Në intervistën për "TemA" shkrimtari dhe skenaristi Ylljet Aliçkaj 

Fati që kapërcen kufijtë e Ylljet Aliçkaj 

19 qershor 2003 / Çerçiz LOLOÇI

Me tregimtarin shqiptar Ylljet Aliçka ka ndodhur një fat i çuditshëm që me librin e tij të parë të pritet pozitivisht. Dhe jo vetëm kaq, por libri i parë i tij botohet në Francë, Itali, ndërkohë që bëhet edhe film dhe filmi përzgjidhet në konkurrimin zyrtar të festivalit të Kanës, në maj 2001, dhe fati nuk e ka kursyer as kur nderohet me çmime të tjera speciale. Shkrimtari Ylljet Aliçka pothuajse për çdo krjimtari të bërë rishtas, ka marrë çmime. Tri çmime ndërkombëtare për letërsinë në Francë e në Itali. Librin "Parrulla me gurë" në Francë e ka përkthyer ish ambasadori francez në Tiranë, Patrick CHRISMANT. Kështu Aliçka nisi njëkohësisht të jetë sa shkrimtar shqiptar, po aq edhe përfaqësues i shkrimtarëve të zgjedhur europianë. Dikur në një të përditshme u shkrua se "në listën e 62 shkrimtarëve nga bota të detyruar për t'u studiuar nga studentët e letërsisë, filozofisë e sociologjisë së një prej universiteteve më të vjetër në Europë, Jagiellonski të Krakovit (viti 1367) bëjnë pjesë dhe dy shkrimtarë shqiptarë: Ismail Kadare dhe Ylljet Aliçka. Sipas vlerësimit të studiuesve të këtij Universiteti, Kadare me librat "Përbindëshi" dhe "Dosja H" i jep studentit 10 pikë nga ky total, kurse Aliçka me librin e tij "Kompromisi", 5 pikë". Por Ylljet Aliçka pohon se erdhi në rrugën e letërsisë me thjeshtësi e spontanitet. Edhe tregimet e tij shquhen nga një dukje e tillë por kanë gjithashtu prurje origjinale. Komunikon thjesht ku duket një mirëkuptim njerëzor. Vetë Aliçka dëshmon se rruga e krijimtarisë së tij përshkohet duke gjykuar rrethanat, jetën dhe problemet e epokës ku ne jetojmë.

Patrick CHRISMANT Ambasador i Francës shkruan për të "Të mos harrojmë megjithatë se Ylljet Aliçka shkruan në një kohë kur ëndrrat janë shembur: ëndrra e një shoqërie të drejtë dhe pa klasa, ëndrra e çuarjes marramendasi drejt një sistemi ekonomik të urryer për një gjysëm-shekulli, ëndrra e integrimit të përshpejtuar në gjirin e bashkësisë politike dhe ushtarake euro-atlantike." Dhe kështu duke krijuar me kurajon që e karakerizon fiton një hapësirë edhe në kinematografi me skenare filamash, ku merr kurajo nga "Slogan" që fitoi në Kanë. Filmi e ka zanafilën në librin e tij të parë. Në librin e dytë përsëri gjen një skenar tjetër dhe këto ditë nxjerr në dritë librin e ri "Parrullat me gurë". 

TEMA: Zoti Ylljet, ndjeheni më i vlerësuar me tre çmimet ndërkombëtare në fushën e letërsisë, apo me ato që keni patur në Shqipëri?

Y. Aliçkaj: Nuk dua të përdor klishe për mënyrën e vlerësimit. Unë kam fituar çmime në Shqipëri, si çmimi për prozën më të mirë dhe kjo shkon paralelisht, nëse të gjithë shkrimtarët do të rendin pas një suksesi jashtë në arenën ndërkombëtare këtë e bëjnë të gjithë shkrimtarët, kjo ka rëndësi, por unë nuk e veçoj nga sukseset këtë të fundit. Vlera e kujtdo artisti nis brenda vendit dhe pastaj tejçohet jashtë vendit. Si rrjedhojë e mungesës së të dhënave për hierarkinë kulturore jashtë vendit në Shqipëri abuzohet, nëse në çdo provincë organizohet një konkurs letrar, kjo s'do të thotë se është një vlerësim i madh në shkallë ndërkombëtare, këtu duhet pasur kujdes.

TEMA: Iu kthyet zanatit të shkrimtarit në një moshë të madhe, kur ju kishit një profesion tjetër, si nisi?

Y. Aliçkaj: Ka nisur pak si rastësisht, do të mendoja se kush vazhdon të shkruajë letërsi në moshë të madhe, ose është i marrë, ose diçka do të bëjë, besoj se nuk e nisa si i marrë, dikur shokët më pëlqenin mënyrën se si i rrëfeja gjërat. Kështu nisi.

TEMA: Vazhduat pas kësaj të shfaqeni njëkohshëm i suksesshëm në gjininë e tregimit edhe në kinematografi...

Y. Aliçkaj: Ashtu siç nisa të provoj të shkruaj me ndjenjën e përgjegjësisë si shkrimtar dhe u bëra shkrimtar, e provova veten dhe kështu bëra edhe në fushën e skenarëve. Është e vërtetë që unë po e vazhdoj fushën e skenarëve pak më me vrull dhe është bërë fakt lidhja ime me botën e filmit. Madje kam edhe një skenar tjetër që është mbaruar, i cili pothuajse po miratohet nga të huajt, po me sa shoh unë po e vazhdoj nga përvoja që kam para se të shkruash një skenar duhet të kesh parasysh që duhet një industri e madhe realizuese e filmit. Skenari i tretë do të vihet paralelisht në proces.

TEMA: dërkohë që kinematografia shqiptare hesht dhe për vite të tëra në monizëm u "prodhuan" skenaristë, vjen koha që fitojnë skenare me bazë nga vepra e Kadaresë dhe në rastin tuaj një skenar nga krjimtaria juaj. Do të ishte kjo kthesë një sfidë ndaj produksioneve të vjetra?

Y. Aliçkaj: Unë kam mendimin se Shqipëria ka kaq shumë ngjarje dhe në botë ka po kaq shumë ngjarje që përbëjnë një subjekt interesant për filmin. Por mendimi im specifik është se një gjetje e mirë është një gjetje e mirë si për një libër të mirë dhe për një film të mirë. Pra, po flas për skenarin pastaj të tjerat kuptohet dhe letërsia e Kadaresë është e spikatur për gjetjet e mira dhe për këtë vepra e tij është një gjetje e mirë edhe për këndvështrimin. Potenciali i një vepre ka të gjitha gjasat edhe për sukses në kinematografi. Kështu ndodh edhe me filmat e suksesshëm botërorë, filmat më të mirë që kanë fituar, kanë bazë një vepër të mirë letrare.

TEMA: Çfarë sheh në horizont për xhirimet e skenarit të aprovuar nga QKK, këtë vit?

Y. Aliçkaj: pari që duket në këtë horizont është regjisori Artan Minarolli dhe pas vjen ekipi francez që do të asistojë. Nuk avancoj dot në parashikime, sepse shumë shpejt do të kemi surpriza. Xhirimet do të bëhen në qytetetin e Gjirokastrës, Tiranës, Beratit ku do të shërbejnë si sfond edhe objektet e kultit.

TEMA: Po skenari i tretë si do të jetë, si titullohet ai?

Y. Aliçkaj: Skenari i tretë përsëri do të ketë një ngjarje të ditës, lënda e tij vjen pikërisht nga ndërtimi i paradokseve në kohët që jetojmë. Mua më nxiti njëherë një artikull në gazetë për shitjen e këtyre çmimeve të fisnikërisë. U thellova pak më tepër për këtë fenomen dhe m'u duk se kjo temë ngërthehet edhe me paradokset e realitetit shqiptar, edhe tragjedinë e realitetit të sotëm, qoftë edhe një çikë më tej dhe deri diku dhe universale, për të ashtuquajturin frustim që i bëhet çdo njeriu për vlerat që ka në të vërtetë dhe nuk ia kanë ditur, çdo njeri qoftë ky, qoftë një marangoz qoftë një shkencëtar që lidhet me dëshirën për të qenë dikushi duke blerë dhe shitur titujt. Kjo është një gjë jo e mirë që ndodhi në Shqipëri, ku u bë një manipulim i madh me të huajt ku u shitën çmime të tilla si "Njeriu më i shquar i shekullit" etj., dhe ku thelbi është se të gjitha këto çmime u shitë n. Pra nëse një institucion të jep çmimin material e shpirtëror për veprën tënde, është e natyrshme, por jo të kërkojë, në atë kohë u kërkonin 5 dollarë. Fatkeqësisht u gënjyen shumë shqiptarët, ranë në grackën e saj dhe ai është një manipulim i kulluar dhe u bë nga Oksfordi, nga Kembrixhi nëpërmjet shoqatave me ato biografitë e botës. Vendet e manipuluar me shumicë janë Afganistani, Kazakistani dhe këto janë vendet ku ndodhën më shumë këto, meqë në këtë manipulim u përfshinë shumë shqiptarë, shitja e titujve të fisnikërisë është edhe tema e skenarit të tretë.

TEMA: Po ju vetë mbështeteni tek mendimi se jeni në një vend nderi në raport me krijimtarinë tuaj dhe komunikimin e saj me botën?

Y. Aliçkaj: Jo se jam fare indiferent, por së pari do të thosha nuk merrem tërë ditën me letërsi, unë kam një punë timen, punë të mirë që paguhem mirë, Përgjegjës për Informacionin dhe komunikimin pranë delegacionit të Bashkimit Europian, me një kontratë të pafund. Është një punë e për mua, e pandikuar nga ndryshimet politike të vendit. Që më garanton qetësi. E thashë këtë sepse pjesa e letërsisë ose artistikja është shndërruar në një hobi ose kënaqësi që unë e ndjek. Sa të ma japë kënaqësi kjo punë, unë do të vazhdoj. Unë nuk jam partizan i klisheve se mund të shkruash për kënaqësinë tënde. Në thelb çdo shkrimtar e ka këtë kërkesë të shkruajë që ta pëlqejnë të tjerët. Nëse kujtoj që është hapur një shkallë hierarkike letrare tek gazeta "Albania" që do thoshte 20 tregimtarët më të mirë, unë futem tek këta 20 tregimtarë. Librat e mi kanë dalë nga shtëpitë botuese më elitare, austriake, gjermane. Pra për mua vetëm ky fakt i vjel vetë pastaj pasojat positive. Në Rusi po botohet libri im në një shtëpi botuese të mirë, po ashtu edhe në Itali del libri im tani në nëntor që është pranë shtëpisë botuese Guaraldi, një shtëpi botuese elitare. Nganjëherë kjo më bën edhe shpeshherë domosdo edhe indiferent ndaj lavdeve dhe kritikave.

TEMA: Kur keni qenë në udhëkryq gjatë jetës suaj ka qenë një motiv shpirtëror për të dalë nga kjo gjendje deri në zgjidhjen e duhur?

Y. Aliçkaj: Ka qenë vetëm fati.

TEMA: Cilët janë përkthyesit e librave tuaj?

Y. Aliçkaj: Në Gjermani kam përkthyes shumë seriozë, në Itali gjithashtu është Amik Kasoruho. Në Poloni gjithashtu, në Francë kam përkthyes ambasadorin që është një përkthyes i shkëlqyer dhe librin e dytë që unë tani e botoj në Francë e ka vërtetë një përkthim të kulluar. Por në Francë jam botuar para se ambasadori francez të më përkthente mua. Këtë e ka bërë një botues francez.

TEMA: Sa miq jeni me shkrimtarin e madh Ismail Kadare?

Y. Aliçkaj: Me të nuk jam shumë mik, por e ndej si të tillë, se e vlerësoj shumë. Përveç letërsisë, unë e vlerësoj shumë në impenjimin e tij në atë që do ta quaja fjalë e madhe për çështjen shqiptare, qoftë brenda vendit. Duke lënë mënjanë atë që është krenaria e letërsisë shqipe, ai po jep një kontribut të madh ndaj një pjese të shqiptarëve që po e denigrojnë Shqipërinë me psikologjinë e nënshtrimit. Ndaj një opinioni të huaj. Në këtë kuptim Kadereja është një nga shembujt më të shkëlqyer.

TEMA: Çfarë planesh të tjera keni në rrugën e krijimtarisë artistike?

Y. Aliçkaj: Libri im tani del së shpejti në Itali dhe Rusi. Ndërkohë Altin Basha dhe Gazmend Gjoka do të marrin një pjesë timen për një dramë dhe do ta realizojnë nga shtatori dramë. Kur dy librat e parë u shitën, mendova të bëja diçka më të mirë duke ndjekur vlerat në librat që kam bërë, fakti që librat u shitën, vijnë nga kjo logjikë shtytëse, që të botoj librin "Parrulla me gurë". Është po i njëjti libër ku u mbështet filmi "Parullat" me regji të Xhuvanit dhe skenarin tim të ri po e mbështes mbi një nga tregimet e mia përsëri, ky skenar po ndjek fatin financiar të filmit "Slogan". Është aplikuar në komisionin e qendrës së kinemasë franceze. Ka fituar aty, u publikua në qendrën e kinemasë shqiptare dhe tani ka filluar faza pregatitore.  

Copyright©2000-2003 Trepca.net - Të gjitha të  drejtat e rezervuara.