MBI TAKIMET E DOM MIKELIT ( IV )

VËLLEZËRIT DOM MIKEL E JAK TARABULLUZI MËSUES NË STUBËLL

Shkruan: Prof. Jak MITA

Sot kur po shënojmë 100-vjetorin e shugurimit të Dom Mikel Tarabulluzil si dhe 85-vjetorin e vazhdimit të shkollës shqipe në Stubëll, jam i nderuar edhe si pinjoll i familjes Tarabulluzi që në emër të saj t'u shpreh banorëve të Stubllës, anëtarëve të Këshillit për kremtimin e kësaj dite të shenueshme, mirënjohjet më të sinqerta për inicialivën, organizimin    dhe manifestmin e këtij përvjetori për ta kujtuar meshtarin e përvuajtur dhe mësuesin e tyre të zellshëm dhe energjik për të vazhduar me ngulmë traditën e shkollës shqipe në Stubëll.

Përndjekjet sporadike në fillim të shek. XVII në trevat e lokalitetet e Shqiperise së Veriut kundër popullatës katolike, e cila i bënte rezitencë të hapët përhapjes së islamizmit, zurën në fillim të shek. XVIII të intensifikohen, madje edhe të marrin dimensionin e karakterit të ekspeditave ndëshkuese për t'i ndjekur ata të "patenzone" nga toka e bukës dhe nga ato treva e kaza, ku rezistenca ishte më e madhe. Kjo valë e përndjekjes u bë e njëjtësishme kundër gjithë popullatës kalolike, e njohur në histori si SHPËRNGULJA E ARBËRESHËVE (1730-1735). Kjo përndjekje ishte për nga karakteri i saj shumë e gjerë dhe më e thellë sesa që mendohet për nga shtrirja dhe qëllimi i saj përmbajtësor strategjik e taktik. Nuk ishte fjala vetëm për të shkretëruar fushën e tokes e bukës ose për shkatërrimin e vendbanimeve ose të lokaliteteve të këtyre anëve, por për të krijuar një plasë, plasë të madhe në penden konstante të familjes kompakte tradicionale shqiptare.

A nuk flasin të dhënat për pësimin e popullatës së "rebeluar" të SHTESTANIT, PETANIT, BRISKUT, LARJES, e KELMENDIT që morën dheun në sy - Arbëreshët në Providuren e Zarës, Kelmendët nëpër Srem e Sllavoni (NIKINCI, HRTKOVCI, BABIN, etj.), apo të BERISHËVE që një kohe u strukën në vegjetacionin e bujshëm të bjeshkëve të Shqipërisë Veriperëndimore dhe, më vonë, u shpërndanë në bazenin e Kosovës Lindore. Mos, vallë, fjala është po për këtë popullatë të KARADAKUT të sotëm, e cila e pagoi shtrenjtë njëqind vjet më vonë. Ndoshta. Historia hesht, por ngjarjet dalin në shesh. Kjo strategji e taktikë osmane për të dezintegruar popullatën shqiptare (nëpërmjet kësaj plase të familjes deri atëherë të integruar e kompakte) është konfirmuar si mjet i qëlluar e shumë efikas, sepse në atë hulli të ndasisë dhe të vetjakisë humbi kohezioni i qëndresës popullore nacionale.

Elementët relevantë të këtij këndvështrimi për të bërë konstruksionin psikologjik ilustrativ, të marra vetëm si primesa, janë mjaft provokative për një shpalim kërkimor-hulumtues të çështjes në fjalë, sidomos për trevën e KARADAKUT me fenomenet pro-forma e de-fakto për këtë ose atë fe pas periudhës së MARTIRËVE TË KARADAKUT (1846). Në këtë vargon ngjarjesh (1730-1750) duhet të provojmë dhe t'i gjejmë edhe arsyet e shpërnguljes së familjes TARABULLUZI nga treva e SHKODRËS për në Prizren.

Në mungesë të dokumenteve historike dhe të dëshmive relevante që ijapin, deri-diku, dorë ndriçimit të çështjes së gjenealogjisë, duhet ta përimtësojmë çdo të dhënë, sepse vetëm në saje të njehësimit sistematik paralel të datave del e përafërta aproksimative e ditës apo e vitit me interes të çështjes që e kemi në shqyrtim. Familja e JAK BALTËS apo si është paluar në kujtesën e prizrenasve familja e JAKUT të BALTËS është shpërngulur nga Shkodra andej nga viti 1735-1750, shi në kohën e ekspeditës ndëshkuese të Xhevit apo Xhemin Pashës në Shkodër e rrethinë. Mjerisht këtë pohim nuk mund ta vërtetojmë nga librat e pagëzimit, të kurorëzimit ose, të vdekjes të dioçezës së Prizrenit, për arsye se arkivit edhe Shoqërisë së "Zemrës së Krishtit" në Prizren iu vu zjarri nga personat e paguar më 1892.

Dihet se familja e Jak Baltës është vendosur në Mëhallën e Naltë, në anën e kundërt të ndërtesës së Konsullatës së Austrisë, si mëhallë e re, e ndërtuar që nga fillimi i shek. XVII. Që nga viti 1780 familja në fjalë e Jakul përmendet dendur në Prizren - në jetën tregtare si dhe në raportet tregtare PRIZREN - SHKODËR, SHKODËR - PRIZREN. PRIZREN - SELANIK, SELANIK - PRIZREN, PRIZREN - RAGUZË, RAGUZË - PRIZREN. etj. Kjo është periudhe e ngritjes së "iktibarit" (prestigjit) tregtar e familjar të familjes së Jak Baltës. Po në këtë kohë përmendet por herë të parë edhe llagapi TARABULLUZI. Arsyeja pse kjo familje e mori llagapin Tarabulluzi duket se eshtë e natyrës afariste. sepse bënte tregti apo bënte importimin e mitanave, shamive, shallave, shallvareve e brenavekeve dhe përgjithësisht pëlhurave të mendatshit prej Tarabulluzit të TUNIZISË. Prej asaj kohe familja e Jak Tarabulluzit ishte prezente dhe e inkuadruar në të gjitha rrjedhat e jetës së Prizrenit. Kjo prezencë është shtuar edhe me shumë, kur Jakut iu bënë krah djemtë BALTA e ZEFI.

Të bijtë e Jakut BALTA e ZEFI kane lënë gjurmë të dukshme me pasurinë e tyre në angazhimin dhe organizimin e nismës të zgjimit kombëtar. Ndersa Balta është regjistruar në kujtesën e kohanikëve të vet si njeri shumë dinamik, zemerak, i fjalës dhe i punës, i rrembyeshëm e i pakompromis, për aq sa nuk ka marrë në dorë a,s autoritetet qeveritare të pushtetit, ZEFI kishte qenë i butë, i ëmbël dhe i kendshëm, me konsideratë te madhe ndaj gjithkujt.

Në prag dhe në kohën e vlimeve të LIDHJES SHQIPTARE TË PRIZRENIT, Balta ishte në korent të ngjarjeve dhe pjesëmarrës në ato ngjarje.[23] Për shkak të dyshimit te mbështetur te Sinan Pashës se Balta po ndihmonte me para e ushqim e veshmbathje Lidhjen, paguan Ramadan Lumen (Zaskokun) që në orët e natës t'ia vere kurthën Baltës. Njëmend, nëjanar - shkurt 1879 Ramadan Luma me shokë e rrethojnë shtëpine e Baltës, i cili jetonte vetëm me gruan Manën, sepse nuk kishin fëmijë, mirëpo hasin në rezistencë shumë të madhe. Për ketë qëndresë dinjitoze këngëtari popullor e nderoi moralin e MANËS e BALTËS me porosinë:

...Mana mush e Balta qit,

i madhi Zol - mos na korit!

Ramadan, o pika e trimit

nuk e njeh pushkën e llatinit

që ta qet plumin në jakë t' xhurdinit!

Preteksi i organizimit të vrasjes së Baltës ishte gjoja lavdërimi i Manës para grave se ajo ia kishte dhënë gruas së pashës ingjitë për të shkuar në një dasmë.

Derisa familja e Baltës u shua ne këtë mënyrë, ZEFI kishte gjashtë fëmijë, katër djem: JAKUN, PASHKUN, MIKELIN dhe AGUSTININ dhe dy vajza: PALINËN dhe AGËN.

(STANA, gruaja e ZEFIT, në kujtesën e pleqve të Prizrenit ishte simbol i tipit të gruas së heroinave të Ndoc Nikajt, e cila me pushkë në dorë lindte fëmijët dhe me pushkë në dorë mbronte dinjitetin e vatrën e konakut. Ka shumë rrëfejza për STANËN, nënën Stane - për terlikun që e flakte për t'u kapur fytas me komitat e Ramadan Lumes...)

Viti 1933, Muaj ishkut.

Ishte pamje impresive ta shohësh nënë time - Lulen, në ato çaste posa pushonte kambana e Engjëllit të Tynzot dhe fillonin të përha- peshin tingujt tin-tan-tang të kambanës të të vdekurve - për shpirt dhe nderim të të ndjerit Dom Mikel Tarabulluzit. Ajo ulej me devotshmëri në gjunj para figurës së të gjithë shenjtërve dhe, si në suscepcion, me afsh të dhembjes pëshpëriste: U LUT PËR NE!

Ndërkohë, ca pika loti ia mbërthenin sytë, kurse fjalët e rruzares i lidheshin për gjuhë SUUM KUIKVE. Dhe, paksa sa merrte veten nga trazimi, zinte të evokonte, ashtu si i vinin, kujtimet e viteve të fundit të jetës së axhës Dom Mikel - kur ai, në çaste të rralla e linte librin, për të medituar ose i preokupuar nga ndonjë çështje, për kujdesin e lëmontin atëror ndaj saj dhe fëmijëve të saj. Por, i kujtonte mbi të gjitha vitet e njëzeta, kur mbretëria serbe, kroate dhe sllovene kishte ndaluar dhe sanksionuar me ligj përdorimin e gjuhë shqipe, posedimin dhe përdorimin e librit shqip si delikt të rëndë penal, sidomos pezmin dhe revoltën e Dom Mikel Tarabulluzit ndaj këtij akti anticivilizues. Ndërsa për shkollën e Tij ose - si e qunte ai - DJEPIN E GJUMIT TIM i duheshin libra, tekste shkollore. Me urti të strategut të provuar, organizoi nëpërmjet motrës së tij, Agë, vrigjineshë në Shkup, dhe me ndihmën e Kate Cuklit, me prejardhje nga Shkodra, furnizimin me tekste nga Shqipëria.

Kështu, në vitin 1923, librat arrinin nëpër Qafë Thanë, Strugë, Dibër, Shkup - Stubëll, kurse më vonë edhe nëpër Selanik, Manastir, Shkup - Stubëll. Ndërsa furnizimi me libra dhe tekste shkollore rridhte nëpër këto kanale, duket se andej nga mbarimi i vitit 1924, një kontigjent librash i ra në dorë policisë. Për këtë shkelje të rëndë të ligjit, Dom Mikel Tarabulluzi u arrestua, u burgos dhe u mbajt 18muaj nëburg.Saishteirëndëvetëaktiiburgimitdheiizolimit, aq ishte më e rëndë, brutale dhe antinjerëzore sjellja e organeve të policisë dhe e shtetit monarkist, i cili duke dashur Dom Mikel Tarabulluzin ta thejë moralisht, duar e këmbë të lidhur me pranga, e endte nëpër qytet herë një herë, herë dy herë në ditë, në përcjellje të katër xhandareve të armatosur, nëpër rrugët me frekuencë më të madhe të qarkullimit.

Prej keqtrajtimit më brutal dhe restriksionit të ushqimit, të ndalimit të oficës dhe kushleve të kontrollit posaçërisht rigoroze, Dom Mikel Tarabulluzi nisi kah mbarimi i vilit 1924 të pështyjë gjak dhe gjendja e tij shëndetësore (edhe ashtu e zgrapsuar) filloi dita-ditës të rrënohej. Organet e shtetit serb, kroat dhe slloven me pretekst formal të humanitetit për gjendjen e tij të keqësuar shëndetësore, e liruan nga burgu në fillim të vitit 1925.

Edhe pse prej dërmimit fizik e psikik qe iu bë në burg, Dom Mikel Tarabulluzit zu t'i vyshket ngadale ëmbëlsia e përshquar e buzëqeshjes së mirësisë si dhe flaka e shikimit depërtues, megjithalë, u kthye në Stubllen e tij - bajrakun e vetemsisë - si e quante me admirim edhe punës baritore dhe asaj në shkollë - në djepin e gjumit të tij, derisa nuk e lodhi shëndeti në vitin 1932.

Nderimi qe po i bëjmë sot të gjithë së bashku Dom Mikel Tarabulluzit, është  njëherësh nderim që u përket të gjitha banorëve të Stubllës, se të gjithë ata ishin me meshlarin dhe mësuesin e tyre, te gjithë ishin me të dhe të gjithë së bashku e ndoqën në rrugën e tij baritore e misionare të arsimi t.

QOFSHIN GJITHMONË TË NDERUAR E FAQEBARDHË! E DOM MIKELI U LUT PËR NE!

Stubëll, 22 shtator 1990

Copyright©2000-2003 Trepca.net - Të gjitha të  drejtat e rezervuara.