong do tė pėrpiqet tė fitojė Turneun
e Francės pėr tė gjashtėn herė.
Ndėrkohė njė
studim i klinikės Mayo mund tė ofrojė ndihmė pėr lojtarėt e
golfit qė vuajnė nga tkurrja e muskujve. Njė tėrheqje e
pavullnetshme e muskujve nė momentin final bėn qė lojtari ta dėrgojė
topin nė drejtim tė gabuar, mė larg ose mė afėr. Shkencėtarėt
po pėrpiqen tė gjejnė nėse tkurrja muskulit shkaktohet nga
ndryshime psikologjike apo neurologjike. Ata po pėrdorin beta
bllokues ilaēe qė ngadalėsojnė tė rrahurat e zemrės pėr tė
parė nėse kjo sjell ndonjė efekt pozitiv. Pėr studimin e tyre
shkencėtarėt kanė marrė dy grupe lojtarėsh golfi.
Pasojat e
virusit tė Nilit perėndimor, mund tė zgjasin mė shumė nga ēmendohej
Shkencėtarėt
thonė se pasojat e sėmundjes sė virusit tė Nilit perėndimor
mund tė jenė mė afatgjata sesa mendohet, pavarėsisht se
pacienti mund tė duket i shėruar. Vitin e kaluar Julie Turners u
prek nga virusi i Nilit perėndimor nėpėrmjet pickimit tė njė
mushkonje. Tani ajo kujdeset qė vajza e saj tė mbrohet nga ky
insekt. Por njė vit pas diagnostikimit me kėtė virus, ajo
vazhdon tė ndjehet e lodhur, njė prej shenjave tė sėmundjes.
Por jo vetėm kaq.
Ndjej
dhimbje tė pėrditshme koke. Kam marrė disa ilaēe por pa efekt.
E ndjej se mė ka humbur kujtesa afat shkurtėr e afatgjatė,
thotė ajo.
Shkencėtarėt
pranė qėndrės pėr kontrollin dhe parandalimin e sėmundjeve
thonė se simptoma tė ngjashme me pasoja afatgjate neurologjike
janė shenja tė prekjes nga virusi i Nilit perėndimor. Doktor
James Sejvar dhe kolegėt e tij morrėn nė shqyrtim gjendjen e 16
personave me sėmundje neurologjike si pasojė e virusit tė
Nilit.
Rezultat e punės
sė tyre 8 mujore, tė cilat u botuan nė numrin e fundit tė
revistės sė shoqatės amerikane tė mjekėsisė njėjtėsojnė
edhe pasoja tė tjera afatgjate tė virusit tė Nilit. Doktor
Sejvar thotė se disa nga kėto pasoja janė lėvizjet e ērregullta,
dridhje muskujsh e gjymtyrėsh dhe humbja e balancės, paraliza e
pjesėshme dhe sindroma e ngjashme me poliomelitin.
Paralizat e
ngjashme me polion mund tė jenė tė pėrherėshme. Por studimi pėrmban
njė lajm tė mirė pėr pacientėt tek tė cilėt virusi i Nilit
shkakton enjtjen e trurit ose encefalitin. Doktor Sejvari thotė
se pacientėt e prekur nga virusi i Nilit me pasojė encefaliti u
shėruan thuajse brenda tre muajsh.
|