|
 |
|
20 maj 2003 / Fatmir
PERA
Phil Bosmans tani edhe nė gjuhėn
shqipe. Sepse ky ėshtė libri i parė i Bosmansit i botuar
nė gjuhėn shqipe. Deri mė tani Bosmansi pėr lexuesin
shqiptar nuk ishte fare i njohur, derisa nė botė ka marrė
emėr ndėr shkrimtarėt mė tė mėdhenj dhe mė tė
popullarizuar tė krishterė dhe, nė njėfarė mėnyre,
librat e tij janė bėrė bestseller botėror.
Librat e tij lexohen nga tė
krishterė e jo tė krishterė, nga ateist dhe agnostikė,
sepse fjala e tij ka njė frymė bashkimi, dialogu dhe
tolerance. Phil Bosmans u lind nė vitin 1922, nė
Gruitrodeu, nė provincėn Limburg tė Belgjikės. U
shugurua meshtar nė vitin 1958. Ėshtė rregulltar i bashkėsisė
sė Monfortinėve. Vitet e para i kalon si meshtar mes
puntorėve nė Francė. Pas njė kohe shėrbimi atje,
kthehet nė vendlindjen e vetė Limburg dhe me njė entusiazėm
tė flakėt i fillonė «misionet popullore» dhe predikon nė
shumė vende.
Nė famullinė Horpmaal e godet njė
sėmundje e rėndė dhe gati pėr dy vjet shtrihet i palėvizshėm
nė shtrat. Nė vitin 1958, fillon me porosi ka pesė minuta
nė TV para Ditarit qėndror. Njė vitė mė vonė, me 1959,
e themelon «Bahkimi pa emėr lėvizje pėr kulturėn e
zemrės» dhe fillon tė shkruan kartela me porosi tė
shkurta nxitėse. |
Nė vitin 1969 publikohet edhe
bilteni i parė i Bashkimit K13 (sipas Letrės sė parė drejtuar
Konrintianėve 13 Himni i dashurisė). Libri i parė i
Bomansit ishte «Menslief, ik hou van je» (I dashuri njeri, unė
tė dua), qė pati njė bujė tė madhe nė mbarė botėn. Deri mė
tani ka botuar mė tepėr se 30 libra dhe janė pėrkthyer nė 30
gjuhė tė botės. Librat e tija kanė patur sukses duke arritur mė
tepėr se dhjetė milion kopje.
Libri i
tij i pėrkthyer nė gjuhėn shqipte, «Lulet e fatit duhet t'i
mbjellėsh vetė» nga Zef Ahmeti, ėshtė njė ndėr librat -
visaret e Bosmansit. Ėshtė i shkruar nė njė gjuhė tė lehtė,
por qė ka nė vete plotė jetė. Ka njė gjuhė tė njeriut tė rėndomtė,
tė jetės sė pėrditshme. Bosmansi komundikon lehtė me njeriun
e thjeshtė, me njeriun qė nuk ka njė prėgatitje akademike a
shkencore. Porse, lėnda e shqyrtuar nė librin e tij ėshtė lėndė
jetike e njeriut bashkėkohor.
Pikėrisht
gjendja e rėndė e njeriut tė sotėm, qė ėshtė e kapluar me
njė kulturė pa zemėr, kulturė tė ngurtė qė e ka krijuar
teknologjia moderne. Teknologjia ka bėrė qė njeriut t'i zbehet
ndijėsia pėr ngrohtėsinė vėllazėrore e njerėzore nė pėrgjithėsi.
Ai, Bosmansi, ėshtė i brengosur qė kumunikimi dhe marrėdhėniet
ndėrnjerėzore janė shkėputur dukshėm, ēka rezulton mė njė
luftė njerėzore ndaj njėri tjetėrit.
Prandaj, libri «Lulet e
fatit duhet t'i mbjellėsh vetė» ėshtė njė
thirrje mbarėnjerėzore pėr kthim te zemra e njeriut. Ėshtė
koha e fundit qė energjia krijuese njerėzore tė drejtohet ka
njeriu vėlla-motėr. Thirrje pėr tė krijuar njė kulturė tė
zemrės njerėzore, kulturė tė jetės. Thirrje pėr komunikim tė
mirėfilltė ndėrnjerėzor tė bazuar nė vlerat tw mira njerėzore.
Lulet e njeriut, qė janė vlerat, pėrkatėsisht qeliza e njeriut
- zemra, duhet tė mbillen nga secili njeri vetė. Ato lule
vlera, duhet tė ujitėn nė jetėn e pėrditshme pėr tė jetuar
njė jetė tė denjė njerėzore. Pa kėto nuk mund tė ketė jetė,
nuk mund tė ketė paqe dhe lumturi njerėzore. Pėr kėto
Bosmansi ėshtė njė pėrkrahės i madh dhe gjithė jetėn ia ka
pėrkushtuar proklamimit, qė njerėzit t'i vetėdijėsojė pėr
realitetin, se njė kulturė ēfarė po aplikohet sot, ėshtė
kulturė qė do ta shkatėron njerun dhe kulturėn e mirėfilltė
tė tij.
Fillimi
i veprimtarisė sė tij, qė ishte i pėrbėrė vetėm me kartela
nxitėse me fjalė tė urta, proverbe, mund tė them, u bė mė
vonė pėr autorin njė profesion i jetės. Tė gjitha librat e
tija janė fjalė tė urta. E ēka janė fjalė tė urta, nėse jo
fjalėt e secilit popull qė janė tė pranishme nė kulturėn e
jetės sė tij dhe qė pėrdorėn nė jetė si udhėrrėfyes. Fatėkeqėsisht,
konstaton autori, ato fjalė janė izoluar vetėm nė libra
enciklopedike dhe antologji tė llojeve tė ndryshme. Shumė pakė
depėrtojnė nė jetėn e pėrditshme dhe gati janė tė papėrdorshme.
Sa janė tė njė nevojshme pėr njeriun e sotėm ato fjalė tė
mira e tė ėmbla qė i ka krijuar populli?! Po tė marrin jetė
ato, do tė mbushen me lule rrugėt tona dhe gjithė bota do tė
jetė njė kopsht mė lule - thotė Bosmansi. Njeriu krahasohet me
lule, porse me dy qėllime te ndryshme jetėsore. Lulja ėshtė e
krijuar tė jetė e bukur, kurse njeriu tė jetė i mirė (fq.
12).
Kjo ėshtė ajo
baza ontologjike e krijimit qė Bosmansi dėshiron ta shpall dhe
ta mbjellė nė ēdo njeri. Njeriu nė parin nuk ka njevojė tė
jetė estetikisht i bukur pėr tė qenė i mirė. Edhe pse njė
bashkim i tė dy elementeve kishte me qenė i shkelqyeshėm. Kėtė
konstatim e kanė thėnė edhe mė
parė, para shumė shekjuve filozofėt mė tė mėshenje grek dhe
gjatė gjithė historisė sė
filozofisė,
por Bosmansi i jep njė ngjyrė tė re dhe njė frymė jetėsore pėr
njeriun e sotėm.
Pėr mė tepėr, ai e konstaton se njė parim i
tillė ėshtė bazė pėr njė tė ardhme tė shėndoshė njėrzore.
Nė tė bazohet e gjithė jeta e njeriut si qendėr dhe haprisė qė
duhet tė ushtrojė jetėn e tij kjo ėshtė hapsira e mirėsisė.
Nuk guxojmė ta humbim kėtė hapsirė qė nė vend tė saj tė
vijė teknika, hekuri dhe gjėsendet e vdekura. Pėr atė arsye,
apeli i Bosmansit ėshtė urgjent,
sepse kultura e tjetėrsur po ngulitet si myku nė tė vėrtetėn.
Vlerat po pėrmbysen dhe po largohen nga jeta e njeriut; nė vend
tė tyre qėndron rrena, gėnjeshtra, e pavėrteta, mashtirmi. Ky
tjetėrsim madje ka krijuar mjete mė moderne pėrfituese qė tė
mbizotėron mbi botėn e tė vėrtetės dhe tė vlerave. Kozmetika
e propagandės ka bėrė qė njeriu i rėndomtė, i
thjeshtė mos tė dallojė tė mirėn prej tė keqes dhe vlerėn
prej pavlerės. Gjithēka ėshtė bėrė e
komplikuar,
e ngatėrruar dhe e mjegulluar.
Bosmansi
ka krijuar pikėrisht Bashkimin pa emėr lėvizjen pėr kulturėn
e zėmrės, qė me thjeshtėsi dhe butėsi t'i dal nė ndihmė
njeriut bashkėkohor, qė ta gjejė rrugėn e mirėfilltė dhe
bazore njerėzore. Kjo lėvizje e tij ėshtė njė qendėr qė
dalin idet dhe parimet e jetės me vlera. Pika apo ideja kryesore
e tij ėshtė qė, njerėzit duhet pėrsėri tė jenė tė
bashkuar mes veti dhe tė jetojnė si vėllezėr e motra tė njė
Ati qė i ka krijuar tė gjithė tė barabartė dhe me tė drejta
tė njėjta.
Sot, kur nė gjithė botėn ka imugrantė, Bosmansi
thrret qė, ata t'i pranojmė nė vendin
tonė si vėllezėrit tanė. Sepse nuk ka rėndėsi se kush ėshtė,
nga ėshtė, ēfarė ngjyra ka dhe cilėn gjuhė e flet, por mė rėndėsi
ėshtė se ėshtė njėri dhe kjo ėshtė e mjaftueshme qė tė
pranohet si vėlla-motėr. Sepse e gjithė bota ėshtė njė fshat
ku jetojnė njerėz tė
ndryshėm. Larmia e ndryeshmėrisė ėshtė njė bukuri qė na ka
dhuruar Krijuesi Zot. Tė gjihė njerėzit lundrojnė nė njė «Barkė»
sė bashku. Nė atė Barkė duhet tė
jemi vėllezėr e motra, tė bardhė e tė zi, tė vegjėl e tė mėdhenj,
tė varfėr e tė pasur.
Kjo ėshtė
sot ndoshta njė ėndėrr, por ėndrra mund tė bėhet realitet po
i angazhuam tė gjitha forcat tona nė njė qėllim tė kėtillė.
Ky ėshtė qėllimi i librit tė Bosmansit: Tė mbjellim lule nė
ēdo vend qė tė bėjmė botėn tonė njė kopsht me plotė lule.
|
|