Recension:

Libër me interes në fushën e kritikës

19 prill 2002 / Muhamed KRASNIQI

Rizah Sheqiri: “Shprishje”, përmbledhje me recensione, shënime kritike dhe studime për letërsinë tonë për fëmijë. E botoi Shtëpia Botuese ”Toena” – Tiranë, 2002.

			Krijuesi ynë i mirënjohur Rizah Sheqiri, autor i mbi 30 veprave në prozë, poezi, dramaturgji, kritikë letrare, studime e publicistikë, i përkthyer edhe në disa gjuhë botërore, si angleze, gjermane, suedeze e të tjera, publikut lexues i paraqitet edhe me një libër të ri, këtë herë në fushën e kritikës dhe të studimeve letrare. Rizah Sheqiri, përndryshe edhe anëtar i Shoqatës së Shkrimtarëve të Suedisë, ka botuar lirba edhe në gjuhën suedeze dhe ka përkthyer nga suedishtja në shqip. Rizah Sheqiri, dikur gazetar i Radio Prishtinës dhe bashkëpunëtor i gazetave dhe revistave në Kosovë, qe një dekadë krijon në Suedi.
Ballina e librit ”Shprishje”	Rizah Sheqiri

Është i nderuar me bursën vjetore të Shoqatës së Shkrimtarëve të Suedisë, kurse në vitin 2002 është fitues i Çmimit për Kulturë të Komunës së Karlskronës, shpërblim ky vjetor që ndahet për merita të veçanta në lëminë e kulturës, ndërsa shkrimtarit tonë ky çmim i ndahet për për të arritura të veçanta në fushën e krijimtarisë letrare.

Libri më i ri i Rizah Sheqirit ”Shprishje” me recensione, shënime kritike dhe studime  për letërsinë tonë për fëmijë, në botim të Shtëpisë së njohur Botuese ”Toena” e  Tiranës e botuiar vitin 2002, lexuesit dhe kritikës i ofron një qasje krejt tjetër të krijimtarisë sonë  për fëmijë që zë fill me fytyrën qendrore të Rilindjes Kombëtare Naim Frashërin, duke vazhduar pastaj të shqyrtoi shkrimtarët e veprat më të mira të kësaj letërsie në kohë dhe deri më sot.

Librin ”Shprishje” Sheqiri e fillon pikërisht me analizën e krijimtarisë letrare të Naim Frashërit për të cilin shprehet se është krijues i shkollës, i gjuhës dhe i letërsisë shqipe. Pasi e paraqet koloritin poetik të Naim Frashërit, vargjet e të cilit qenë dhe mbetën frymëzim për breza, autori i bënë një qasje përmbajtësore vjershave të Ndre Mjedës së njohur dhe mënyrës se si ai me vargje aq mirë e paraqet realitetin jetësor të botës së fëmijëve në kohën e tij.

Rizah Sheqiri pastaj përqëndrohet në figurën poliedrike të Rilindjes sonë kombëtare Luigj Gurakuqit, dhe në shkrimtarin që aq mirë i gdhendi me pendë aspektet e vuajtjes e të mjerimit ndër masat shqiptare - Migjenin, të cilin e cilëson novator të viteve 30-ta, me shprehjen e fuqishme, me vargun e prozën e tij të re, të cilën siç thotë kritiku Sheqiri, Migjeni e veshi mjaft mirë artistikisht.

Në këtë libër i bëhet një studim më i gjërë poezisë për fëmijë të periudhës së realizmit me përfaqësuesin tipik, mësuesin dhe krijuesin Qamil Guranjakun.

Ndërkaq shkrimtarin bashkëkohës Odhise Grillon, Rizah Sheqiri e cilëson  si ”shkrimtarin që vuri themele dhe arriti kulme në letërsinë tonë për fëmijë”, e i cili tani do të ketë edhe librin e tij të njëqindët për fëmijë.

Pasi i bëhet një vështrim kritik përrallës në vargje të shkrimtarit Ramadan M. Pasmaqiu, autori ndalet në një studim më të gjatë në krijimtarinë ë shkrimtarit më të frytshëm për fëmijë nga Kosova Rifat Kukajt dhe romanit të tij ”Dreri me një bri”. Ndërkaq për poeteshën e njohur Adelina Mamaqi, thotë se me vargun e sajë bukurinë dhe dashurinë e sheh në personalitetin e fëmijës dhe e nxjerr në pah pikërisht nga personaliteti i tij.

Më tej, në librin ”Shprishje” Rizah Sheqiri, hyn në thelbin e krijimtarisë së mirëfilltë artisitike e të vargut të gdhendur për mrekulli që botës së fëmijës i afrohet aq me qiltërsi e përkushtim nga shkrimtarët tanë të njohur: Ismail Kadare, Agim Deva, Rexhep Hoxha, Naum Prifti, Nuhi Vinca, Ymer Shkreli, Zejnullah Halili, Hasan Dajaku, Ferdinand Laholli, etj.

Mjaft interesante janë tri recensionet e para që autori Rizah Sheqiri i kishte botuar në rubrikën ”Lexuam për ju” në ”Rilindjen për fëmijë”, në moshën thuaja fëminore, si nxënës i klasës së tetë fillore, e të cilat në këtë libër i boton pa ndryshime. Nga vlerësimet që i kishte bërë atëbotë poemës së Odhise Grillos ”Trimëresha e Tërbaqit”, librit ”Eshkë e dritë” të Zejnullah Halilit dhe ”Bengëza në faqe” të Hasan Dajakut, shihet se Rizah Sheqiri, qysh në atë moshë dijti të gjuajë në cak thelbin e asaj që quhet kritikë e librit për fëmijë. Përndryshe në këtë libër të kritikave i bëhet një vështrim  edhe librit me gjëagjëza të autorëve të ndryshëm shqiptarë.

Duke lexuar librin ”Shprishje” lexuesi fiton përshtypjen se është një libër i mirë e praktik, duke lexuar edhe më shumë të duket më i mirë dhe kur e lexon sërish edhe më i mirë. Dhe e gjithë kjo,mendoj unë, ngjanë ngase autori nuk provon të jetë i pakuptimtë. Ai i zgjedh shprehjet dhe formulimet e kuptueshme për grupmosha të ndryshme. Ai provokon shijen e lexuesit. Nuk shkruan vetëm për të kënaqur shijen e kritikëve të kritikës. Shkruan kritikën për lexuesin, për fëmijët dhe për kritikën.

Autori arrin që me përkushtim të një kritike frymëzuese e studjuese të pasqyrojë anët e shembëllyeshme artistike e letrare të shkrimtarëve tanë të mëdhenj për fëmijë. I analizon motivet, idenë, tematikën… I bënë vështrim gjuhës së zgjedhur nga krijuesit, figurës së zgjedhur, simbolikës, metaforës, rimës-ritmit, harmonisë krijuese, të poemës së Grillos për shembull, dhe në tërësi fëmijët i fut në botën tërheqëse të vargut të qiltër që nga Naimi e deri te Qibrije Demiri.

Rizah Sheqiri, me mjeshtri e vë kontaktin mes lexuesit fëmijë me shkrimtarët, pastaj mes kritikës e  krijuesit. Ai njëkohësisht trajton me mjeshtri aspektin e temës që veçmas rilindasit i kushtuan kujdes: shkolla-mësuesi; edukata atdhetare; aspekti didaktiko-edukativ; aspekti i anës sociale dhe i varfërisë, etj.

Sheqiri, provon nga ana tjetër me sukses t’i ikë feonomenit lodhje e lexuesit nga kritika për krijimtarinë. Ky libër mund të jetë frymëzim për nxënësit dhe rininë e sidomos për të rinjtë dhe mësuesit në mërgim.

Libri ”Shprishje” është njëmend shprishje në krijimtarinë tonë letrare për fëmijë, edhe një histori, edhe një dëshmim gjurmësh, dëshmim kapitali krijues e kombëtar nëpër shekuj.

Rizah Sheqiri me kujdes radhitet në kompozicionin serioz të kritikës letrare shqipe. Ky libër paraqet pra, një interes të veqantë në fushën e studimeve dhe të kritikës në letërsinë tonë për fëmijë, letërsi kjo që u mishërua gjatë kohës me fëmijët dhe rritën e tyre përmes vargut të qiltër poetik, përmes simbolit, metaforës, figurës së zgjedhur dhe porosisë...

Me këtë libër pra, shkrimtari dhe kritiku Rizah Sheqiri,edhe në fushën e kritikës dhe e të studimeve të letërsisë për fëmijë ofron dëshmim serioz para lexuesit dhe  adhuruesve të krijimtarisë letrare për fëmijë.

Libri ”Shprishje” gjithsesi paraqet pasurim të fushës së studdimeve e të kritikës në letërsinë për fëmijë. Por, çasja e aplikuar nga Rizah Sheqiri është praktike dhe si e tillë më e kapshme për ata që u dedikohet. Libri ”Shprishje” e Rizah Sheqirit pra  është një udhëzues në shijimin e vlerave të mirëfillta krijuese të shkrimtarëve tanë  nga më të dashurit e më të njohurit të letërsisë sonë për fëmijë.

Copyright©2000-2003 Trepca.net - Të gjitha të  drejtat e rezervuara.