OPINIONE

DY LIBRA TË PA VLERA; OSE TË SHKRUARA PËR INTERESAT E GRUPIT DHE MALLIT PËR TREG

25 maj 2003 / Petrit SHALA (student)

Sigurisht kur Bedri Tahiri dhe Nimon Muçaj vendosen të shkruajnë libra për Adem Jasharin dhe Sali Çekajn, nuk e kishin lehtë. Vështirësitë janë sepse të dy librat u shkruan në një kohë komplekse, të ngarkuar me konflikte e probleme të mprehta, me kundërthënie çfarë gjurmat e tyre ndikuan drejtpërsedrejti në vlerën e këtyre dy librave.

Mirëpo, këtu pa pretendime të bëj ndonjë vlerësim të thukët të këtyre dy librave nga aspekti të një universi letrar, u ndala në një çasje të thjeshtë të një sfere që pretondohet të janë shkruar ato. Mendej se nga kjo prizmë që i kam lexuar këto dy libra është dashur të shkruajnë kritikët tanë. Kritikat qellimmira nuk e lëndojnë librin, e as që duhet të nisemi me pretendimet se, gjithçka që shkruhet për Adem Jasharin dhe Sali Çekaj, pa marrë parasysh si shkruhen janë të mira. Nëse kështu mendojmë atëherë do ti lëndojmë rëndë figurat e këtyre dy heronjëve të kohës tonë të re. 

E gjithë vlera e këtyre librave është pjellë e drejtpërdrejtë e momentit historik, që ka të bëjë me ngjarje dhe figura reale të kohës. Sepse është fjala për dy figurat më të rëndësishme të kohës tonë, gjegjësisht të luftës tonë të fundit.  Më këtë nuk dua të them se, Bedri Tahiri dhe Nimon Muçaj kanë bër gabim që janë marrë me këto dy figura të tilla madhore. Jo. Por me dukët se ata  i kanë lejuar vetës të shkruajnë për Adem Jasharin dhe Sali Çakaj, të ndikuar nga tri çasje, të themi të pavlera;

E para; nuk duhej të kishit lejuar veten qe me një gjuhë spekulative, aspak shkencore dhe aspak të mbeshtetura në fakte të manipuloni me figurat e heronjëve. E vërteta është se libri " Adem Jashari legjendë e legjendave" ashtu siç paraqitet, ka një mbingarkesë të lëndës jetësore me folklor të tepruar dhe shtrirje të mitit dhe kuptimit legjendë pa kompaktësi kompozicionale. Libri është i ngarkuar me një frymëmarrje folklorike që ja humb vlerën jo vetëm librit, por edhe kuptimit të luftës dhe flijimit të Adem jasharit. Ushqimi kryesor i autorit për ta paraqitur sa më madhështor Adem Jasharin ka qenë pikënisja folklorike. Bedri Tahiri me gojëdhënat, me këngët popullore dhe folklorike është munduar ta përcaktoj figurën e madhe të heroit. Prandaj edhe figura e heroit kombëtar karakterizohet si figurë e theksuar folklorike e jo si një figurë reale që ka jetuar dhe është flijuar për Kosovën.

Të libri i dytë " Sali Çekaj gurthemeli i pavarësisë së Kosovës", zotërojnë bisedat e përshkrimet pa ndonjë kuptim logjik dhe kjo ka ngarthtësuar karakterin e heroit dhe ka ngadalësuar ritmin, dinamikën e brendshme të kompozicionit të heroit.  Në dallim nga libri i parë, ky i dyti është munduar ti ik foklorit, ai është nisur kurdoherë nga rrëfimet e drejtpërdrejta, nga ngjarje të treguara nga njerëz prej mjediseve konkrete. Kjo tregon se Muçaj s´ka pas nevojë të shpikë e të fantazojë e aq më tepër të mistifikojë për heroin, siq ishte tek autori i parë. Kjo do të thotë se Muçaj  u përpoq të ecë nëpër rrugën e realizmit. Mirëpo rruga për te cilën ec Muçaj, duhet parë në një rrafsh më të gjerë, ai nuk e përfill asnjë element të faktorit letrarë. Libri i tij nuk është as monografi, as roman, as histori siq ngjet të libri i parë.

Këtu del elementi i përbashkët i dy librave; nëse shprehemi me një gjuhë aspak të dëshiruar, të dy librat si shumë libra tjera kohëve të fundit na dalin si një malli tregtar.

E dyta; dikush mund të besoj se për dy heronjtë tonë Adem Jasharin dhe Sali Çekajn, ka mjaftuar të rënditën disa fjalë e fjali, vetem e vetem që të thuhet; është shkruaj një libër për Adem Jasharin, për Sali Çekaj..., Gabim i rëndë. Pse gabim?! Sepse, Bedri Tahiri për Adem Jasharin nuk ka çasje drejtë formës dhe përmbajtjes që kërkon libri në kuptimin monografik apo historik. Fund e krye të librit, ku përshkruhet trungu i Jasharajve, na del se jasharajt nuk kanë ekszistuar si realitet por është pjellë e një autori me aftësi të kufizuar prej rrëfimtari. Autori duke shkruar librin na del se është i frymzuar nga ndonjë prrallë që ia ka treguar gjyshja ose gjyshi. Pastaj, nga ajo prrallë ai nxjerr figurën e Adem Jasharit duke e futur në një legjendë; legjendë e legjendave. E dihet se Adem Jashari ka ekzistuar me gjithë dimensionin të kohës tonë, të historisë tonë të re dhe çlirimtare.

Nimon Muçaj, ngjajshëm si autori i parë për nga vlera, por jo përnga rruga, niset një çasje tjetër ta paraqes heroin Sali Çekaj. Ai duke u bazuar në rrëfimet e të tjerëve, fund e krye të librit lëvizë, ose rrëfehet brenda një rrethi që s´ka shteg kalimi. Rrëfimet këtu janë inerte, të vdekura, pa  argumente dhe herë-herë jo bindëse.

E treta; në librin e Bedri Tahirit "Adem Jashari legjendë e legjendave", është i tejdukshëm spekulimi me figuren e mëdha historike të kombit shqiptar. Ai edhe pse librin e përshkojnë shumë figura historike kombëtare, në libër ato nuk e gjejnë vendin e vet krahasuar me veprimtarinë e heroit. Kjo rrjedh sepse autori i ndikuar nga grupe (ideologjike), jo pa qellim nuk i lejojnë ta përmend askund bashkëpuntorin dhe bashkthemeluesin e UÇK-së, heroin Sali Çekaj. Tahiri jo pa qellim e ka kufizuar edhe fushëveprimin, apo fushëluftimin e heroit Adem Jashari brenda regjionit gjeograf të Drenicës. Pse atëherë  aty hyejnë emra heronjësh pasi ata nuk kanë rol historik në bashkveprim me Ademin siq ishte rasti për Sali Çekaj? Pse lëvizjet dhe bashkpunimi i Adem Jasharit me luftëtaret jasht Drenicës janë aq të kufizuar sipas Tahirit, kur dihet se ai kishte lidhje të ngusht me Sali Çekaj?!

Nimon Muçaj, këtë mangësi e eviton, sepse ai përmes rrëfimeve të te intervistuarëve gjithmonë në qëndër të ngjarjeve sëbashku me Sali Çekaj e ka vue Adem Jasharin. Edhe të Muçaj përsëritet elementi i grupacionit (ideologjik), sepse rrëfyesit i takojnë një grupi dhe thënë ndryshe deri diku një regjioni të caktuar. Që vepra jetësore e heroit Sali Çekaj, të arrinte një kapërcim monografije apo, themi kushtimisht një libri kujtimesh, Muçaj është dashur të shkoj edhe në Drenicë, të bisedoj më ata që e kanë njohur Salihun. Pse të mos thuhet asgjë nga  Rifat Jashari nga Drenica, vllau i Adem Jasharit? Pse nuk thuhet asgjë nga Dr. Rexhep Gjergji nga Llapi, Mehmet Kraja,  Xhafer Shatri, Bujar Bukoshi? Futja e disa fytyrave politike si e presidentit të Kosovës Dr. Rugova, ish presidentit të Shqipërisë Dr. Sali Berishës, apo e Ali Aliu e ndonjë tjetër brenda kornizave të librit nga Muçaj më tepër janë dekorime për të u gjendur në treg sa më mirë libri, se sa kanë vlerë artistike e historike.

Nuk desha ta them këtë, por në dy librat e përmendura hetohet qartë ndarja e shqiptarëve, ndoshta jo vetem në aspektin ideologjikisht, por edhe në atë regjional; dukagjinas dhe drenicas(?!) Njëri shkruan vetem për heroin i Drenicës duke i përmendur luftëtarët e tijë, tjetri e përmend ata të Dukagjinit.

Në fund, këto dy libra munden të quhen libra, por jo libra për Adem Jasharin dhe Sali Çekaj si dy heronj që dhanë jetën për Kosovën.

Copyright©2000-2003 Trepca.net - Të gjitha të  drejtat e rezervuara.