|
- 15
korrik 2003 / Zėri
i Amerikės
-
 |
|
Hipertension
ėshtė shkaktar kryesor i sėmundjeve tė zemrės.
Studimet nė shkallė vendi gjatė dekadave tė fundit kanė
treguar se raste e presionit tė lartė tė gjakut po pakėsohen,
por njė studim i ri thotė se kjo prirje po ndėrpritet
madje mes disa grupeve tė popullsisė rastet e presionit
tė lartė tė gjakut po shtohen. 71 vjeēarja Doris
Grifin merr ēdo ditė ilaēe pėr tė mbajtur nėn
kontroll presionin e gjakut. Ajo vuan nga presioni i lart.
Para
se tė fillonte kurėn me ilaēe ajo kishte dhimbje tė
forta koke. Simptomat e presionit tė lartė tė gjakut
ndryshojnė nga njė njeri tek tjetri, por tė moshuarit
si Doris Grifin janė nė rrezik mė tė madh. Sipas njė
studimi tė kohėve tė fundit janė shtuar prirjet pėr
shtimin e rasteve tė presionit tė lartė tė gjakut mes
tė moshuarave, veēanėrisht zezakė dhe mes grave tė
moshuara nė pėrgjithėsi.
|
-
- Doktor Ihab Haxhar dhe
kolegėt e tij pranė universitetit tė Karolinės sė Jugut
dhe tė kolegjit mjekėsor tė Wiskonsinit, analizuan tė dhėnat
e studimeve tė kryera gjatė viteve 1999-2000. Ata vunė re
se nga 5400 tė rritur tė pėrfshirė nė studim, 30 pėrqind
e tyre vuanin nga presioni i lartė. Kjo shifėr ėshtė afro
4 pėrqind mė shumė se 10 vjet mė parė.
-
- Rreth 70 pėrqind e
atyre qė vuanin nga presioni i lartė i gjakut ishin nė
dijeni tė gjendjes sė tyre, dhe 60 pėrqind merrnin ilaēe
dhe vetėm 30 pėrqind e tyre e mbanin presionin e gjakut nėn
kontroll. Kjo shifėr shikohet nga ekspertėt si pėrparim,
krahasuar me vitet 1960 dhe fillimin i viteve 1970, kur sipas
doktor Haxharit, rastet e pėrmirėsimit viheshin re vetėm
mes 10 pėrqind tė atyre qė merrnin ilaēe.
-
- Hapi i parė drejt pėrmirėsimit,
thotė doktor Haxhari, ėshtė kėrkimi i ndihmės sė mjekut.
Duke shkuar tek mjeku, duke matur tension, si dhe duke pėrdorur
dieta tė pėrshatėshme ushqimore, ushtrime fizike dhe nė se
ėshtė e nevojėshme ilaēe. Nė kėtė mėnyrė presioni i
gjakut mund tė mbahet nė shkallėn normale.
-
-
- Paisje e re pėr
pompimin e gjakut nė zemės
-
- Njė spital nė Teksas
kujdeset pėr pacientėt e sėmurė rėndė nga zemra duke i
pajisur ata me njė paisje artificiale pėr pompimin e gjakut.
Richard Brown ėshtė njė prej pacientėve tė parė qė del
nga spitali me njė pompė artificiale nė zemėr. Ai ėshtė
nė pritje tė transplantimit tė zemrės dhe deri sa ti
vijė radha do tė presė nė shtėpi.
-
- Tani pėr tani paisja pėrdoret
vetėm pėr pacientė tė tillė qė presin pėr transplantim.
Por mjekėt thonė se paisja i ka tė gjitha mundėsitė pėr
tu instaluar pėrgjithmonė nė organizėm duke shmangur nė
ndonjė rast nevojėn e transplantimit tė zemrės.
-
-
- Shtohen
rastet e mbipeshės trupore mes fėmijėve
-
- Njė
studim i kohėve tė fundit tregon se kėrkimet nė fushėn e
mbipeshės trupore gjatė periudhės sė fėmijėrisė ėshtė
njė sferat me fonde tė pamjaftueshme pėr punėn e shkencėtarėve.
Por njė spital nė Okland tė Kalifornisė tė Kalifornisė
po pėrpiqet ta ndryshojė kėtė prirje ndėrkohė qė rastet
e mbipeshės trupore mes fėmijėve po bėhen gjithnjė e mė
tė shumta. Ky spital ka nė plan tė hapė njė qėndėr pėr
parandalimin e mbipeshės tek fėmijėt.
-
- Afro
40 pėrqind e fėmijėve tė shtruar nė spitalin e Oklandit
gjatė vitit tė kaluar kishin njė peshė mbi atė normalen.
Nė shkallė kombėtare, mbipesha trupore ėshtė nė rritje,
ashtu si edhe komplikacionet qė rrjedhin prej saj. Por a ėshtė
mbipesha njė trashėgim gjenetik? Shkencėtarėt po kryejnė
studime tė ndryshme pėr tė kuptuar lidhjet midis faktorėve
gjenetikė dhe ekonomiko shoqėtotė qė shkatojnė mbipeshėn
si dhe nevojėn e edukimit tė shoqėrisė lidhur me kėtė
dukuri.
|
|