OPINIONE

KADRI MAN: DERI NË VDEKJE KUNDËR BASHKIMIT KOMBËTAR!

(Mani: Kjo është edhe politika e LDK-së dhe Rugovës)

27 maj 2003 / "RIMEKEMBJA" / Hysamedin FERAJ

Këto ditë ëshë aktivizuar në vijën tradicionale serbofile shqiptare veçanërisht Kadri Mani i cili ka paraqitë gati një program të plotë serbofil për shqiptarët. Por para se të hyhet në analizën e arsyetimeve dhe "programit" të tij, është mirë të jepet një mënyrë e thjeshtë dhe e lehtë për të dalluar serbofilin shqiptar nga rrymat e tjera politike shqiptare.

Në mendimin dhe veprimin politik gjatë shekujve shqiptarët i ka nda një çështje themelore: bashkëpunimi me të tjerë, qofshin edhe pushtues, kundër pushtuesve serbë e grekë, apo bashkëpunimi me pushtuesit serbë e grekë kundër pushtuesve të tjerë.

Në mendimin dhe ligjërimin shqiptar ata që kërkonin bashkëpunim me serbët e grekët kundër të tjerëve janë emërtuar përkatësisht serbofilë e grekofilë. Termat janë analitik, për të shënuar këtë ndarje në pjesët e veta (analizë = zbërthim, ndarje në pjesë. "Analitik" këtu përdoret = për të nda, veçuar, dalluar, zbërthyer në pjesët që e përbëjnë mendimin shqiptar si të tërë). Përballë serbofilëve e grekofilëve ka qëndruar veçanërisht mendimi nacionalist shqiptar që konsideronte armiq kryesor të shqiptarëve pikërisht serbët e grekët dhe bashkëpunonte gati me këdo tjetër që mund të përdorej kundër këtyre armiqëve, ndërsa i vetmi bashkëpunim që nuk mund të legjitimohej me asnjë argument ishte bashkëpunimi me serbët e me grekët.

Argumentet përmbajtësore serbofile pse duhet bashkëpunuar me serbët kanë qenë e janë të pafund. Por për të dalluar serbofilin nuk është e nevojshme të hyhet në kuptimin, interpretimin dhe analizën e çdo argumenti. Serbofili mund të dallohet lehtë nga lloji i argumentit që kërkon, për të cilin e lodhë mendjen, për të cilin punon krejt pavarësisht nga përmbajtja e argumentit, nga sa është i vërtetë apo i gabuar, i bazuar në fakte apo i trilluar etj. Serbofili dallohet sepse kërkon, e vret mendjen, thotë të vërteta apo sajesa për të argumentuar se duhet bashkëpunuar me serbët dhe për të legjitimuar bashkëpunimin me ta. Serbofili merret vesh pa thënë asgjë tjetër, sapo fillon të argumentojë nevojën, drejtësinë etj., të bashkëpunimit me serbët, veçanërisht me "serbët e mirë". Për disa "serbë të mirë" ëshë pozita, për disa opozita, për disa një grup opozitar por jo tjetri, për disa "serbë të mirë" janë bizinismenë të ndryshëm etj.

Artikulli i Manit duket se është shkruar kundër meje personalisht dhe përmban shumë mallkime personale. Si i tillë nuk do të kishte asnjë vlerë për përgjigje publike. Por pamja personale i është dhënë vetëm si formë për të shprehë disa ide politike serbofile. Prandaj këtu do të analizohen këto ide që nuk janë vetëm të Manit por qarkullojnë në disa qarqe shqiptare dhe se në Kosovë këto qarqe i janë ngjitë veçanërisht LDK-së. Prandaj këtu do të shqyrtohen idetë që janë të rëndësishme për kombin në përgjithësi dhe jo mallkimet personale.

E veçanta e Kadri Manit është se secilën herë e më shumë ka filluar të flasë në emër të LDK-së dhe Ibrahim Rugovës dhe programin e vet serbofil ta paraqes si program të LDK-së dhe Rugovës dhe të ngulë këmbë se idetë e tij janë ide të LDK-së dhe Rugovës. Ai lë të kuptohet se LDK dhe Rugova kanë një program të fshehtë krahas atij publik që synon t’i kundërvihet idesë së bashkimit kombëtar shqiptar dhe afrimit me Serbinë kur atje të vijë në pushtet "opozita e mirëfilltë".

Vetë Kadri Mani është një ish-i burgosur i regjimit jugosllav, mjaftë i vuajtur nën atë regjim, por nga shkrimet del se është edhe mjaft i dëmtuar mendërisht dhe emocionalisht, ndoshta pikërisht nga këto vuajtje. Si të tillë, LDK dhe Rugova nuk mund ta ndalojnë Manin të flasë në emër të tyre, por LDK dhe Rugova, drejtpërdrejtë dhe/ose përmes "zëdhënësve" (këshilltarëve, analistëve, opinionistëve etj.) të njohur si përfaqësues të saj duhet të distancohen publikisht nga idetë e tij, përndryshe mbetet të besohet se idetë e Manit janë ide, mendësi dhe program politik i LDK-së dhe Rugovës. Në qoftë se idetë, ndjenjat dhe mendësitë e Kadri Manit janë program politik i LDK-së dhe/ose Rugovës, atëherë LDK, programi dhe kryetari i saj janë parti serbofile dhe më e rrezikshmja për shqiptarët.

Ndër idetë dhe ndjenjat e programit politik të Manit që thotë se ëshë edhe i LDK-së dhe Rugovës mund të dallohen edhe: 1. Jo deri në vdekje bashkimit kombëtar të shqiptarëve dhe zgjidhjes së asaj që është e njohur si çështje shqiptare; 2. Populli i Shqipërisë është i keq dhe nuk mund të reformohet; 3. Populli serb është i mirë dhe mund të reformohet shpejt; 4. Kurrë luftë të armatosur kundër pushtuesve serbë; 5. Marrdhëniet me Serbinë ose si me Shqipërinë ose fare; 6. Papranueshmëria e paanësisë partiake dhe anësisë kombëtare.

Kadri Mani përgjigjet në mënyrë retorike se unë nuk e ditkam që në politikë puthja ëshë kafshim (trepca.net. 11.05.2003). Dhe vërtetë, unë e di vetëm se në politikë puthja mund të jetë edhe kafshim. Por nuk është gjithnjë vetëm kafshim. Në politikë, puthja mund të jetë edhe puthje dhe madje ‘kafshimi’ mund të jetë puthje. Sidoqoftë, edhe për ata që nuk e dinë Mani ka dhënë vetë një shembull se puthja në politikë mund të jetë edhe kafshim: duke u heqë sikur po e puthë LDK-në dhe Rugovën, Kadri Mani del se po përpiqet t’u bëj atyre një nga kafshimet më helmuese. Në termat e puthje/kafshimit "kafshimi", kritikat shpesh të ashpra që u kam bërë unë LDK-së dhe Rugovës, PDK-së dhe Thaçit, AAK dhe Haradinajt etj., etj., ka qenë "puthje", ndërsa "puthjet", mbrotja nga kritikat e mia që u bën Mani atyre kanë qenë kafshim. Por kafshimi përmes puthjes është kuptimi që ka Mani për politikën.

I. Deri në vdekje kundër bashkimit kombëtar!

Ideja dhe ndjenja më e rëndësishme e Kadri Manit është kundërshtimi, njëlloj si nacional-shovinizmi serb e grek, i kërkesës së përherëshme shqiptare për bashkim kombëtar, për korigjimin e padrejtësisë dhe dëmit që u është bërë shqiptarëve duke i coptuar trojet dhe trupin kombëtar shqiptar, duke i dobësuar kështu në burimet njerëzore, materiale dhe në rëndësinë ndërkombëtare, të gjitha këto burime të fuqisë së një kombi. Rrjedhojat kanë qenë ato që dihen: pafuqia e shqiptarëve, pamundësia e zhvillimit, mungesa e rëndësisë ndërkombëtare të secilës prej pjesëve të marra veças, dhe të kombit shqiptar marrë në tërësi. Megjithkëtë: "unë personalisht, shkruan Kadri Mani, që një jetë kam luftuar për bashkim kombëtar, edhe për 50 vjet nuk e dua bashkimin me Shqipërinë, por vetëm Kosovën e lirë, të pavarur e sovrane, pikërisht sikur që e ka thënë strategu ynë, Kryetari diplomat Dr. Ibrahim Rugova" (trepca.net. 11.05.2003).

Në këtë pohim dhe dëshirë shprehet shumëçka. Por tri momente bijnë veçanërisht në sy:

Së pari, Mani vendos një afat probabiliteti parashikues prej 50 vjetësh për bashkimin kombëtar. Kadri Mani tani është mbi 60 vjeç, me sa e njoh unë, dhe nuk e njoh pak, me një shëndet mjaft të dëmtuar (fizik, mendor dhe emocional) ndoshta nga vuajtjet nën ish-regjimin jugosllav. Duke marrë parasysh këtë fakt dhe jetëgjatësinë mesatare të njeriut që në vendet më të zhvilluara është rreth 70 vjetë, megjithëse i uroj jetë të gjatë, ka pak probabilitet (mundësi) që Kadri Mani të jetojë edhe 50 vjetë për ta parë bashkimin kombëtar. Në qoftë se vetë Mani nuk beson me siguri të madhe se do të kaloj moshën 110 vjeç, atëherë del se me vetëdije dhe duke bërë këtë llogari probabiliteti, bashkimin kombëtar nuk do ta shoh së paku për të gjallë të vetë. Prandaj ai nuk e dëshiron bashkimin kombëtar të shqiptarëve edhe 50 vjet, sa të jetë gjallë, sepse probabiliteti për të jetuar edhe pesëdhjetë vjetë është mjaft i vogël (në qoftë se shkenca ndërkohë nuk bën ndonjë zbulim shumë të madh). Mbas vdekjes, me sa del nga dëshira dhe llogaritjet e tij, Mani pajtohet me fatalitetin se bashkimi kombëtar i shqiptarëve edhe mund të bëhet. Por atëherë, pas vdekjes së tij, pak rëndësi ka për te dhe nuk ka si ta pengoj. Për Manin del se kryesore është që bashkimin kombëtar të shqiptarëve të mos e shoh sa të jetë gjallë.

Së dyti, në këtë fjali Mani thotë edhe se "një jetë kam luftuar për bashkim kombëtar", ndërsa tani nuk e dëshiron. Me sa e njoh unë, dhe prapë them se nuk e njoh pak,mund të jetë kështu është. Edhe pse si marksist-leninist dhe me ideologjinë enveriste që është provuar si mjaft antikombëtare shqiptare, Kadri Mani, ashtu si shumë marksistë-leninistë dhe enveristë të Kosovës nën atë ideologji dhe metodë (revolucionare-staliniste) edhe mund ta ketë synuar bashkimin kombëtar. Ndryshimi i mendimit dhe qëndrimit, braktisja e "një jete" të tij mund të shpjegohet në mënyra të ndryshme: a) Mani ka luftuar për bashkimin kombëtar një jetë, kur bashkimi kombëtar ishte i pamundur, ndër të tjera, për shkak të stabilitetit të sistemit politik botëror në periudhën e bipolaritetit, luftës së ftohtë dhe "ekuilibrit të frikës" siç janë karakterizuar rreth pesë dhjetëvjeçarët e mbas Luftës së Dytë Botërore. Kjo do të thotë se ai ka luftuar për bashkimin kombëtar, sepse e dinte se nuk mund të realizohet. b) Tani ka ndryshuar mendim dhe është kundër bashkimit kombëtar sepse secilën herë e më shumë në sistemin politik botëror dhe mbrenda vetë shqiptarëve po krijohen rrethana që e bëjnë mjaft të madhe dhe të qartë mundësinë e bashkimit kombëtar të shqiptarëve. Kjo do të thotë se Mani është kundër bashkimit kombëtar sepse e di se tani mund të realizohet dhe pikërisht kjo ka krijuar shqetësim të madh tek nacional-shovinizmi serb e grek dhe, natyrisht, tek Kadri Mani. Kur bashkimi kombëtar ishte i pamundur lufta për bashkim kombëtar, sidomos nën ideologjinë staliniste-enveriste nuk përbënte ndonjë shqetësim për nacional-shovinizmin serb e grek. Ndërsa tani lufta për bashkim kombëtar të shqiptarëve është bërë shqetësim i vërtetë për ta. c) Në të dy rastet del se Kadri Mani vepron si provokator politik. Ose sepse është provokator profesionist dhe i vetëdijshëm. Ose për arsye të ç’rregullimeve psiqike.

Së treti, kundërshtimin e bashkimit kombëtar sa të jetë jeta Mani e paraqet si ide të Ibrahim Rugovës, se, sipas tij, Mani dhe Rugova, Rugova dhe Mani mendojnë njëlloj: "edhe për 50 vjet nuk e dua bashkimin me Shqipërinë, por vetëm Kosovën e lirë, të pavarur e sovrane, pikërisht sikur që e ka thënë strategu ynë, Kryetari diplomat Dr. Ibrahim Rugova".

Shumë mbështetës dhe votues të LDK-së dhe Rugovës qëndrimet e tyre i kanë marrë si shkallëzim i procesit, e mbështesin LDK-në dhe Rugovën sepse mendojnë se pavarësinë e shohin vetëm si hap drejt bashkimit. Por në qoftë se LDK dhe Rugova nuk e duan bashkimin sa të jenë gjallë, atëherë del se janë të gabuar dhe se Mani është ndër të rrallët që e ka kuptuar saktë LDK-në dhe Rugovën si kundërshtarë të bashkimit kombëtar. Sidoqoftë çka na dallon mua dhe Manin është qëndrimi ndaj bashkimit: unë e shoh dhe pranoj pavarësinë e Kosovës si fazë kalimtare kah bashkimi kombëtar, ndërsa Mnai dëshiron vetëm Kosovën e pavarur, por kundërshton bashkimin kombëtar. (Dhe për ironi boton një revistë "Shqipëria Etnike").

Në çdo rast u takon Rugovës, LDK-së, "lëdëkëistëve" dhe "rugovistëve" të deklarohen publikisht nëse pajtohen qoftë edhe në heshtje se nuk e duan bashkimin kombëtar sa të jenë gjallë, edhe 50 vjetë, siç deklaron për ta Kadri Mani, apo se këto nuk janë njëkohësisht edhe qëndrime të LDK-së si parti politike, të Rugovës si kryetar partie, si kryetar shteti, si qytetarë dhe si shqiptar.

Analiza nga një pozicion jashtë LDK-së nuk lejon një përfundim të sigurtë nëse Mani ka të drejtë e thotë të vërtetën, apo kjo është puthja përmes të cilës përpiqet ta kafshojë LDK-në duke e paraqitë si një parti shqiptare që u është bashkuar nacionalizmave serb e grekë kundër krijimit të Shqipërisë Etnike.

Disa të dhëna si fjalitë barazuese që përdorë Rugova për Serbinë dhe Shqipërinë (si "të hapur njëlloj si ndaj Serbisë edhe ndaj Shqipërisë", "të pavarur njëlloj si nga Serbia edhe nga Shqipëria"), ftohtësia në marrdhëniet me udhëheqjen politike të Shqipërisë etj., megjithëse nuk nënkuptojnë me domosdoshmëri logjike, mund të interpretohen si përcaktim i LDK-së kundër bashkimit kombëtar shqiptar. Pikërisht këto qëndrime, dhe pikërisht kështu i ka kuptuar dhe interpretuar Kadri Mani qëndrimet e LDK e të Rugovës, prandaj ai qëndrimet e veta i paraqet si qëndrime të LDK-së dhe Rugovës. Pra, një rrymë politike në Kosovë ftohtësinë e Rugovës me udhëheqjen e Shqipërisë e ka kuptuar si urrejtje të Rugovës ndaj Shqipërisë dhe në emër të Rugovës nxitë nëpër Kosovë jo urrejtjen ndaj udhëheqjes por ndaj vetë Shqipërisë. Këta njerëz janë bashkuar me LDK-në dhe Rugovën nga urretje që kanë ndaj Shqipërisë dhe bashkimit kombëtar dhe që mendojnë se tek LDK dhe Rugova gjejnë veten.

Disa të dhëna të tjera dëshmojnë se LDK dhe Rugova ende janë largë mendimeve të Kadri Manit. Kështu p.sh. që në fillimet e jetës së vet, në fillimet e viteve ’90, LDK ka shpallë tri opcionet e zgjidhjes së çështjes së Kosovës si pjesë e çështjes shqiptare, në varësi të ecurisë së rrethanave, në të cilat përfshihej edhe bashkimi kombëtar si zgjidhje e dëshirueshme. Deri tani, publikisht asnjëherë nuk e ka përjashtuar këtë opcion as përjetësisht dhe as për pesëdhjetë vjet. Edhe tani, mbas shumë vitesh gazeta që është më së afërmi me LDK-në dhe Rugovën, "Bota Sot", dhe në të cilën shkruajnë shumica e rugovistëve madje fanatikë është gazeta që u ka dhënë më shumë hapsirë se gjithë gazetat e tjera të mëdha (por më të vogla se ajo) ideve nacionaliste shqiptare, idesë së bashkimit kombëtar të shqiptarëve, është qortuar më së shumti se nxitë urrejtje ndërnacionale d.m.th. urrjetje ndaj serbëve etj. Ftohtësia e Rugovës me udhëheqjen politike të Shqipërisë është ftohtësi me udhëheqjen por jo me Shqipërinë dhe mund të interpretohet si revoltë pikërisht pse kjo udhëheqje është kundër bashkimit kombëtar dhe nacionalizmit shqiptar përgjithësisht. Kur mbahen parasysh këto fakte del se Mani nuk duhet të jetë i sigurtë se qëndrimet dhe ndjenjat e tij janë të njëllojta me të Rugovës dhe LDK-së.

Sidoqoftë është pikërisht (1) ekzistenca e të dhënave që dëshmojnë se rreth LDK janë afruar edhe njerëz dhe grupe shqiptare armiqësore ndaj idesë së bashkimit kombëtar shqiptar dhe se (2) me disa qëndrime LDK dhe Rugova bëhen vetë tërheqës për këto grupime që e bën të domosdoshëm një përcaktim më të qartë të LDK-së ndaj çështjes së bashkimit kombëtar. Nga ndjekja e qëndrimeve të deritashme të vetë LDK-së dhe Rugovës del se rreth kësaj partie mund të mblidhen dhe janë mbledhë të ty palët: ata që e duan bashkimin kombëtar, dhe ata, si Kadri Mani, që nuk duan ta shohin bashkimin kombëtar sa të jenë gjallë. Se cila është e vërteta i takon LDK-së dhe Rugovës të deklarohen para antarësisë dhe kombit të vet. Se do të bëhet parti e kundërshtarëve të bashkimit kombëtar apo e bashkimit kombëtar, se do të bashkohet me projekte e faktorë ndërkombëtar që kundërshtojnë krijimin e Shqipërisë etnike apo me projekte e faktor ndërkombëtar që punojnë për krijimin e shteteve etnike në Ballkan duke përfshirë edhe shtetin shqiptar etnik është çështje e saj, ndaj të cilës të tjerët do të mbajnë qëndrimin e vetë.

Tani për tani mund të thuhet vetëm se Kadri Mani shpallë se është kundër bashkimit kombëtar sa të jetë gjallë, kundër bashkimit kombëtar deri në vdekje, dhe se ky është mendim edhe i Ibrahim Rugovës.

II. Populli i Shqipërisë është i keq!

Vendosmëria deri në vdekje e Kadri Manit kundër bashkimit kombëtar të shqiptarëve mund të shpjegohet me acarimin e tij nga konstatimi se tani secilën herë e më shpejtë po krijohen rrethana ndërkombëtare që çojnë pandalshëm kah krijimi i Shqipërisë Etnike d.m.th. bashkimi kombëtar. Ndryshe është vështirë të shpjegohet se pse Mani që ka luftuar, siç thotë për veten, një jetë për bashkimin kombëtar kur nuk ishte i mundur del kundër kaq vendosmërisht tani që është i mundur.

Sidoqoftë vetë Mani jep një shpjegim tjetër: nuk e dua bashkimin kombëtar, që përfshinë edhe bashkimin e Shqipërisë sepse populli i Shqipërisë është i keq. Dhe se shteti shqiptar është kuisling.

Për popullin shqiptar në Shqipëri Kadri Mani jep dy karakteristika: 1. Është popull i prishur; 2. Nuk mund të ndreqet shpejt (së paku edhe 50 vjet). Mani shkruan se nuk duhet shpresuar se: "ashtu shpejt, fët e fët, do të ndreqet një popull i prishur dhe i shtypur çnjerëzisht nga diktatura enveriste-fashiste 50-vjeçare" dhe se prandaj "ja ku po ta them troq unë personalisht... edhe për 50 vjet nuk e dua bashkimin me Shqipërinë (trepca.net. 11.05.2003).

Të dy këto pohime të Manit për popullin në Shqipëri janë shumë problematike në pikëpamje të mendimit racional.

Së pari, kur u vunë kufitjë në vitin 1913 me sa tregojnë historianët e të gjitha prejardhjeve në Konferencën e Londrës janë diskutuar lloj-lloj kriteresh, por vetëm një kriter nuk është diskutuar kurrë dhe nga asnjë përfaqësues i ndonjërës prej Fuqive të Mëdha: vendosja e vijës së kufirit sipas mirësisë së shqiptarëve, që në njërën anë të kufirit të lihen vetëm shqiptarët e mirë dhe në anën tjetër vetëm shqiptarët e këqinjë. Prandaj është e pamundur që kufiri i ka nda shqiptarët e mirë nga të këqinjtë, duke lënë në Shqipëri vetëm shqiptarët e këqinjë, ndërsa në Kosovë vetëm shqiptarët e mirë ose e kundërta. Prandaj në të dy anët e kufirit gjenden njerëz që janë politikisht të njëllojtë. Kështu p.sh. Kadri Mani në Kosovë është njëlloj si Fatos Nano në Shqipëri: të dy e urrejnë njëlloj bashkimin kombëtar të shqiptarëve dhe, deri sa të dy nuk gjejnë shqiptarë të mirë në anën tjetër të kufirit, kërkojnë "serbët e mirë" me të cilët janë të gatshëm të bashkëpunojnë.

Së dyti, a) vetë Kadri Mani "një jetë", atëherë kur luftonte për bashkim kombëtar, ka qenë "i prishur", "enverist-fashist" njëlloj si populli shqiptar në Shqipëri. Tani do t’i bindë të tjerët se ka ndryshuar dhe është ndrequr, "ashtu shpejt, fët e fët", ndërsa për popullin shqiptar në Shqipëri e quan të pamundur që të ndryshojë e të ndreqet "ashtu shpejt, fët e fët". b) Pastaj, në qoftë se me popull "i prishur" në Shqipëri kupton popull që nuk e do bashkimin kombëtar, nuk e do Kosovën etj., atëherë del se Kadri Mani është njëlloj "popull" i prishur, sepse edhe ai nuk e do bashkimin kombëtar, nuk e do Shqipërinë etj. c) Për më tepër, po të kemi parasysh "rastin Kadri Mani" del se regjimi "enverist-fashist" nuk i prishte njerëzit në pikëpamje nacionaliste sepse kur Mani ka qenë enverist luftonte për bashkim kombëtar, ndërsa tani që qenka "ndreqë" dhe qenka bërë "rugovist" qenka bërë edhe antinacionalist shqiptar dhe paska dalë kunër bashkimit kombëtar. d) Po ashtu, është vështirë të besohet se gjithë populli në Shqipëri qenka prishë për 50 vjetë të sundimit "enverist" sepse edhe vetë Enveri ndonëse pretendonte se e ka krijuar "njeriun e ri" ankohej se ka ende njerëz me mbeturina borgjeze, revizioniste, nacionaliste, fetare etj. Kështu që Kadri Mani mund të gjejë edhe në Shqipëri njerëz me pikëpamje joenveriste dhe madje antienveriste shumë më të theksuara se të tijat dhe nuk duhet të besoj se regjimi enverist ia ka arritë plotësisht qëllimit për krijimin e "njeriut të ri". e) Dhe më tej, Kadri Mani edhe sot pajtohet me Enver Hoxhën se nuk duhen ndryshuar kufijtë, se nuk duhet kërkuar e realizuar bashkimi kombëtar, se duhet të gjejë "serbët e mirë" për të bashkëpunuar me ta etj., etj.

Në fund, se ç’përmend edhe një frazë pa kuptim se: "të kërkosh "bashkim" artificial sot, praktikisht don të thotë ta injorosh procedurën gjermane, dhe si rezultat, të mos bashkohesh kurrë!!". Se çka do të thotë me "procedurë gjermane" s’ka njeri që e merr vesh. Për gjermanët dita e rënjes së komunizmit ka qenë njëkohësisht edhe dita e bashkimit kombëtar të tyre. Gjermanët nuk pritën 50 vjetë mbas rënjes së komunizmit për t’u bashkuar me pretendimin se dy Gjermanitë kishin jetuar në sisteme të ndryshme. Ndërsa Kadri Mani e "injoron procedurën gjermane" dhe nuk kërkon që dita e rënjes së komunizmit të ishte edhe dita e bashkimit kombëtar të shqiptarëve, por kërkon të kalojnë edhe 50 vjet të tjera para se të bashkohemi. Në qoftë se Mani me "procedurë gjermane" do të thotë se Gjermanitë janë bashkuar mbasi kanë jetuar ndaras 50 vjetë, atëherë shqiptarët e kanë plotësuar dhe tejkaluar këtë procedurë. Gjermanët jetuan ndaras se i ndanë kundër vullnetit dhe jo me dëshirë dhe shqiptarët kanë jetuar për këtë arsye ndaras jo 50 por tanimë 90 vjet duke e përmbushë kështu procedurën gjermane në këtë kuptim. Në fund, në qoftë se me "procedurë gjermane" kupton se kanë jetuar disa vite në sisteme të ndryshme dhe duhet të kalojnë disa të tjera deri sa të bashkohen, atëherë shqiptarët po ashtu e kanë të plotësuar procedurën gjermane: dallimet ndërmjet sistemit socialist gjermanolindor dhe kapitalist gjermanoperëndimor kanë qenë shumë më të mëdha se ndërmjet Shqipërisë e Kosvës mbasi këto, të dyja, Kosova dhe Shqipëria kanë jetuar në regjime socialiste. Por "procedura gjermane" megjithë dallimin e madh ndërmjet sistemeve dhe ideologjive nuk u kërkonte gjermanëve të presin për bashkimin por u bashkuan menjëherë. Ndërsa Mani e injoron plotësisht "procedurën gjermane" duke kërkuar shtyrjen e bashkimit kombëtar për dekada.

Argumenti i dytë pse Mani nuk e do bashkimin kombëtar thotë sepse ky shtet është kuisling: "ne vetë kosovarët demokratë, nuk e duam bashkimin me Shtetin Kuisling të Tiranës tiranike: tiranike edhe në politikë dhe edhe në shkencë". Prap Mani zbaton konceptin e tij për politikën sipas të cilit puthja është kafshim dhe zbaton ndaj LDK-së e Rugovës teknikën e tij të puthje-kafshimit: përcaktimin e tij kundër bashkimit kombëtar ua mveshë demokratëve: "ne vetë kosovarët demokratë...". Natyrisht u takon LDK-së dhe Rugovës të qartësojnë publikun nëse kundërshtimi i bashkimit kombëtar dhe me këtë argument është përcaktimi i tyre politik dhe programor dhe nëse "demokratët" do të bëhen simboli i kundërshtimit të bashkimit kombëtar. Në pikëpamje të mendimit dhe moralit politik ky argument i Manit është i gabuar.

Në pikëpamje të mendimit një shtet nuk mund të jetë kuisling. Ose thënë ndryshe, kuislinge mund të jetë një qeveri, por jo një shtet. Mirëpo, Mani vazhdon ta barazoj Shqipërinë me udhëheqjen ose me udhëheqësin politik, siç e barazonte dikur Shqipërinë me Enver Hoxhën edhe tani e barazon Shqipërinë me Fatos Nanon ose qeverinë e tij. Dhe sipas tij, meqenëse qeveria e Nanos është kuislinge, atëherë Shqipëria, shteti shqiptar është kuisling. a) Mirëpo konceptualisht dhe mendërisht shteti nuk është i barabartë as me qeverinë e vet dhe aq më pak me një udhëheqës politik sado i fuqishëm dhe vendimtar të jetë ky person. Udhëheqësit ndërrohen, vdesin, qeveritë ndryshohen etj., ndërsa shteti mbetet. Nga ana tjetër shteti mund të shpërbëhet ndërsa udhëheqësi mund të mbetet udhëheqës në njesinë e re politike p.sh. në rastin e bashkimit në një federatë, konfederatë etj. b) Edhe vetë Kadri Osmani kur ishte marksist-leninist (enverist) bënte dallim ndërmjet udhëheqjes politike dhe popullit, ndërmjet njesisë politike dhe qeverisjes, bënte pikërisht dallimin ndërmjet qeverisjes kuislinge dhe popullit jokuisling të po asaj njesie politike. Kështu p.sh. udhëheqjen politike dhe qeverisjen e Kosovës nga titstët, Fadil Hoxhën, Mahmut Bakallin etj., i quante qeverisje nga kuislingët dhe këta kusilingë, por Kosovën dhe popullin e saj nuk i quante kusilinge. Ndërsa tani meqenëse Fatos Nano është kuisling, Mani e quan kuisling vetë shtetin shqiptar. c) Nga fakti se qeverisja dhe qeveritarët në regjimin titist sipas Manit ishin kuislinge nuk e nxirrte përfundimin moral se Kosova dhe populli i saj nuk duhen dashur. Përkundrazi Mani, ashtu si çdo njeri tjetër që ka ndjenja dashurie për vendin dhe popullin e vet nga fakti se Kosova dhe populli i saj gjendeshin nën një qeverisje dhe udhëheqje kuislinge nxirrte përfundimin se duhen dashur edhe më shumë sepse po vuajnë nën një qeverisje kuislinge, se duhej sakrifikuar edhe jeta për ta çliruar popullin nga kjo qeverisje etj., megjithëse nuk mund të thuhet se për këtë e kishte përkrahjen e gjërë të popullit. Sipas kësaj logjike në qoftë e Mani konsideron se në Shqipëri sundon një qeveri dhe udhëheqje politike kuislinge do të duhej t’i shtohej edhe më tepër dhembshuria dhe dashuria për popullin e Shqipërisë, të përpiqej ta çlironte nga qeveria kusilinge etj., dhe jo ta urrente vetë popullin dhe shtetin shqiptar aq sa të braktisë një jetë të veten të luftës për bashkim për t’iu kushtuar pengimit të bashkimit sa të jetë gjallë.

Mani do të le përshtypjen se që kur është "ndrequr" ashtu shpejt dhe fët e fët, pra që kur është bërë "rugovist", "demokrat" etj., e kanë lënë edhe mendtë, dua të them e ka lënë edhe mendimin që dikur e kishte, ka braktisë edhe dallimin konceptual-mendor ndërmjet koncepteve "shtet" dhe "qeveri" që dikur e dinte dhe që është një dallim shumë i rëndësishëm për marrjen me mendimin politik. Mirëpo hipoteza se "e kanë lënë mendtë" që dikur i ka pasë nuk qëndron plotësisht sepse kur është fjala për Serbinë ende vazhdon të bëj dallimin ndërmjet qeverisjes në Serbi dhe popullit serb, se sado t’i cilësoj qeverisjet serbe si fashiste, shoviniste etj., nuk e quan njëkohësisht edhe popullin serb fashist, shovinist etj., etj., por shpreson tek ai.

III. Populli i Serbisë është i mirë!

Derisa populli në Shqipëri sipas Kadri Manit është i pandreqshëm shpejt mbasi ka jetuar 50 vjet në socializëm populli serb, po sipas Kadri Manit, mund të ndreqet "ashtu shpejt dhe fët e fët" edhe pse ka jetuar 50 vjet në socializëm titist-rankoviçist-millosheviçian. Sipas Manit LDK dhe Rugova nuk iu bashkuan demonstratave të opozitës serbe "Zajedno" kur ua kërkoj Berisha sepse kjo nuk ishte opozita e vërtetë serbe: "jo që Dr. Rugova nuk i përkrahi demonstratat "zajedno" vetëm pse tanimë e kishte shpallur pavarësinë e Kosovës, dhe që ato zgjedhje na qenkëshin "çështje e mbrendëshme e Serbisë" por sepse "kosovarët me të drejtë kanë pritur që të krijohej një opozitë e mirëfilltë me në krye: Bogdan Bogdanoviçin, Dr. Ivan Gjuriçin, Millan Nikoliçin, Prof. Zagorka Golluboviçin, Llazar Stojanoviçin...dhe me shtresën e mundshme të studentëve të reformuar serbianë" (trepca.net. 11.05.2003). Dhe, meqë kjo opozitë nuk u krijua, atëherë "kosovarët" nuk iu bashkuan demonstratave serbe, përndryshe do të ishin krah për krah me serbët.

Në stilin e tij të puthjes-kafshim edhe shpresën e vet tek "serbët e mirë", "të reformuar", tek opozita "e mirëfilltë" serbe Mani ia mveshë Rugovës dhe madje kosovarëve në tërësi. Mundet që kjo ka qenë arsyeja e fshehtë e Rugovës pse nuk u bashkua me "zajedno" dhe Drashkoviçin, mundet që në mirëbesim edhe ia ka thënë Kadri Manit, por publikisht Rugova e kundërshtoj bashkimin me "zajedno" me argumentin se Kosova ka shpallë pavarësinë dhe se zgjedhjet në Serbi janë çështje e mbrendëshme e Serbisë, çka janë argumentet me të qëndrueshme për një politikan shqiptar. Një pjesë e madhe e votuesve dhe mbështetësve të LDK-së dhe Rugovës besojnë se këta nuk u bashkohen proceseve të mbrendëshme politike serbe sepse Kosova e ka shpallë pavarësinë e saj. Por Mani thotë se LDK dhe Rugova do të vepronin si pjesë e opozitës serbe për procese të mbrendëshme politike në Serbi si p.sh. për zgjedhjet sikur në Serbi të shfaqet opozita "e mirëfilltë".

I takon Rugovës të s’qarojë shqiptarët nëse kjo ka qenë demagogji dhe se arsyeja e vërtetë ka qenë ajo që thotë Kadri Mani. Po ashtu "kosovarët" e kanë mbështetë Rugovën dhe arsyet e tij dhe jo Berishën, Demaçin, Kadarenë, etj., që përpiqeshin t’i përfshijnë edhe studentët dhe shqiptarët e Kosovës në demonstrata bashkë me serbët dhe "zajedno-n" serbe. E kanë mbështetë Rugovën në mos marrjen pjesë jo pse opozita serbe ishte e rrejshme por se zgjedhjet janë institucion i Serbisë dhe sido të deklarohen "kosovarët" nuk u takon të bëjnë demonstrata për rezultatet e zgjedhjeve në Serbi. Sidoqoftë, deri tani as Rugova dhe as LDK nuk e kanë pranuar kurrë arsyen që jep Mani duke treguar kështu se Mani ua mveshë atyre qëndrimin e vet në stilin e puthjes/kafshim.

Megjithkëtë këtu i rëndësishëm për t’u analizuar mbetet mendimi i vetë Manit dhe një tipi njerëzish që mendojnë si ai, si Demaçi, Resuli etj.

E rëndësishme është, së pari, se vetë Mani ka shpresuar dhe besuar se serbët mund të reformohen shpjet, sidomos studentët beogradas dhe tani gati i çuditur shprehet se kjo "nuk po përvijohej në horizont ateherë, e s’ka gjasa të duket as sot; situata këto që zotni Feraj nuk i di." Dhe e vërteta është se "zotni Feraj" nuk e di që serbët mund të reformohen shpejt, sepse "zotni Feraj" e di se serbët nuk mund të refomohen shpejt në drejtimin që u intereson shqiptarëve, se shqiptarët nuk kanë pse llogarisin të arrijnë pavarësinë me ndihmën e ndonjë opozite serbe por se duhet ta imponojnë dhe ta arrijnë pavarësinë edhe përballë rezistencës serbe, se fati i Kosovës nuk duhet të lidhet me asnjë forcë politike të veçantë serbe qoftë pozitë apo opozitë por se duhet ndjekë një politikë që realizon pavarësinë e Kosovës përballë gjithë rezistencës serbe, se pavarësia nuk duhet të presë deri sa serbët të japin lejen por se serbët duhet të vihen në pozitë që ta pranojnë pavarësinë jo pse janë refomuar, por sepse nuk kanë çka bëjnë për ta ndaluar etj., etj. Po ashtu, madje "zotni Feraj" beson se projekt i mirë politik nuk është një që është sekret për armikun, por një të cilin megjithëse armiku e di nuk ka çka i bën.

E rëndësishme është, së dyti, se Mani beson se serbët mund të reformohen shpejtë, sidomos studentët beograda serbë, por nuk beson se shqiptarët në Shqipëri mund të reformohen shpejtë, madje as studentët tiranas. Derisa Mani ka besim tek populli dhe studentët serb dhe është i gatshëm e në pritje për t’u bashkuar në lëvizjet e tyre politike (p.sh. demonstratat pse u vodhën votat nga Millosheviçi), nuk ka asnjë besim tek populli shqiptar në Shqipëri dhe nuk dëshiron të bashkohet me te (qoftë edhe në lëvizjet politike për çlirimin nga qeveria kuislinge) sa të jetë gjallë.

E rëndësishme është, së treti, se në rastin e Serbisë Mani vazhdon ta përdorë atë ndarjen e vetë të vjetër konceptuale ndërmjet popullit dhe qeverisë që nuk e përdorë në rastin e Shqipërisë. Në rastin e Serbisë nga fakti se populli serb ka jetuar nën një regjim diktatorial nacional-fashist dhe nacional-shovinistë të hershëm dhe së voni atë millosheviçian nuk e nxjerrë përfundimin se populli serb është popull i prishur. Ndërsa për Shqipërinë nga fakti se ka jetuar nën një diktaturë enveriste-fashiste nxjerrë përfundimin se populli shqiptar në Shqipëri është popull i prishur. Në rastin e Serbisë, edhe në qoftë se populli ka pësuar disa mashtrime, Mani pret që të reformohet shpejtë dhe çuditet që gjasat nuk po duken të tilla, ndërsa për popullin shqiptar në Shqipëri nuk pret të reformohet sa të jetë gjallë. Në rastin e Serbisë është i gatshëm të bashkohet me "opozitën e mirëfilltë" që s’po duket kund për ta çliruar popllin serb nga e kaluara dhe e tashmja e vetë diktatoriale, ndërsa në rastin e Shqipërisë nuk është i gatshëm të bashkohet qoftë edhe me një "opozitë të mirëfilltë" që s’po duket kund për ta çliruar popllin shqiptar nga qeveria e vetë kuislinge. Kështu dëshmohet se Mani nuk është ngatërruar thjeshtë mendërisht kur barazon popullin në Shqipëri me udhëheqjen politike, sepse, siç u tha, këtë nuk e bën në rastin serb, por inkonsekuencat mendore vijnë nga qëndrimet emocionale e ndjenjësore të njëanëshme në favor të popullit serb dhe kundër popullit shqiptar në Shqipëri.

IV. Kurrë luftë e armatosur kundër pushtuesve serbë!

Para pak ditëve Kadri Mani iu vërsul po kaq emocionalisht intelektualit Milazim Krasniqi pse mbronte idenë e një rezolute nga Kuvendi i Kosovës për vlerësimin pozitiv të luftës së UÇK-së kundër pushtuesve serbë për çlirimin e vendit. Edhe këtu në stilin e tij të parapëlqyer të politikës puthje-kafshim e sulmon Krasniqin pse është larguar nga LDK duke iu bashkuar mbështetësve të luftës dhe vetë si "rugovistë" del kundër miratimit të një rezolute që vlerëson pozitivisht luftën. Edhe këtu LDK e la në baltë Manin sepse me shumë të drejtë e miratoi rezolutën duke treguar se sado ta heqë veten "rugovistë" e "lëdëkëist" emocional vetë LDK dhe Rugova kanë qëndrime krejt të tjera. Dhe se prandaj paraqitja e ideve të veta serbofile si ide të LDK-së është përpjekja për ta kafshuar LDK-në duke "e puthur", duke "e mbështetur" madje me një emocionalitet me intensitet shumë të ngritur.

LDK ka vepruar shumë drejtë që e ka mbështetë Rezolutën dhe ka vlerësuar pozitivisht luftën e armatosur për çlirimin e Kosovës. Si përpjekjet për ta "privatizuar luftën" qoftë nga PDK dhe AAK kur lënë të kuptohet se janë ato dhe vetëm ato që e kanë zhvilluar, ashtu edhe përpjekjet e disa "lëdëkëistëve" për t’u distancuar prej saj me lloj-lloj anektodash deri tek cinzimi i zhvleftësimit të çdo rëndësie të saj kanë qenë të gabuara edhe politikisht, edhe mendërisht. Megjithëse LDK dhe Rugova nuk e gjetën mënyrën të vihen në krye të luftës së armatosur lufta nuk është bërë vetëm nga përfaqësuesit e tashëm të PDK dhe AAK. Lufta është mbështetë në mënyra të ndryshme, materiale (financiare, fizike etj.) e jomateriale nga gjithë popullsia e Kosovës e cila identifikohej me te në mitingjet masive me shpalljet se "të gjithë ne jemi UÇK". Nuk ka qenë vetëm Milazim Krasniqi por një numër i madh i antarëve, mbështetësve etj., të LDK-së që në atë kohë e braktisën LDK-në në qëndrimet e saj paqësore dhe iu bashkuan luftës dhe UÇK-së. Disa prej tyre mbas luftës i janë rikthyer LDK-së si votues të saj. Prandaj, pa rënë në një thjeshtizëm mendor të skajshëm nuk është e mundur të argumentohet se kush ka qenë dhe është me LDK-në dhe Rugovën ka qenë dhe është kundër UÇK-së, dhe kush ka qenë dhe është me UÇK-në ka qenë dhe është kundër LDK-së e Rugovës.

Vlerësimi i luftës së armatosur antiserbe në Kosovë thyen një skemë mendore shumëvjeçare e cila në vija të përgjithëshme thotë: a) konfliktualiteti me Serbinë është i lejueshëm vetëm në nivelin paqësor të fjalëve; b) në konfliktualitetin me Serbinë përjashtohet lufta e armatosur; c) kush kërkon luftë të armatosur ndaj pushtuesve serbë është agjent i serbëve.

Kjo skemë mendore ka qenë rrënjosë veçanërisht nga sistemi enverist i socializimit politik i bartur edhe në Kosovë përmes historiografisë zyrtare, lëvizjeve enveriste etj., dhe ka gjetë përhapje edhe nga interesi që kishin nacional-shovinistët serbë për përhapjen e saj edhe në Kosovë. Kështu p.sh. figura e heroit si mjet i ndikimit socializues në Shqipëri dhe, rrjedhimisht, në Kosovë është përdorë për të krijuar ndjenjën e luftës kundër osmanëve, italianëve, gjermanëve etj., por asnjëherë kundër serbëve e grekëve. Njeriu nuk mund të gjejë një bartës të titullit "hero i popullit" për luftërat që ka zhvilluar kundër pushtuesve serbë e grekë. Përzgjedhja duket se është bërë me kujdes që të ketë luftuar p.sh. kundër pushtuesve osman, mundësisht në bashkëpunim me serbët e grekët (p.sh. Isa Boletini, nga njëra anë "heroi i Caralevës" kundër osmanëve dhe nga ana tjetër, "tribun popullor i bashkëjetesës" me serbët). Po ashtu, gati të gjithë ata aktorë politik (persona, parti, rryma politike etj.,) që kanë kërkuar ose kanë zhvilluar luftë të armatosur kundër serbëve janë interpretuar si agjentë të Serbisë. Interpretimi thotë se Serbia vetë dëshironte t’i provokojë shqiptarët për luftë, prandaj u kërkonte agjentëve të vetë ta ngrenë popullin shqiptar në luftë kundër Serbisë. Kështu është krijuar mendësia se kush kërkon ose bën luftë të armatosur kundër nacional-shovinizmit pushtues serbë është vetë vegël e Serbisë. Me këtë Seerbia kishte arritë të bllokonte çdo mundësi që shqiptarët të luftojnë kundër pushtimit serb, sepse ishin vetë shqiptarët që ngriheshin kundër luftës për liri e pavarësi. Prandaj kur në vitet 1990 u shfaqën idetë dhe grupet e luftës së armatosur kundër pushtuesve serbë skema e klasifikimit të tyre ishte e gatshme: UÇK, UÇPMB dhe UÇK në FYROM menjëherë u cilësuan si vegla të Serbisë, të UDB-së, si provokatorë të konfliktit që e dëshironte vetë Serbia etj., etj.

Edhe tani fushata për zhvleftësimin e luftës së armatosur kundër pushtuesve serbë në Kosovë synon të ruajë skemën mendore se nga shqiptarët kurrë nuk duhet zhvilluar luftë e armatosur kundër pushtuesve serbë, sepse asnjë luftë e armatosur antiserbe nuk do të vlerësohet pozitivisht nga shqiptarët etj., etj. Interesi për të ruajtur këtë skemë mendore vjen veçanërisht nga Serbia, e cila është e interesuar të rrënjosë tek shqiptarët idenë se kush lufton kundër saj është tradhtar ose së paku i zhvleftësuar jo vetëm në Beograd e në sytë e serbëve por edhe në Prishtinë e në sytë e shqiptarëve.

Vlerësimi i luftës nga Kuvendi i Kosovës, vlerësimi nga të gjitha forcat politike është një nga veprimet dhe treguesit më të rëndësishëm të pjekurisë së shqiptarëve si komb dhe si meritues të sovranitetit. Krimet që kanë kryer pjestarë ose udhëheqës të UÇK-së duhen zbuluar e dënuar sipas ligjit, por duhen dënuar në Kosovë dhe sipas ligjeve të saj. Gëzimi nga fakti se janë kryer këto krime dhe tani mund të përdoren kundër rivalëve politik është dëshmi e kundërt, e papjekurisë kombëtare; kërkesa për dërgimin e tyre në gjykatë ndërkombëtare etj., është dëshmi e papjekurisë kombëtare; qëndresa ndaj veprimit të ligjit dhe drejtësisë për krimet që janë kryer është dëshmi e papjekurisë kombëtare etj. Në gjithë këtë rrëmujë vlerësimi i luftës së aramtosur ishte veprim pjekurie dhe mbi të gjitha, pavarësisht kontributit real, ka rëndësinë simbolike të idesë së kundër pushtuesve serbë mund të zhvillohet edhe luftë e armatosur për lirinë dhe pavarësinë e vendit.

Por Mani i sulet me emocionalizëm vulgar Milazim Krasniqit pse dëshiron vlerësimin e luftës së armatosur shqiptare kundër pushtuesve nacional-shovinistë serbo-malazias qoftë edhe për rëndësinë simbolike dhe përpiqet të ruaj skemën e vjetër se asnjë luftë kundër pushtuesve serbo-malazias nuk do të vlerësohet, se do të kërkohen argumente për ta zhveftësuar.

V. Marrdhëniet me Serbinë ose si me Shqipërisnë ose fare!

Mani hiqet i zemëruar me mua sepse kam kritikuar Rugovën për shprehjet barazuese të Shqipërisë me Serbinë si "marrdhënie të hapura njëlloj si me Shqipërinë edhe Serbinë", "Kosova e pavarur njëlloj si nga Serbia edhe nga Shqipëria", "Kosova e hapur njëlloj si ndaj Serbisë edhe ndaj Shqipërisë" etj. Unë kam analizuar se keto shprehje janë racionalisht-mendërisht dhe moralisht të gabuara sepse Shqipëria dhe Serbia nuk mund të barazohen në lidhje me Kosovën. Kam analizuar se duke barazuar Shqipërinë me Serbinë Rugova bie në të njëjtat pozita me rrymat politike në Shqipëri duke përfshirë edhe Nanon që e barazojnë Kosovën me Serbinë në kuptimin e trajtimit shpesh si krahinë serbe. Se duke shpallë njëlloj pavarësinë nga Serbia dhe Shqipëria bëhet gabimi mendor se Kosova nuk është e varur nga Shqipëria dhe nuk ka si pavarësohet prej saj, se veprohet me të njëjtën mendësi të disa qarqeve në Shqipëri të cilat coptimin e territoreve shqiptare dhë lënien e Kosovës jashtë kufijve e interpretonin si pavarësi të Shqipërisë nga Kosova ("shyqyr që u çliruam nga Kosova"), se nëse më tej theksimi i pavarësisë së Kosovës nga Shqipëria do të thotë edhe kundërshtim i bashkimit kombëtar, atëherë në të gjithë këto drejtime Rugova barazohet me Nanon që po ashtu nuk e dëshiron bashkimin kombëtar. Në fund se me barazimin dhe kundërvënjen ndaj bashkimit kombëtar ose të dy palët (edhe Rugova, edhe Nano) taktizojnë, ose të dy palët e mendojnë atë sinqerisht, por në të dy rastet bëhen njëlloj. Dhe mbas gjithë kësaj del se "prishja" e Rugovës me udhëheqjen e Shqipërisë nuk ka kuptim, se madje ata janë njëlloj dhe se "prishja" mund të jetë lojë kundër bashkimit kombëtar.

Mani kundërshton këtë kritikë me argumentet se kjo "e para, është një taktikë, strategji dhe filozofi e vetë Dr. Rugovës, e dyta, është një hap që e parapëlqen diplomacia ndërkombëtare, dhe e treta, ne vetë kosovarët demokratë, nuk e duam bashkimin me Shtetin Kuislinge të Tiranës tiranike...". Tani hiqni emrin e Rugovës e vendosni emrin e Nanos dhe argumenti mund të qëndroj njëlloj: "e para, është një taktikë, strategji dhe filozofi e vetë prof. Nanos, e dyta, është një hap që e parapëlqen diplomacia ndërkombëtare, dhe e treta, ne vetë shqiptarët socialist, nuk e duam bashkimin me Shtetin Kuislinge të Kosovës tiranike...". Mirëpo, të gjitha këto janë supozime se "çka kanë në zemër" dhe se shfaqjet publike janë taktizime etj. Ndërsa çka mund të vërtetojmë ne janë pohimet e tyre publike. Prandaj, derisa nuk mund t’i kontrollojmë me siguri mbetet se ose dy palët "taktizojnë", ose dy palët i kundërvihen megjithëmend bashkimit kombëtar.

Tani prap e them se edhe Mani duke iu kundërvënë bashkimit kombëtar sa të jetë gjallë është njëlloj si Nano. Sado të zemërohet Mani unë nuk mund të them se ndërmjet pohimit të Manit "jam kundër bashkimit kombëtar shqiptar" dhe pohimit të Nanos "jam kundër bashkimit kombëtar shqiptar" ka dallim logjik. Problemi nuk është emocional dhe çështje zemërimi, por logjik, analitik i mendimit: Kadri Mani dhe Fatos Nano janë njëlloj në çështjen e bashkimit kombëtar: të dy janë kundër. Ata mund ta urrejnë njëri-tjetrin deri në vdekje për shumë gjëra të tjera, por në çështjen e bashkimit kombëtar janë miqtë më të mirë.

Vetë Rugova ka kohë që nuk i përmendë më ato formula barazuese. Sidoqoftë i mbetet atij dhe "rugovistëve" të deklarohen për to. Ndërsa Kadri Mani vazhdon të ngulë këmbë në mbrojtjen e tyre.

Duke e marrë në mbrojtje Rugovën nga unë, Mani në stilin e vetë të puthjes-kafshim shkruan: "Mirë, të imagjinojmë se Dr. Rugova ka gabuar që nuk e ka marrë Dr. Hysamedin Ferajn për këshilltar, dhe tash në mënyrë kompenzuese, do të kërkojë falje për "gabimet" dhe do të dalë me deklaratën allahysamendiçe: Kosova e Hapur nga Shqipëria dhe e mbyllur hermetikisht nga Serbia!?! O kohëra, o vdekje! Si nuk ia mori dreqi shpirtin Ferajt para se të turpërohej, në radhë të parë përpara familjes së vet dhe përpara studentëve të vet, dhe në fund, përpara popullit shqiptar dhe përpara diplomacisë ndërkombëtare!?!".

Këtu bien në sy shumë struktura mendore dhe ide të ndryshme, pre të cilave do të theksohen vetëm disa:

Së pari, modeli i të menduarit nga Mani këtu është polar i skajshëm: ose marrdhënie plotësisht të hapura me Serbinë, ose mbyllje hermetike. Mirëpo, a) teorikisht asnjë sistem politik nuk mund të jetë asnjëherë i mbyllur hermetikisht. Sistemet politike janë sisteme të hapura. As sistemi i Enver Hoxhës nuk ka qenë ndonjëherë i mbyllur hermetikisht. b) Marrdhëniet ndërmjet shteteve nuk lëvizin vetëm në këto dy kategori të skajshme: ose hapje e plotë, ose mbyllje hermetike. Mes tyre ka shumë forma të ndërmjetme. c) Asnjë shtet nuk vendosë marrdhënie të njëllojta me të gjitha shtetet dhe nga kjo nuk ka pse bën përjashtim as Kosova. Marrdhëniet ndërmjet shteteve mund të jenë marrdhënie aleance, partneriteti, konkurence, armiqësie, me disa intensive, me disa të ftohta e formale, me disa pothuajse nuk ekzistojnë etj., etj. Kosova mund të ketë marrdhënie preferenciale me SHBA dhe disa vende të tjera, marrdhënie të ftohta me Rusinë, marrdhënie integruese dhe bashkuese me Shqipërinë, pothujase fare mardhënie p.sh. me Naurunë etj., etj. Marrdhëniet preferenciale me disa vende nuk nënkuptojnë me domosdoshmëri logjike mbylljen hermetike me të tjerat. Por Mani e përdor të menduarit polar dhe ekstremist për të bërë presion, për të paraqitë mendimin e nacionalistëve shqiptar si kërkesë për mbyllje hermetike me Serbinë etj., etj., pikërisht siç do të akuzonin vetë nacional-shovinistët serbë. Mani duket shumë i shqetësuar se mos mbyllen rrugët e bashkëpunimit me Serbinë.

Së dyti, Mani ngulë këmbë që marrdhëniet me Serbinë ose të jenë njëlloj si me Shqipërinë, ose fare. Kjo është çështja që na dallon kaq shumë: unë them se marrdhëniet me Shqipërinë duhet të jenë shumë-shumë më të hapura se me Serbinë, dhe edhe sikur të dëshiroja mbyllje hermetike me Serbinë për shumë vite, duke e ditë se është e pamundur vetëm ngulë këmbë që me të të ndërtohen marrdhëniet që u përgjigjen krimeve që ka kryer Serbia ndaj shqiptarëve e të mos harrohen sikur nuk kanë ndodhur. Më tej unë mendoj se Shqipëëria nuk ka kryer krimet që ka kryer Serbia ndaj Kosovës, ose së paku deri tani as historianët dhe as juristët e të tjerët (politologët, ekonomistët etj.) nuk kanë mundur të argumentojnë se Shqipëria ka kryer të njëtat krime si Serbia ndaj Kosovës si p.sh. dëbimet (e herëshme e të vonëshme), shpopullime territoresh, fushata genocidi, konvertimi fetar, ndalimi të arsimi mit etj., etj., etj. Në qoftë se është kështu faktikisht, atëherë është gabim në pikëpamje të mendimit racional por edhe moral që Shqipëria të barazohet me Serbinë. Ndërsa Mani i barazon dhe i hyn punës të gjejë fakte se Shqipëria ka kryer të njëjtat krime si Serbia ndaj shqiptarëve të Kosovës. Faktit të përmendur nga unë se, përkundrazi, kur Serbia i përzinte shqiptarët nga trojet e tyre Shqipëria, ndonëse nuk i trajtonte aq mirë, së paku i strehonte Mani i kundërvihet: "strehuar po, por nëpër burgje!!! Nëpër cilat regjime ka kaluar Shqipëria përgjatë një shekulli, o haner i ndërkryer, e person tepër i urryer!?!" (trepca.net. 11.05.2003).

Shqipëria ka kaluar nëpër forma të ndryshme regjimesh dhe shqiptarët e Kosovës të dëbuar nga serbët kanë gjetë strehim në Shqipëri si në "kohën e Zogut", si "në kohën e Enverit" si në "kohën e Majkos". Sa u takon burgjeve ka dy probleme: a) nëpër burgje i ka "strehuar" edhe Serbia, por veç kësaj edhe i ka dëbuar, shfarosë përmes genocidit etj. Edhe në qoftë se Shqipëria barazohet në "strehimin" në burgje, prapë Serbia ka diçka më tepër prandaj nuk janë të barabarta. b) Në Shqipëri në burgje nuk janë "strehuar" vetëm shqiptarë të Kosovës por edhe më shumë shqiptarë vendas mbrenda kufijve të Shqipërisë. Po të jetë fjala për komunistët dënimet dhe madje krime më të mëdha i kanë kryer mbrenda kufijve të Shqipërisë si vrasja masive nga Mehmet Shehu në Lushnjë, vrasjet masive dhe gati shfarosjet e fshatrave nga brigadat partizane (p.sh. të Shefqet Peçit) në Mat, Lumë etj. Shqiptarë të Kosovës janë mbajtur në kampe, janë burgosë si agjentë të UDB-së, si nacionalistë, si borgjezë etj. Por të gjitha këto kanë qenë motive për burgosje dhe pushkatime edhe të po aq e më shumë vendasve. Theksimi i ndjekjes së posaqme ndaj shqiptarëve të Kosovës ka pasë njëfarë rëndësie në fillim të viteve 1990 për të treguar një dimension të karakterit antinacionalist të komunizmit enverist, por dimensioni i ndjekjes së nacionalistëve me origjinë vendase është po aq i rëndësishëm. c) Veç ndjekjes në regjimin enverist shqiptarët e Kosovës në Shqipëri edhe janë shkolluar, janë diplomuar në universitet, kanë bërë karrierë, janë vendosë në poste të larta drejtuese ashtu si shumë vendas, ose më saktë si shumë vendas gegë. Të gjithë këta mund të qortohen për konformizëm me regjimin, për enverizëm, se i kanë shërbyer regjimit etj., etj., por kjo nuk e ndryshon faktin se mijëra shqiptarë të Kosovës në regjimin enverist janë shkolluar, janë diplomuar në universitet e shkolla të larta, kanë bërë karrierë etj., ashtu si janë burgosë me mijëra njëlloj, pra, në të dy rastet si vendasit e tjerë. Çka nuk ka bërë enverizmi dhe Shqipëria por e ka bërë Serbia e serbët janë shpopullimi nga shqiptarët dhe popullimi me serbë qoftë edhe i një fshati të Kosovës, genocidi masiv ndaj shqiptarëve të Kosovës, mbyllja e shkollave shqipe në Kosovë, etj., etj. Prandaj barazimi i udhëheqjes së Shqipërisë me udhëheqjen e Serbisë dhe i vetë Shqipërisë me Serbinë është gabim mendor dhe moral, e, natyrisht keqëdashës ndaj bashkimit kombëtar.

VI. Mosdurimi i paanësisë partiake dhe anësisë kombëtare

Mani përpiqet të rrënjosë mendësinë dhe ndjenjat e mosdurimit të paanësisë partiake dhe anësisë kombëtare. Çka e ka zemëruar Manin ndaj meje është se unë kam kritikuar si Thaçin si Rugovën. "I kemi pas mbledhur 10-vazhdime të Ferajt kundër Qosjes, por tash, kur Fe-rri del njëkohësisht kundër Hashimit "enverist" dhe kundër Ibrahimit "titist", do të mendohemi mirë e mirë, në duhet apo jo t’i bëjmë vend te "Shqipëria Etnike" , një plangprishësi pa qëllim as cak në jetë...". Se duke vepruar kështu, sipas tij, Hysamedini "nuk arriti ta mbante barazpeshën shkencore me qëndresën konstante politike..." (trepca.net. 11.05.2003).

Ky qëndrim ka disa probleme:

Së pari, kritika si ndaj Rugovës edhe ndaj Thaçit, si ndaj Berishës edhe Nanons, si ndaj Xhaferit kur ishte kundër bashkimit kombëtar dhe Ali Ahmetit tani që është kundër bashkimit kombëtar logjikisht del se është pikërisht paanësi, barazpeshë dhe qëndrim konstant politik sepse të gjithë janë kritikuar nga i njëjti këndvështrim konstant: këndvështrimi i bashkimit kombëtar. Ndërsa nga pohimi i Manit del se kur kritikoja vetëm njërën anë, p.sh. Qosjen dhe "thaçistët" paskam qenë i paanshëm, ndërsa tani që kritikojë "njëkohësisht kundër Hashimit "enverist" dhe kundër Ibrahimit "titist"" del se nuk e paskam mbajtë "barazpeshën shkencore me qëndresën konstante poltike". Ky është problemi logjik konstant i Manit: problemi se nuk e di çka thotë.

Problemi i dytë është se Manin e ka zemëruar pikërisht kritika si ndaj Rugovës ashtu edhe ndaj Thaçit (edhe Haradinajt), e ka zemëruar pikërisht mundësia që përmes qëndrimeve të mia të futet tek shqiptarët kultura e kritikës politike me paanshmëri partiake por me anësi kombëtare. Kështu, nga njëra anë, Manit i është dukë e padurueshme kritika ime konstante ndaj çdo udhëheqësi partiak, politik apo veprimtari intelektual që i kundërvihet në çfarëdo forme bashkimit kombëtar shqiptar dhe vetë përpiqet të dalë si mbrojtës partiak, në këtë rast i LDK-së dhe Rugovës me qëllim nxitjen dhe forcimin e të menduarit me anësi partiake tek shqiptarët. Nga ana tjetër, anësia ime ndaj kombit shqiptar përballë serbëve kur kundërshtoj barazimin e Shqipërisë me Serbinë i është dukur e padurueshme dhe kërkon "paanësinë", barazinë e shqiptarëve të Shqipërisë me serbët.

Këtu është rasti të kthjellohet pak më gjërë çështja e paanësisë partiake dhe anësisë kombëtare. Dihet se nuk ka asgjë të keqe në mbajtjen e anës së një partie, në identifikimin si zgjedhës me një parti etj., për programe sociale, ekonomike, kulturore dhe gjëra të tjera si këto që njihen nga të gjithë. Nga përvoja të popujve të zhvilluar del se një komb fiton, ecë përpara etj., kur anësitë partiake lihen anash kur është fjala për interesa kombëtare dhe kombin në tërësi. Dihet nga përvoja të vendeve dhe popujve të pazhvilluar se shkak i prapambetjes është mbizotërimi i anësive partiake, të pjesëshme, konflikteve ndërmjet tyre, paaftësia për t’u marrë vesh për interesat themelore kombëtare etj.

Kritika të miat gjenden për të gjithë aktorët politik, kolektiv apo individual, nga këndvështrimi kombëtar. Kritikat, shpesh, nuk thonë se këto parti kanë gabuar kudo, gjithnjë dhe duhet anulluar organizimi partiak si formë moderne e veprimtarisë politike, as se intelektualët nuk duhet të organizohen në parti politike etj. Kritikat i janë drejtuar rastit konkret kur duket se është vepruar në kundërshtim me interesat kombëtare.

Për ilustrim të marrim shembullin e demostrimeve të ndryshme në Kosovë. Unë kam kritikuar LDK-në pse nuk bën demonstrata dhe PDK-në dhe AAK-në pse bëjnë demonstrata. Sepse kam menduar se demonstratat në vetëvete nuk janë as të mira, as të këqija por varet se për çka demonstrohet.

Gjatë gjithë këtyre viteve nga administrata ndërkombëtare (UNMIK) Kosova është cënuar në elemente thelbësore të shtëtësisë. Elementet e shtetësisë janë territori, popullsia, sovraniteti. Nga adiminstrata ndërkombëtare Kosova është cënuar në të gjithë këto elemente: me kornizën kushtetuese që i heqë çdo element të sovranitetit, në territor me pjesët që iu dhanë FYROM dhe në Mitrovicë, madje edhe në popullsi. Për të gjithë këto LDK, si mjeshtre e protestave masive, paqësore e qytetare duhej të kishte ngritë në këmbë tërë Kosovën. Tërë Kosova duhej të shkonte të vendosej në fshatrat që po i jepeshin FYROM (si më 1989 në marshimin për Prishtinë) si shenjë e ndjeshmërisë ndaj cenimit territorial të vendit. Po kështu duhej protestuar ndaj kufizimit të çdo elementi të sovranitetit në "Kornizën Kushtetuese" si shenjë ndjeshmërie ndaj çështjes së sovranitetit. Por LDK, nga njëra anë flet shumë për pavarësinë dhe, nga ana tjetër, nuk tregohet e ndjeshme ndaj cënimit të çdo elementi të shtëtësisë së pavarur.

Protestat paqësore qytetare nuk janë luftë dhe armiqësi ndaj UNMIK dhe miqëve perëndimor. Nuk ka vend perëndimor ku shtetasit nuk zhvillojnë protesta masive, paqësore e qytetare ndaj qeverive të veta. Përkundrazi mosbindja qytetare, protestat paqësore e qytetare janë dëshmi i shtetasve të mirë, që duan të përmirësojnë shoqërinë që e ka për detyrë ta përmirësojë qeverisja. Duke protestuar për çështje të territorit, popullsisë dhe sovranitetit shqiptarët do t’i kishin treguar faktorit ndërkombëtar dhe vetes se kanë pjekuri politike dhe shtetëformuese, se janë të ndjeshëm ndaj elementeve që lidhen me shtetësinë.

E kritikoj veçanërisht LDK-në më shumë se p.sh. PDK-në apo AAK-në pse nuk ka organizuar protesta paqësore e masive në mbrojtje të elmentëve të shtetësisë sepse LDK ka qenë mjeshtre e organizimit të protestave dhe lëvizjeve të tilla.

Nga ana tjetër PDK dhe AAK organizuan demonstrime krahinore, fisnore e fshatçe ndaj UNMIK kundër arrestimit të komandantëve të ndryshëm si Remi, Haradinaj etj., pa organizuar asnjë demonstratë paqësore e masive qytetare kundër cënimit të popullsisë, territorit dhe sovranitetit të Kosovës. Duke demonstruar ashtu, fshtaçe e fisqe, për Remin krahina e tij, për Haradinajn krahina dhe fisnarët e tij, duke mos demonstruar për cënimin e territorit, popullsisë e sovranitetit të vendit mesazhi që i dërgohej botës mbarë është se shqiptarët kanë vetëdijen e fshatit, krahinës e fisit por jo të shtetit, tërësisë territoriale, sovranitetit etj.

Qëndrimet dhe kritikat e tilla, nga këndvështrimi i kombit dhe shtetësisë kanë përbërë shqetësim për Manin dhe shumë të tjerë, jo si qëndrime të miat personale, por nga frika e krijimit të një kulture politike kombëtare tek shqiptarët që mund të mbajë paanësi partiake dhe anësi kombëtare, nga frika se qëndrimet e tilla kritike ndaj partive mund të bëhen masive dhe se pavarësisht përkatësive partiake disa interesa kombëtare mund të bëhen të paprekshme. Ndërsa kritika edhe nga vetë antarësia partiake ndaj ideve të udhëheqjes së vetë kur këto nisma dhe ide argumentohet se nuk janë me interes kombëtar është shenjë e pjekurisë kombëtare të një populli, është shenjë se ai popull meriton shtetësinë, se nuk do të ndodhet në trazira të vazhdueshme të shkaktuara nga egoizmat partiak por se di të vendosë stabilitet të mbrendshëm mbi bazën e interesave kombëtare, e marrëveshjes për gjëra themelore etj.

Si përfundim, Kadri Mani ka paraqitë një program të gjërë serbofil, ndër të cilat u analizuan vetëm disa ide si përcaktimi kundër bashkimit kombëtar sa të jetë gjallë, populli shqiptar në Shqipëri është i keq, populli serb është i mirë e deri tek mbrotja e njëanësisë partiake përballë kritikës nga këndvështrimi i interesave kombëtare. Të gjitha këto ide janë mbështejllë në një ambalazh shpërthimesh e fyerjesh personale kundër meje deri tek mallkimet si plakat "si s’ia mori dreqi shpiritin..." etj., që nuk kanë asnjë rëndësi për lexuesin as për mua. Çka ka rëndësi është vetëdija se shumë ide politike mbështillen gjoja pas sharjeve personale, se nje takëm njerëzish sharjet personale i përdorin si mënyrë të hedhjes në qarkullim të ideve politike, veçanërisht serbofile e grekofile.

24.05.2003 Hysamedin Feraj

Copyright©2000-2003 Trepca.net - Të gjitha të  drejtat e rezervuara.