OPINIONE

KUSHTETUTA E BASHKËSISË ISLAME E KOSOVËS APO A MUND TË KENË KUSHTETUTË BASHKËSITË FETARE?

Niedersachsen (Gjermani), 17 qershor 2003 / Agim BERISHA

Bashkësia Islame e Kosovës punën e saj e organizon në bazë të librit të Allahut, me synnetin  e të dërguarit të Allahut dhe në bazë të Kuhstetutës së Bashkësisë Isame të Kosovës të vitit 1994(www.bashkesiaislame.net).

Bashkësia islame e Kosovës, sipas dispozitave të përgjithshme të Kushtetutës së saj, neni 1,  “është  e vetmja bashkësi e pavarur fetare, të cilën e përbëjnë të gjithë besimtarët e besimit islam të regjionit të Ferizajt, të Gjilanit, të Mitrovicës, të Prishtinës, të Prizrenit, të Pejës dhe të Preshevës, si dhe besimtarët, që gjenden me punë dhe me qëndrim të përkohshëm në botën e jashtme”.

Kushtetuta e Bashkësisë Islame e Kosovës në Preambulën e saj thotë, “Islami është fe e Allahut” dhe imanente për të janë: “besimi, kultura, civilizimi, paqja, toleranca dhe respektimi i lirive dhe të drejtave të njeriut, të cilat burimin e kanë në parimet e Kur’anit famëlartë dhe në synnetin e Pejgamberit a.s.” Islami, thuhet mëtutje, përman qëndrim aktiv ndaj jetës dhe ndaj veprimtarive shoqërore në përgjithësi e që janë drejtësia shoqërore dhe sfera ekonomike.

Bashkësia Islame e Kosovës shkruan në hymjen e Kushtetutës së saj: “Duke qenë se e kemi fenë tonë, historinë tonë, kulturën tonë dhe tokën tonë, vlera me të cilat nënkuptohet vetidentifikimi ynë, vetafirmimi ynë dhe filozofia jonë, nëpërmjet të cilave synohet arritja e mirëqenies në të gjitha sferat e jetës njerëzore,” dhe duke potencuar se, “ është e drejtë e patjetërsueshme e besimtarëve që në kuadër të Bashkësisë Islame të organizohen dhe duke u nisur ata nga vullneti i shprehur vendosmërisht për një pozitë të re kushtetuese të Bashkësisë Islame të Kosovës”, Kuvendi i Bashkësisë Islame i Kosovës nxjerrë Kushtetutën, në bazë të së cilës ajo organizon punën e saj.

Kjo Bashkësi vepron në bazë të mësimeve të Kur’anit, të Synetit, të rregullave të nxjerra nga ato në bazë të shkollës juridike hanefite dhe në bazë të kësaj Kushtetuteje, si dhe në bazë të dispozitave ligjore.

Një pjesën e dytë të Kushtetutës së Bashkësisë Islame ku janë të sanksionuara të drejtat dhe obligimet e pjesëtarëve të Bashkësisë Islame, thuhet: “Me këtë Kushtetutë janë të barabartë të gjithë pjesëtarët e besimit Islam me të gjitha të drejtat dhe obligimet, pa dallim përkatësie nacionale, racore e gjinore”. Pjesëtari i Bashkësisë është i obliguar, post ë tjerash, “t`iu përmbahet rregullave, zakoneve dhe traditave Islame”.

Aspekte juridike rreth termit “kushtetutë” dhe “të drejtat e njeriut”

S΄ka dyshim, të gjithë njerëzit, pa dallim përkatësie gjinore, fetare apo ngjyre, kanë të drejtë të organizohen në forma të ndryshme si shoqata, bashkësi fetare, organizata joqeveritare. Dhe kjo e drejtë del drejtpërsëdrejti nga parimet demokratike të një shteti dhe nga përcaktimet e dhëna në Konventën e të Drejtave të Njeriut dhe akteve të tjera ndërkombëtare. Nisur nga ky aspekt, edhe besimtarët e mysliman të Kosovës kanë të drejtë të praktikojnë besimin e tyre, dhe të organizohen në institucion.

Çka është Kushtetuta?

Për ta dhënë një definicion të këtij koncepti, le të orientohemi fillimisht në fjalorin e ri të gjuhës shqipe e Akademisë së Shkencave të Shqipërisë. Aty thuhet, kushtetuta është “Ligji themelor i një shtetit, që përcakton rendin politik dhe ekonomik e shoqërorë të tij, sistemin e zgjedhjeve. Organet e larta dhe lokale të pushtetit shtetëror e të administratës shtetërore, organizimin e mbrojtjes së vendit e të forcave të armatosura, të gjykatave e të prokurorisë, si dhe të drejtat e detyrat themelore të shtetasve.” Ndërsa në fjalorin e gjuhës gjermane hasim këtë definicion: “kushtetuta rregullon formën e një shteti dhe përcakton të drejtat dhe detyrat e qytetarëve të saj” (Duden Wörterbuch fq.1641, botimi i tretë).

Rrënjët e të drejtave të  njeriut

Mëtutje në preambulën e “Kushtetutës së Bashkësisë Islame të Kosovës” thuhet: “toleranca dhe respektimi i lirive dhe të drejtave të njeriut, të cilat burimin e kanë në parimet e Kur’anit famëlartë dhe në synnetin e Pejgamberit a.s.” Duke u bazuar në fakte juridike, me plotë përgjegjësi mund të themi se, të drejtat e njeriut, në kuptimin juridik, bazën e kanë diku tjetër, e jo në Kur`an, e jo si thuhet në në këtë kushtetutë.  (Ri)kujtojmë se: Mileniumi i II ka dhënë Magna Carta-n, 1215, parlamentarizimin britanik, republikën amerikane, 1776, Renaissansen, Humanizmin, Iluminizmin, Deklaratën e të drejtave të Njeriut dhe Qytetarit më 1789, idetë sociale të shekullit të XIX, si dhe Lidhjen e Kombeve në shekullin tonë. Por, marshi historik i botës së qytetëruar arriti suksein më të madh vetëm pas katastrofës ndërkombëtare të shekullit XX- fashizmi, nazizmi, komunizmi- që shkatërroi jetën e Evropës, kushtoi jetën e miliona viktimave të pafajshme, rrezikoi seriozisht qytetërimin tonë mijëvjeçar. Karta e OKB-s, 1945, Akordet e Helsinkit, Konventa për Mbrojtjen e të drejtave të njeriut, Kopenhagen dhe Karta e Parisit, 1990, e sidomos Deklarata Universale për të Drejtat e Njeriut, 1948, kanë krijuar atmosferën dhe kanë vënë bazat e një bote të re, të lirë, me drejtësi, pluraliste dhe demokratike. (S. Rapishi, Shqiptarët kanë çdo arsye të shpresojnë se e ardhmja e tyre do të jetë më e mirë dhe më e sigurtë se e kaluara e hidhur, ose e tashmja e zhgënjyese, në: Phoenix, E përkohshme kulture, Nr. 1-2, Shkodër 2000, fq.13-14)

Ose ma saktë ti sjellim në kujtesë: Virginia Bill of Rights (1776), Déclaration des droits de l'homme et du citoyen (1789), Déclaration des droits de l'homme et du citoyen (1793), Constitution du Grand-Duché de Luxembourg (1868), Allgemeine Erklärung der Menschenrechte (Vereinte Nationen, 1948), Convention européenne de sauvegarde des droits de l'homme et des libertés fondamentales (Conseil de l'Europe, 1950), Pacte international relatif aux droits civils et politiques (Nations Unies, 1966), Helsinki Final Act (Conference on Security and Co-operation in Europe [CSCE], 1975), Erklärung über die Beseitigung aller Formen von Intoleranz und Diskriminierung aufgrund der Religion oder der Überzeugun  (Vereinte Nationen, 1981), Concluding Document of the Vienna Meeting (Conference on Security and Co-operation in Europe [CSCE], 1989, Grundrechtscharta der Europäischen Union etj. 

Kjo është evdente nga këto të dhëna se, të gjitha këto karta, deklarata kanë lindur në një kulturë tjetër, përendimore që është edhe kjo rezultat i një kulture krejtësisht tjetër nga ajo islamike apo kuranike.

Gjatë një studimi jo të vogël që kamë bërë, askund nuk kemi hasur në ndonjë burim ku thuhet se, të drejtat e njeriut e kanë burimin në Kur`an. Se të drejtat e njeriut burimin nuk e kanë në Kur`an e vërtetojnë edhe ato vende ku jeta organizohet në parimet e Kur`anit dhe realiteti në këto vende.

Që të vërtetohet kjo që u tha më lartë, po e përforcojmë edhe me vlerësimet që i japin ekspertët e islamit. Njëri prej këtyre ekspertëve të njohur është edhe Bassam Tibi, një analist që trajton edhe çështjen e të drejtave të njeriut në dy cvilizimet, të cilat kanë etikën e vetë, atij në islam dhe përendimor. Tibi në librin e tij «Krieg der Zivilisationen» (Lufta e Civilizimeve) shkruan,  katërdhjetëepesëvjet pas miratimit të Deklaratës së të Drejtave të njeriut, në qershor të vitit 1993, në Konferencën e OKB-s për të drejtat e njeriut në Vjenë, në mënyrë të përsëritur janë proklamuar vlerat e Kartës se OKB për të Drejtat e Njeriut. Mirëpo, përfaqësuesit e civilizimit jo përendimor e kanë kuptuar konceptin e të drejtave individuale të njeriut si diçka «përendimore» dhe ata kanë proklamuar etikën e vetë të të drejtave të njeriut, që si thelb kanë jo individin, por kolektivin kulturorë (Tibi, Lufta e Cvivilizimeve, fq.128, khs. poashtu Tibi, Im Schaten Allahs, der Islam und Menschenrechte).

Dhe nëse nisemi nga ky pozicion, atëherë konstatohet dhe vërtetohet se « individi » nuk qëndron në qendër të të drejtave islame të njeriut, por « kolektivi », ndërsa është e pakontestushme së në qendër të të drejtave të njeriut është individi si person, andaj si është e mundur që këto të drejta ta kenë burimin në Kur`an? Dhe mëtutje, kemi të bëjmë me dy vlera të ndryshme, pra ajo e të drejtave të njeriut dhe Shari`a islame apo lex divina islame. Të drejtat e njeriut janë të drejta që i siguron një mbrojtje dhe të drejtë individit të mbrohet kundër pushtetit shtetëror apo kundër më të fortit, dhe këto të drejta burojnë, vërteton edhe Tibi, nga filozofët e së drejtës natyrore moderne evropiane.

Në të vërtetë atje ku nuk respektohen të Drejtat individuale të Njeriut, nuk mund të flitet as për shet të së drejtës e as për demokraci. Sepse të drejtat e njeriut janë paraprijëse të shtetit të  së drejtës dhe demokracisë. Këtë konstatim e vërtetojnë shetet përendimore që për bazë kanë respektimin e të drejtave të njeriut.  

Përfaqësues të mendimit se Shari`a  është e vetmja bazë ekskluzive legale e përhershme dhe e pranueshme për të gjithë myslimanët, janë fundamentalistët mysliman laik dhe ata klerik tradicional të shkolluar Ulema (Krs. Tibi, Lufta e Civilizimeve, fq. 131). Duke u bazuar me kontaktet e tija që ka pasë Tibi, si profesor univerzitar me studentët e universitetit të Maghreb, ai thotë se studentët e këtij universiteti kanë vlerësuar se, demokracia përendimore po lejojka qe me vetë mjetet e saja të shkatërrohet, ndersa Sheri`a nuk po e tolerojka kundërshtarin (Krs. Tibi, Der Islam, und das Problemder kulturelen Bewältigung socialen Wandels, botimi i tretë, fq. 79). Dhe se ndryshimi i Sheria`s është i pamundshëm për arsye se ai është „ligj i zotit“, dhe se këto ligje vijnë nga Allahu dhe për këtë arsye këto janë të pandryshueshme.

Sheih Mohammed al-Ghazali, autor i njohur i librit mbi „të drejtat islamike të njeriut“, në një analizë juridike (Fetwa) thotë: çdo myslimani cili publikisht vihet për ndryshimin e Sheri`as, trajtohet si i pabesë dhe për këtë arsye ai guxon të vritet. Dhe se për vrasësin e një apostati të tillë në islam nuk ka fare denim (B. Tibi, Die Vershwörung. Das Trauma arabischer Politik, botimi i dytë, fq. 161). Tibi vie në përfundim se kjo Fetwa (analizë juridike) mbi Shari`an bie në kundërshtim të drejtpërdrejtë me etikën universale të të drejtave të njeriut.

Në vend të përfundimit

Këtu është fjala për një herezi (juridike) në kuadër të Kushtetutës së Bashkësisë Islame të KOsovës, meqë këtu flitet për të drejtat e njeriut, ndërsa më vonë thuhet se, pjesëtari i Bashkësisë është i obliguar, post të tjerash, “t`iu përmbahet rregullave, zakoneve dhe traditave Islame”. Me një anë flitet për lirin e të drejtave të njeriut, tolerancën, autonominë, principin demokratik (zgjedhja e organeve në mënyrë demokratike) dhe njëkohësisht këto rregulla kufizohen me obligimin që t`iu përmbahet rregullave, zakoneve dhe traditave Islame.

Nisur nga logjika juridike, çdo pjesëtar i Bashkësisë Islame të Kosovë, sipas kushtetutës së sajë, ka të drejtë t`i thirë në mbrojtje përcaktimet e në të drejtave të njeriut. Mirëpo vlerat që i sigurojnë të drejtat e njeriut dhe ato vlera që i siguron ligji i zotit Sheria`a, Kur`ani, apo syneti bien në kundërshtim të me të drejtat univerzale të njerut.

Copyright©2000-2003 Trepca.net - Të gjitha të  drejtat e rezervuara.