20.05.2003 - Trepca.net
  Recenzioni pėr botim  

Phil BOSMANS, Lulet e fatit duhet t΄i mbjellėsh vetė, (pėrktheu nga gjermanishtja: Zef Ahmeti), Shpresa 2002, fq. 125.


 
   

20 maj 2003 / Fatmir PERA  

Phil Bosmans tani edhe nė gjuhėn shqipe. Sepse ky ėshtė libri i parė i Bosmansit i botuar nė gjuhėn shqipe. Deri mė tani Bosmansi pėr lexuesin shqiptar nuk ishte fare i njohur, derisa nė botė ka marrė emėr ndėr shkrimtarėt mė tė mėdhenj dhe mė tė popullarizuar tė krishterė dhe, nė njėfarė mėnyre, librat e tij janė bėrė bestseller botėror.

Librat e tij lexohen nga tė krishterė e jo tė krishterė, nga ateist dhe agnostikė, sepse fjala e tij ka njė frymė bashkimi, dialogu dhe tolerance. Phil Bosmans u lind nė vitin 1922, nė Gruitrodeu, nė provincėn Limburg tė Belgjikės. U shugurua meshtar nė vitin 1958. Ėshtė rregulltar i bashkėsisė sė Monfortinėve. Vitet e para i kalon si meshtar mes puntorėve nė Francė. Pas njė kohe shėrbimi atje, kthehet nė vendlindjen e vetė Limburg dhe me njė entusiazėm tė flakėt i fillonė «misionet popullore» dhe predikon nė shumė vende.

Nė famullinė Horpmaal e godet njė sėmundje e rėndė dhe gati pėr dy vjet shtrihet i palėvizshėm nė shtrat. Nė vitin 1958, fillon me porosi ka pesė minuta nė TV para Ditarit qėndror. Njė vitė mė vonė, me 1959, e themelon «Bahkimi pa emėr – lėvizje pėr kulturėn e zemrės» dhe fillon tė shkruan kartela me porosi tė shkurta nxitėse.

Nė vitin 1969 publikohet edhe bilteni i parė i Bashkimit K13 (sipas Letrės sė parė drejtuar Konrintianėve 13 – Himni i dashurisė). Libri i parė i Bomansit ishte «Menslief, ik hou van je» (I dashuri njeri, unė tė dua), qė pati njė bujė tė madhe nė mbarė botėn. Deri mė tani ka botuar mė tepėr se 30 libra dhe janė pėrkthyer nė 30 gjuhė tė botės. Librat e tija kanė patur sukses duke arritur mė tepėr se dhjetė milion kopje.

Libri i tij i pėrkthyer nė gjuhėn shqipte, «Lulet e fatit duhet t'i mbjellėsh vetė» nga Zef Ahmeti, ėshtė njė ndėr librat - visaret e Bosmansit. Ėshtė i shkruar nė njė gjuhė tė lehtė, por qė ka nė vete plotė jetė. Ka njė gjuhė tė njeriut tė rėndomtė, tė jetės sė pėrditshme. Bosmansi komundikon lehtė me njeriun e thjeshtė, me njeriun qė nuk ka njė prėgatitje akademike a shkencore. Porse, lėnda e shqyrtuar nė librin e tij ėshtė lėndė jetike e njeriut bashkėkohor.

Pikėrisht gjendja e rėndė e njeriut tė sotėm, qė ėshtė e kapluar me njė kulturė pa zemėr, kulturė tė ngurtė qė e ka krijuar teknologjia moderne. Teknologjia ka bėrė qė njeriut t'i zbehet ndijėsia pėr ngrohtėsinė vėllazėrore e njerėzore nė pėrgjithėsi. Ai, Bosmansi, ėshtė i brengosur qė kumunikimi dhe marrėdhėniet ndėrnjerėzore janė shkėputur dukshėm, ēka rezulton mė njė luftė njerėzore ndaj njėri tjetėrit. 

Prandaj, libri «Lulet e fatit duhet t'i mbjellėsh vetė» ėshtė njė thirrje mbarėnjerėzore pėr kthim te zemra e njeriut. Ėshtė koha e fundit qė energjia krijuese njerėzore tė drejtohet ka njeriu vėlla-motėr. Thirrje pėr tė krijuar njė kulturė tė zemrės njerėzore, kulturė tė jetės. Thirrje pėr komunikim tė mirėfilltė ndėrnjerėzor tė bazuar nė vlerat tw mira njerėzore. Lulet e njeriut, qė janė vlerat, pėrkatėsisht qeliza e njeriut - zemra, duhet tė mbillen nga secili njeri vetė. Ato lule – vlera, duhet tė ujitėn nė jetėn e pėrditshme pėr tė jetuar njė jetė tė denjė njerėzore. Pa kėto nuk mund tė ketė jetė, nuk mund tė ketė paqe dhe lumturi njerėzore. Pėr kėto Bosmansi ėshtė njė pėrkrahės i madh dhe gjithė jetėn ia ka pėrkushtuar proklamimit, qė njerėzit t'i vetėdijėsojė pėr realitetin, se njė kulturė ēfarė po aplikohet sot, ėshtė kulturė qė do ta shkatėron njerun dhe kulturėn e mirėfilltė tė tij.

Fillimi i veprimtarisė sė tij, qė ishte i pėrbėrė vetėm me kartela nxitėse me fjalė tė urta, proverbe, mund tė them, u bė mė vonė pėr autorin njė profesion i jetės. Tė gjitha librat e tija janė fjalė tė urta. E ēka janė fjalė tė urta, nėse jo fjalėt e secilit popull qė janė tė pranishme nė kulturėn e jetės sė tij dhe qė pėrdorėn nė jetė si udhėrrėfyes. Fatėkeqėsisht, konstaton autori, ato fjalė janė izoluar vetėm nė libra enciklopedike dhe antologji tė llojeve tė ndryshme. Shumė pakė depėrtojnė nė jetėn e pėrditshme dhe gati janė tė papėrdorshme. Sa janė tė njė nevojshme pėr njeriun e sotėm ato fjalė tė mira e tė ėmbla qė i ka krijuar populli?! Po tė marrin jetė ato, do tė mbushen me lule rrugėt tona dhe gjithė bota do tė jetė njė kopsht mė lule - thotė Bosmansi. Njeriu krahasohet me lule, porse me dy qėllime te ndryshme jetėsore. Lulja ėshtė e krijuar tė jetė e bukur, kurse njeriu tė jetė i mirė (fq. 12). 

Kjo ėshtė ajo baza ontologjike e krijimit qė Bosmansi dėshiron ta shpall dhe ta mbjellė nė ēdo njeri. Njeriu nė parin nuk ka njevojė tė jetė estetikisht i bukur pėr tė qenė i mirė. Edhe pse njė bashkim i tė dy elementeve kishte me qenė i shkelqyeshėm. Kėtė konstatim e kanė thėnė edhe mė parė, para shumė shekjuve filozofėt mė tė mėshenje grek dhe gjatė gjithė historisė sė filozofisė, por Bosmansi i jep njė ngjyrė tė re dhe njė frymė jetėsore pėr njeriun e sotėm. 

Pėr mė tepėr, ai e konstaton se njė parim i tillė ėshtė bazė pėr njė tė ardhme tė shėndoshė njėrzore. Nė tė bazohet e gjithė jeta e njeriut si qendėr dhe haprisė qė duhet tė ushtrojė jetėn e tij – kjo ėshtė hapsira e mirėsisė. Nuk guxojmė ta humbim kėtė hapsirė qė nė vend tė saj tė vijė teknika, hekuri dhe gjėsendet e vdekura. Pėr atė arsye, apeli i Bosmansit ėshtė urgjent, sepse kultura e tjetėrsur po ngulitet si myku nė tė vėrtetėn. 

Vlerat po pėrmbysen dhe po largohen nga jeta e njeriut; nė vend tė tyre qėndron rrena, gėnjeshtra, e pavėrteta, mashtirmi. Ky tjetėrsim madje ka krijuar mjete mė moderne pėrfituese qė tė mbizotėron mbi botėn e tė vėrtetės dhe tė vlerave. Kozmetika e propagandės ka bėrė qė njeriu i rėndomtė, i thjeshtė mos tė dallojė tė mirėn prej tė keqes dhe vlerėn prej pavlerės. Gjithēka ėshtė bėrė e komplikuar, e ngatėrruar dhe e mjegulluar.

Bosmansi ka krijuar pikėrisht Bashkimin pa emėr – lėvizjen pėr kulturėn e zėmrės, qė me thjeshtėsi dhe butėsi t'i dal nė ndihmė njeriut bashkėkohor, qė ta gjejė rrugėn e mirėfilltė dhe bazore njerėzore. Kjo lėvizje e tij ėshtė njė qendėr qė dalin idet dhe parimet e jetės me vlera. Pika apo ideja kryesore e tij ėshtė qė, njerėzit duhet pėrsėri tė jenė tė bashkuar mes veti dhe tė jetojnė si vėllezėr e motra tė njė Ati qė i ka krijuar tė gjithė tė barabartė dhe me tė drejta tė njėjta. 

Sot, kur nė gjithė botėn ka imugrantė, Bosmansi thrret qė, ata t'i pranojmė nė vendin tonė si vėllezėrit tanė. Sepse nuk ka rėndėsi se kush ėshtė, nga ėshtė, ēfarė ngjyra ka dhe cilėn gjuhė e flet, por mė rėndėsi ėshtė se ėshtė njėri dhe kjo ėshtė e mjaftueshme qė tė pranohet si vėlla-motėr. Sepse e gjithė bota ėshtė njė fshat ku jetojnė njerėz tė ndryshėm. Larmia e ndryeshmėrisė ėshtė njė bukuri qė na ka dhuruar Krijuesi Zot. Tė gjihė njerėzit lundrojnė nė njė «Barkė» sė bashku. Nė atė Barkė duhet tė jemi vėllezėr e motra, tė bardhė e tė zi, tė vegjėl e tė mėdhenj, tė varfėr e tė pasur.

Kjo ėshtė sot ndoshta njė ėndėrr, por ėndrra mund tė bėhet realitet po i angazhuam tė gjitha forcat tona nė njė qėllim tė kėtillė. Ky ėshtė qėllimi i librit tė Bosmansit: Tė mbjellim lule nė ēdo vend qė tė bėjmė botėn tonė njė kopsht me plotė lule.

Copyright©2000-2003 Trepca.net - Tė gjitha tė  drejtat e rezervuara.