OPINIONE

Mediat dhe Politika

Modelet e ndërmjetësimit politik

Oslo (Norvegji), Shkruan: Gëzim MEKULI

Opinioni publik fare lehtë mund të pyes se cilët janë ata faktorë që ndikojnë në ndërmjetesimin politik?! Si ndikohet dhe si ndërtohet organizimi politiko-shtetëror? Jemi ne, publiku, ai që ndërmjetëson dhe imponon temat ditore, apo janë politikat ato që kryejnë këtë!

C'farë është roli i mediave në këtë organizim? Organizojnë, hulumtojnë, ndihmojnë apo urdhërojnë mediat? Të gjitha këto shqetsime të opinionit nuk janë edhe të pabaza. Sipas rezultateve të arritura nga hulumtuesit e shkencave të komunikacionit janë katër modele klasike që, drejtëpërsëdrejti apo tërthorazi, ndikojnë në organizimin, imponimin dhe ndërmjetësimin politk:

*MODELI “TOP-DOWN”

Këtu aktorët politik kanë një rol aktiv. Aktorët politk, nëpërmes vendimeve dhe qëndrimeve të tyre, ndikojnë në botën reale. Gjdo ndryshim dhe ngjarje në kohë dhe hapsirë regjistrojn këta aktorë. Këto vendime dhe ngjarje pastaj do ju servohen mediave; të cilat ekskluzivisht janë të varura nga ky burim informacioni. Shembull: Boshti Anglo-Amerikan kërcnon regjimin Irakian me sulme ushtarake, nëse ajo brenda një afati të caktuar nuk carmatoset dhe nese vet kryetari i tijë, brenda një afati të caktuar kohorë, Sadam Hysein, nuk largohet nga Iraku... Ka pakë ditë që operacioni ushtarak filloj.

Pasi që rajoni, ku zhvillohet arena e luftës, për gazetarët nuk eshte i dëpërtueshëm, aleanca, fillimisht, për opinionin shpërndu informata të qëllimta dhe të censuruara. Mediat këtu janë tepër të varura nga aktorët politik; (Si medium i vetëm për tërë shtetet Skandinave është autorizuar dhe akredituar TV2 norvegjeze. BBC dërgoj ca reportazhe nga Bagdadi me një paralajmërim ku thuhej se: ”reporterët i janë nënshtruar kufizimeve të urdhëruara nga regjimi Irakian.

A do duhet të dyshonim se, edhe ne Qatar, korresponentët e TV2, Associated Press, CNN dhe BBC i janë nënshtruar një "marrveshjeje" të tillë, ku reportereve të këtyre mediumeve "u eshte bë e ditur" se ç'farë duhet e çfarë u ndalohet të raportojnë dhe në c'kohë u lejohet të bëjnë atë !? 

Ekziston dyshimi se, këta gazetraë, për opinionin lansuan informacione që u servoheshin nga strukturat ushtarake të aleancës anglo-amerikane. Lajme mbi vdekjen e ushtarëve në radhët e aleances, lajme mbi "cruise missile" të dështuara, e "defekte" të ngjajshme u shfaqen në opinion "me kujdes" dhe me vonesë!.... Pasi që mediat në këtë model jan vetëm ne rolin e ndërmjetësuesit, instrumentalizimi i tyre, nga aktorët politik/qeveritë, është permanent dhe i shummundshëm.

Është e rëndësisë së veqant të theksohet se, në Kosovë janë duke u burgosur, rrahur, ofenduar, keqtrajtuar dhe denuar luftëtarët e ish UCK-se mu në saje të kornizave të politikave të modelit ”Top Down” dhe atije ”Mediokrat”. Këto instrumentalizojnë, urdhërojnë dhe kontrollojnë formën dhe përmbajtjen e politikave të mediave shqiptare….!

*MODELI MEDIOKRAT

Këtu mediat janë faktor vendimtar. Së pakut në këtë grup, mediat kan një rol të fuqishëm. Madje, këto konsiderohen edhe si dhunë e katërt në aparatin shtetëror. Këtu mund të flitet për "superdhunë" mediale. Këto vendosin si nga lart në drejtimin politik/shteti, po ashtu nga poshtë në drejtimin të opinionit. Politika ditore "thithë" informatat e servuara nga mediat dhe, të njëjtat i lanson në opinion si vendime të aprovuara e të lanquara nga qeveriia dhe politika. Shembull: Një shtëpi mediale zbulon se pijet freskuese të një kompanie prodhuese greke janë me afat të skaduar dhe kërcnuese për shëndetin. Ky story do të lansohet.

Mediat tjera i bashkangjiten kësaj "afere" me po të njëjtin pompozitet. Pas ca ditëve, për opinionin publik, ky skandal do të jetë temë diskutimesh ditore e javore: Shitja e pijeve do të ndalohet, kompanija është e detyruar që të gjitha pijet ti tërheq nga tregu/shitja. Reaksioni i publikut është i madh: Të gjitha prodhimet e kësai kompanije, nga friga e përbërjeve kimike helmuese, do të shiten pak apo më mirë të themi fare pak. Pompoziteti i mediave krijuar rreth kësaj teme, bëri që nga një skandal kombëtar ”të kapërcej” në atë ndërkombëtar; atë europian. Opinioni publik është i senzibilizuar.

Rastësisht një familje në një shtet fqinj zbulon mykth në mbyllësen e shishes së ujit, e që, e njëjta ,ishte e po së  njëjtes kompani prodhuese. Edhe pse krejt natyrshëm shishja jo e mbyllur mund të jetë shkak i krijimit të mykthit, mediat me një nxitim kyqen në këtë skandal te ri.

Pason përseri informimi me stilin e madh. E gjith kjo ka si pasojë mbylljen e kompanisë së pijeve greke për një kohë të pacaktuar... Mediat në këtë grup janë "kërcënuese" dhe sunduese të agjendave politike. Se politikanët kan marrë ndonjë vendim kapital apo jo, dhe po qe se  mediat nuk i përpunojne, ato vendime do të mbesin të "pavështruara" nga pjesa më e madhe e opinionit publik….

MODELI “BOTTOM-UP”

Në këtë grup opinioni publik është faktor vendimtar. Ai përcakton agjendat politike. Mediat, poashtu, si në modelin top-down kanë rolin transportues. Këtu mediat nuk instrumentalizohen nga politika. Përkundrazi janë në shërbim të opinionit publik. Shembull: "Brent Spar", kompanija gjigante e naftës "Shell", planifikonte që platformen qindra tonelatëshe qelik të ndryshkur ta fundos në det; Ambienti, flora dhe fauna kërcnohej.

Nga protestat sakrifikuese e masive, të organizuara e të udhëhequar nga "Greenpeace", zgjohet interesimi i opinionit publik. Mediat, tanimë, në mënyr besnike raportonin opinionin rreth gjdo aktiviteti të "Shell-it". Konserni "Shell"  bojkotohej. Kishte gjithnjë e me pak blerës të naftës. Rreziku për falimentim ishte i madh. Në fund konserni u deturua që të transportoj platformen e ndryshkur të celiktë në bregdet dhe atë ta çmontoj sipas standardeve e rregullave të vendit... Raportet e publikut me median në këtë model është parësorë dhe frytëdhënës.

MODELI “BIOTOP”

Në këtë model kemi dy aktor kryesor: Aktori politk dhe ai i mediave. Që të dy aktorët korrenspondojnnë mes veti mrrekullisht. Ato vendosin së bashku se c’farë do të jetë "Top-temë" e ditës e cka jo. Pra mediat dhe politka/qeveria vendosin, së bashku, për agjendat politike. Si politikat po ashtu edhe mediat janë të varura nga njëri tjetri. Ata i japin këshilla dhe sygjerime njëri tjetrit. Cilat tema duhet të jenë në qendër të vëmendjes të opinionit publik e cilat duhet të "varrosen", varen nga ”tandemi” media+politika!
Që të dyja nëpërmes aktiviteteve japin sinjale në botën e jashtme.

Publiku në këtë trekendësh është 100% aktorë pasiv. Është jashtë loje! Shembull: Sulmi ajror i aleances kundër makinerisë ushtarake serbe në Kosovë. Në fillimin e sulmit të aleances së NATO-së dukej sikur politikat/qeveritë e aleancës dhe mediat e tyre kishin nënshkruar një pakt të përbashkët; ku edhe vetë opozita mirte pjesë. Opinioni publik botëror, për qudi, qëndronte në rolin pasiv. Ai ishte përcjellës i thjeshtë; spektator. Aleanca dhe mediat "komunikonin mrrekullisht"...

Ndërmjetësimi politik, sot,  nuk guxon të konsiderohet dhe të kuptohet si njëdimensional dhe njëjës. Është e qartë se, egzistojnë edhe shumë mënyra e forma tjera, se si mund të ndërmjetësohen politikat në një sisitem të rregullimit shtetëror, por, si përfundim logjik do të rrjedhte se pa aktorin "enigmatik", pra, pa mediat masive, ndërmjetësimi politik, në shekullin 21 do të ishte joreal dhe abortues.

Copyright©2000-2003 Trepca.net - Të gjitha të  drejtat e rezervuara.