Intervistë ekskluzive e shkrimtarit të shquar Ismail Kadare

Kadare: Lufta kundër një lufte barbare 

7 prill 2003 /  "TEMA" (Tiranë)

Ngjarja që vazhdon sot të dominojë realitetin botëror është lufta në Irak. Ju jeni shprehur disa herë për të. Me zhvillimin e ngjarjeve vazhdoni të keni të njëjtin qëndrim? Kadare: Kjo luftë ka nxitur në botë shumë trazime e keqkuptime. Një pjesë e tyre kanë qenë të pashmangshme, siç ndodh zakonisht me ngjarjet ku vihet në balance paqja përballë luftës. Në një rast të tillë, është shumë e lehtë të bëhen spekulime. Është e lehtë që masat njerëzore të vihen në kampin e paqes dhe tepër e vështirë të vihen në atë të luftës. Një traditë e tërë, që s'mund të mos quhet fisnike, një kulturë dhe një etikë e njohur e shtyn opinionin drejt zgjedhjes paqësore.

Për fat të keq, janë më të paktë njerëzit që e shtrojnë problemin pak më ndryshe. Po të bëhet pyetja: "është vërtet luftë kundër paqes kjo që zhvillohet sot, apo është tjetër gjë?" do të shohim se krejt optika ndryshon. Në të vërtetë, kjo nuk është luftë kundër paqes, por është luftë kundër një lufte tjetër, një lufte barbare nga më të egrat e më të pabesat që ka njohur historia njerëzore, dhe që po përgatitet m'u në sytë tonë. Bota s'mund të jetë e verbër përpara kësaj katastrofe të ardhshme. Himnet për paqen në këte rast, nuk janë himne të paqes, por të fatkeqësisë.

Keni shprehur mendimin se për ne shqiptarët, është më lehtë të orientohemi në këtë zgjedhje. Është çështja e Kosovës, apo ka edhe të tjera?

Kadare: Natyrisht, në radhë të parë është ajo që përjetuam lidhur me Kosovën.  Më qartë se kushdo e kemi përjetuar tmerrin e qëndrimit duarkryq të botës përballë masakrimit të Kosovës. Ne e dime se sa kriminal do të ishte qëndrimi duarkryq, në emër të paqes, ashtu siç e dimë se sa fisnike ka qenë ndërhyrja, në emër të shpëtimit të një populli. Mendoj se ka edhe një arsye tjetër. 

Si në pasqyrë, ne po shohim një pjesë të së kaluarës sonë, sidomos kohën kur diktatura shqiptare, duke ndjerë fundin e saj, egërsohej. Kërcënimet se në rast turbullimesh kishte lista me emrat e atyre që do të pushkatoheshin menjëherë, ngjajnë aq shumë me kërcënimet e diktaturës irakiane kundër popullit të vet. Ngjajnë shumë fryrjet prej gjeli: "Jemi të pamposhtur edhe sikur të na sulmojnë bashkë NATO me Traktatin e Varshavës"! Ngjajnë mashtrimet e radios, parullat anti-amerikane, rrëzimi i shtatores së Sadamit.

Qëndrimi që ka mbajtur vendi ynë në këtë konflikt, mendoni se mund të mbulojë mungesat e mëdha të qeverisjes, si dhe kritikat tepër të rrepta që përsëri iu bënë kohët e fundit Shqipërisë nga organizmat ndërkombëtare, lidhur me korrupsionin, trafiqet, etj.?

Kadare: Kurrsesi nuk mendoj se këto dy gjëra mund të përzihen. Dhe duhet të themi, lavdi Zotit, që ndodh kështu. Përndryshe, ca qëndrime të drejta, një herë ose dy herë në vit, do të ktheheshin në pengesë serioze për të gjitha punët në Shqipëri. Asnjë qëndrim, qoftë edhe i shkëlqyer politik nuk mund të përligjë problemet e pazgjidhura të një vendi. Për fat të keq, ne kemi ende shumë të tilla, turp i qeverive të njëpasnjshme, që vijnë e shkojnë pa i zgjidhur. 

Të mësuar shpesh me fjalë të mëdha, thënë ndryshe me profka, ka shumë politikanë që harrojnë se ato s'hyjnë në punë pa ca gjëra madhore, por që janë bazikë për jetën. Nuk e kam fjalën vetëm për korrupsionin, trafiqet, por  po rikthehem te ca gjëra, të cilat janë të padurueshme, por që ne po mësohemi t'i durojme: varfëria, shkatërrimi i sistemit arsimor e gjer te mungesa e dritave dhe e ujit.  

Para se të sulmonin Bagdadin, anglo-amerikanët prenë dritat dhe ujin e kryeqytetit ku ishte strehuar tirani i Irakut. Dritat dhe ujët priten për ta çoroditur, për ta thyer moralisht, për ta rrëzuar një vend. Natyrisht që s'kemi arritur në atë shkallë çmendurie sa të mendojmë se kur administrata shqiptare, me lehtësinë më të madhe mbyll çelësin e dritave apo të ujit, ajo e konsideron si palë kundërshtare popullin shqiptar, pale që duhet hutuar me errësirë përpara sulmit . Megjithatë, edhe kjo që po ndodh, edhe ky mësim me të keqen, nuk dëshmon për ndonjë mendje normale.

"Ligji i Luftës "me Greqinë, për të cilin disa herë ështe deklaruar se nuk është hequr, kurse ky ka qenë mashtrim, është ngritur përsëri kohët e fundit me forcë nga shtypi dhe opinioni shqiptar. Ç'mendoni për këtë mungesë transparence të qeverisë së sotme, aq më tepër që ky ligj lidhet me pronat e çamëve?

Kadare: Pyetja  juaj lidhet me një çështje themelore të klasës politike shqiptare, një karakteristikë të keqe të saj, prej së cilës burojnë ndoshta gjithë të këqijat e tjera. Kjo është mungesa e seriozitetit ndaj puneve të vendit. Për gjysmë shekulli sundimi komunist, Shqipëria ka vuajtur nga mungesa e normalitetit. Me politikën e saj vetvrasëse, me aleancat qesharake, me gjithçka tjetër, vendi ynë u bë shpesh herë gazi i botës. 

Pas rënies së komunizmit, po të përpiqeshim të kthenim në dy fjalë të zakonshme aspiratat, thirrjet për lirinë, demokracinë, Evropën e të tjera, ato dy fjalë do të ishin: normalitet dhe seriozitet. Janë dy faktorë që s'mund të ndahen, madje secili e përfshin tjetrin. Për të mos u zgjatur në gjëra të njohura, "Ligji i Luftës" me Greqinë bën pjesë në koleksionin e gjërave anormale, me të vetmin ndryshim se këtu është përzier edhe një shtet tjetër. Mosheqja e këtij ligji nga parlamenti grek ka dy anë: e para tregon shpërfillje për një vend fqinjë, e dyta, fsheh një dredhi meskine: çështjen e pronave të çameve. 

Pranimi heshturazi i kësaj shpërfilljeje fyese prej Shqipërisë zyrtare, s'tregon asgjë të mirë. Unë jam për marrëdhënie sa më të mira, mundësisht të shkëlqyera, me fqinjët tanë ballkanikë, në radhë të parë me Greqinë. Por vetë fjala "marrëdhënie", e jep thelbin e asaj që shpreh. Marrëdhëniet s'mund të jenë veç  të ndërsjellta. Greqia duhet të heqë dorë nga racizmi politik, qe në forma të ndryshme e në rrethe të ndryshme shfaqet kundër Shqipërisë. Shqipëria s'duhet të rrijë gojëmbyllur përpara këtij racizmi. 

Fakti që Greqia bën pjesë në Evropë dhe në NATO, e Shqipëria jo, nuk është ndonjë hatu për Greqinë, e një pengesë për Shqipërinë. Përkundrazi, nëpërmjet organizmave ndërkombëtare, Shqipëria e ka më lehtë të kërkojë të drejtën e saj.  "Ligji i Luftës", që Greqia nuk e heq, nuk është vetëm grotesk, siç duan ta paraqesin disa. Ai është në radhë të parë, fyes. Ai mund të merret si një test, për të parë se gjer ku vazhdon ta durojë poshtërimin ky vend. A do të guxonte Greqia të mbante një ligj të tille me ndonjë vend tjetër? Kaq e papeshë qenka Shqipëria për parlamentin grek, saqë ky nuk gjeti 10 minuta kohë për të hequr një ligj të turpshëm?

Copyright©2000-2003 Trepca.net - Të gjitha të  drejtat e rezervuara.