OPINIONE

   
17.02.2003 - Trepca.net

Zyra e Institutit pėr Demokraci dhe Relacione Etnike  (IDERK)

Cili ėshtė Interesi nacional i Kosovarėve?

 
16 shkurt 2003 / Shkruan : Fadil Maloku / Sociolog /
      
  
Njė ndėr temat mė madhore dhe mė preokupuese qė do tė mund tė identifikonin qytetarėt e Kosovės, pėrpara se do tė rrumbullaksohej procesi i realizimit tė synimit tė identitetit tė tyre shtetėror, sė bashku me grupet tjera etnike qė jetojnė nė Kosovė, padyshim se ėshtė ai i definimit tė preokupimit tė asajė qė gjithė popujt e civilizuar e identifikojnė si Interes nacional tė vetin.
 
Nė ndėrkohė, rrugėtimi qė po tentohet tė sponsorohet nė nivel tė pasionit ndėr shqiptarėt e Kosovės  dhe nga ana e Administratės ndėrkombėtare, pas luftės pėrkitazi me tė poseduarit e njė lloj legjitimiteti demokratik, nė momentin kur ende nuk janė definuar as kornizat elemetare identifikuese tė shtetėsisė pėr qytetarėt e Kosovės, bėnė qė raportet e kėtilla tė pakonsoliduara nė aspektin; ekonomik, juridik dhe parasėgjithash nė ate politik nė kėtė fazė tė pasluftės, tė mos mund tė definojnė qart konceptin e Interesit shqiptar nė Kosovė.
    
 Imponimi i mėtejmė i kėsisojtė, dmth. si jodefinues i subjektit aktual politik shqiptar; si ndajė faktorit tė jashtėm (ndajė tė cilit mund tė pėrdoret ende alibi i ndodhjes sė luftės, anarkisė, kriminalitetit, etj.) ashtu edhe atij tė mbrendshėm (ndajė tė cilit s' mund tė pėrdoret  asfarė mekanizmi identik!)  sipas dioptrisė sociologjike, pėrveq reperkusionit tė mosqartėsimit tė statusit politik tė Kosovės, sjellė  edhe pasojat e :
 
 a/ Krijimit tė njė lloj hutie, anarkie e pasigurie nė realizimin e relevancės sė asajė qė do tė duhej tė identifikojej si Interes vital nacional shqiptar nė Kosovė, qė me ardhjen e forcave tė NATO-s, e cila duhet tė eliminohet  nga shkaku se: si nė opinionin e mbrendshėm e sidomos ate jashtmin lėnė pėrshtypjen e njė papjekurie tė pėrgjithshme politike nė Kosovė. Nė fazėn e parė tė imponimit, sukcesivisht ky problem, nuk do tė duhej tė ishte edhe aq gjithaq preokupues, mirėpo ēdo vazhdim i mėtejmė i kėsajė gjendjeje jokonsoliduese, do tė mund tė sjellė kokėqarje dhe probleme afatgjata pėr Kosovėn.
 
Me kalimin e kohės, moskordinimi, apo mė mirė me thėnė mos sinkronizimi i veprimeve tė subjektit politiko - ushtarake tė akterėve nė Kosovė, nė sytė e Administratės ndėrkombėtare dhe institucioneve tjera relevante ndėrkombėtare qė ende e kanė tė drejtuar vėmendjen e vetė nė ndihmėn dhe solidaritetin me Kosovarėt, mund tė zgjojė dilemat e indeferencės qė  shumė leht shėndrrohėn nė hendikep. .
    
b/ Rrezikut tė kėmbimit tė Interesit tė njėmendėt nacional Kosovar, me ndonjė pseudointeres apo standard tjetėr tė pėr afėrt me te, psh: ate tė floskulave identifikuese tė pseudodemokracisė, apo "lirisė" sė prejudikuar pėrmes stereotipeve tė Kushtetushmėrisė pėrėndimore, qė tashma e ka tejkaluar ndjenjėn e identitetit kolektiv shtetėror, nė kontekstin, qė ajo mė nuk preokupohet edhe aq opsesivisht me te. Tė kuptuarit, dmth.tė identifikuarit e interesit nacional me identitet shtetėror ndėr pėrėndimorėt presupozohet si diēka e tejkaluar dhe qė pakashum ka filluar tė pushoj sė egzistuari dhe preokupuari, kjo vlen pėr t’u theksuar sidomos nė nivelin kolektiv!  Kėtė koncept prejudikues, nė njė mėnyrė e mbulon platforma dhe Projekti i ashtuquajtur i Mastrihit, ku sipas tė cilit identiti i “shenjėt ” i  shtetėzimit viktimizohet (pėr ēudi nė favor tė po kėtij interesi nacional!) nė favor tė identitetit nacional apo atij kombėtar!
 
Bile ashtu, formohet njė pėrshtypje, nga distanca e jonė Ballkanike! Mirėpo, kjo deridiku do tė thoshnim e ka kuptimin dhe arsyetimin e vetė politik, sepse njerzit preokupimet dhe frustrimet e tyre, atje nuk i kanalizojnė dhe nuk i shprazin mė nė formė dhe pėrmbajtje kolektiviste, ashtu siq bėjnė vendet postkomuniste por nė formė tė individualizmit (do tė thoshja) ekstremisht tė tepruar!               
  
Standardet rreth interesit nacional, ndėr gjithė popujt janė pakashum identike, edhe me vetė faktin se ndėrlidhėn me kategorin e shtetėsisė apo botėkuptimit mbi te, dallimi qėndron vetėm nė tė kundruallit e aspektit tė realizimit apo mosrealizimit tė tij nė formė dhe pėrmbajtje.
 
Modeli i shoqėrisė shqiptare Kosovare, ku vendimi pėr realizimin e identitetit shtetėror qėndron ende pezull, edhe pėr shkak se ai jo qė ende nuk ėshtė definuar e ndėrtuar nė kuptimin: politik, juridik, e ate ekonomik, por as ate teritorial, qė pėr kohėn momentale anipse ėshtė njė hendikep i llojit tė vetė, deridiku e ka arsyetimin  e kuptueshėm qė ndėrlidhet me agonin e pasluftės dhe mosinteresimin e gjertanishėm tė elitave politike  ndėrkombėtare pėr kėtė ēėshtje.
 
 Elita kėto qė kanė pėr detyrė dhe obligim imediat tė artikulojnė qartė vijėn e"kuqe" tė asajė qė gjithėkund nė botėn e civilizuar shquhet si : INTERES NACIONAL e POLITIKĖ NACIONALE E SHTETIT APO KOMBIT!?
  
Kjo mangėsi, tė themi kushtimisht e mosinteresimit apo edhe pamundėsisė sė perceptimit tė njė detyre tė tillė kaq delikate, pėr ta interpretuar (e realizuar) decidivisht "formulėn" e kėsajė kategorie politike, e parasėgjithasht sociologjiko-historike, nė aulėn e shqiptarėve tė Kosovės, disi e ka njė tė metė, qė ndoshta gjithaqė nuk mbėshtetet nė faktet e prapambetjes relative (ekonomike, politike, shkencore dhe emancipuese), sa nė ato tė joemancipimit dhe vetėdijėsimit pėr ta bėrė realitet kėtė interesim.
 
Nė anėn tjetėr, pėr ēdo "vonim" , si tė them historik tė spjegimit, kuptuarit dhe realizimit  tė kėtij diskursi,  fajin drejtėpėrdrejti do ta bartin  elitat politike e intelektuale shqiptare tė Kosovės, sė bashku me byrokracinė e rafineruar tė Administratės ndėrkombėtare e cila kėtė problem nuk e ndien edhe gjithaq si tė vetin.
  
Tek kombet e realizuara postkomuniste nė Ballkan e gjetiu, qė nuk kanė probleme tė kėsajė natyre, preokupimi pėr Interesin nacional, rėndom  shoqėrohet me disa konotime tjera, siq jane bie fjala, ato tė diskursit: kulturor, historik, politik, e sidomos tė atij ekonomik. Kjo ngjanė kėshtu ngaqė ata nuk kanė problemin e ridefinimit tė kėsajė problematike.
 
Nė aktualitetin e ri historik, nė tė cilin gjenden shqiptarėt e Kosovės, kur nga ata edhe kategorikisht ėshtė kėrkuar tė prolongohet ēėshtja e definimit tė identitetit tė tyre shtetėror (marrėveshja e Rambujes!), ēėshtja e interesit vital kombėtar, pėr elitėn e re politike dhe "prokurorėt" akademikė pėrrreth sajė, kjo ēėshtje imponohet: jo mė si detyrė shtepiake obligative afatshkurtėr, por si nevojė dhe domosdoshmėri historike! Ngase, ēdo shtyrje e mėtejme, involvon  mundėsinė e shkapėrderdhjes sė interesimit kolektiv shqiptar pėr te.               
    
Kurse abstenimi eventual apo heqja dorė e elitės sė tanishme apo asajė tė ardhshme, nga synimi madhor i realizimit tė pavarėsisė, apo nė fund edhe fatpajtimit me ēfardo pseudoidentiteti tė pa profilizuar sa duhet tė Kosoves, grupacionet tjera (opozitare) shqiptare nuk do tė duhej t'i amnestoj nga e drejta e vazhdimit tė gjurmimit tė kėsajė nevoje dhe domosdosmėrie pėr kombet moderne.
 
Nė kėtė drejtim kam pėrshtypjen se Parlamenti  do tė jetė ajo fushė mejdani dhe ajo  pika kryesore ku do tė thyhen shtizat nė mes blloqeve politike tė Kosovės pėrkitazi me atė se ēka nė tė vėrtetė nėnkuptohet me kėtė kategorinė e interesit  nacional tė Kosovarėve.
 
Nė kėtė kontekst, ndėr pėrėndimorėt, qė kanė njė traditė tė lashtė tė kultivimit tė identitetit shtetėror, semantika  e Interesit nacional sot realisht nuk ndėrlidhet mė me demiurgun e shtetit,por ndėrlidhet  pėrmes nivelit tė vlerave dhe principeve: mbi lirinė, barazinė, demokracinė dhe shoqėrinė civile, pastaj kushtetutshmėrinė, pushtetin e kufizuar politik, privatizimin,etj. Qė kur tė krahasohet me botėkuptimet tona qė po pėrpiqemi t'i ndėrtojmė e afirmojmė, kėtu nė Kosovė e pėrgjithėsisht nė Ballkan, hetojmė se ato konsumohėn jashtė kritereve, standardeve dhe formulimeve tė sipėrpėrmendura, qė dmth. se botėkuptimi ynė si botėkuptim dhe mentalitet postkomunist ende kuptohet vetėm si ekskluzivitetit i formės qė nuk posedon asfar determinante tjetėr, pėrveq atij tė konotimit nacional?!
    
Habia bėhet edhe mė e madhe kur sistemi i kėtillė imponues nė vetėdijen e emancipuar politike  tė shqiptarėve tė Kosovės, nuk e zgjon ndjenjėn e realizimit, e me kėtė edhe interesimin pėr ta interpretuar kėtė nivel tė zhvillimit: ekonomik, politik,e juridik, etj. por ate tė nevojės sė imponimit nė formė dhe pėrmbajtje tė mekanizmit mbrojtės (!) si formė e statisfaksionit moral qė pėrveq vetėknaqėsisė absurde nuk sjell asgjė tjetėr nė pėrspektivė.
 
Ku qėndrojnė, pra shkaqet e dėshtimit tė gjithė kėtij synimi shekullor shqiptar pėr : interes kombėtar, shtetėsi,e mė kėtė edhe zhvillim, emancipim, e ngritje tė natyrshme  si gjithė popujt tjerė?
 
     Me gjasė, qysh gjatė zgjedhės sė sundimit turk, si thuhet nga historianėt ishte prezent tendenca e aktualizimit tė kėtij koncepti jetik ndėr shqiptarėt nė pėrgjithėsi, mirėpo, pamundėsia pėr ta krijuar njė rrjetė tė tėrė sistemi: politiko-ekonomik, bėri qė  gjumi robėrues pesėqindvjeēar tė pėrmbysė arsyen e nevojės sė ēlirimit, emancipimit, e edhe zhvillimit tė ndjenjės pėr identitet kolektiv vetanak. Periudha nėn ish strukturėn e sistemit tė mbretėrisė SKS-e, pėr elementin shqiptar, ishte poashtu njė ripėrseritje e statusit tė tyre denigrues.
 
Nė komunizėm, nė emėr tė ikonografisė sė internacionalizmit, tendenca e shkrirjes sė unit dhe identitetit kombėtar nė sistem folklorik, mori kahjet e njė pėrmase tragjike pėr shqiptarėt, pasojat e tė cilit tash veē ngadal por sigurtė po i qartėsojmė.               
  
Gjerėsa, mikrosistemet demokratike qė nė truallin e Kosovės ende, funksionojnė nė bazė tė njė bioritmi do tė thoshnim emocional, nuk mund tė premtojnė ende suksesin e njė sistemi tė mirėfillėt dhe tė unifikuar mirė, qė pėr synim ka ekskluzivitetin e interesit kombėtar nė Kosovė. Makrosistemi serb, anipse i plagosur rėndė me "humbjen e Kosovės", dhe pėrkundėr averzionit tė krijuar ndajė tij nga ana e faktorit dhe qendrave tė vendosjes politike, nė ēdo mėnyrė do ta vazhdojė agoninė e "shpresės" sė rikthimit tė Kosovės nė gjirin e sferės sė interesit tė tij nacional.! Kėtė teori dhe shansė stereotipe, ata e ndėrtojnė nė shembullin e Ēeēenisė!
 
Nė teoritė sociologjike, konsistohet qė shtetėsia dhe fryma e idesė sė demokracisė si dy binjakė mund tė rezultojnė vetėm nė saje tė idesė madhore tė revolucionit (qė pėr kushtet dhe rrethanat e Kosovės qė e ka kaluar njė pjesė tė kėtij purgatori), ndėrsa mund bėhen tė pėrdorshme vetėm atėherė kur  kulmohet nė; lirinė e shprehjes dhe tė mendimit, nė tregun e lirė tė kapitalit dhe ideve, nė emancipimin ekonomik dhe atė politik, etj.
 
Shtizat e lidershipit (LDK-s dhe PDK-s) Kosovar qė po pretendon tė nderohet me rolin e karizmės kryesore politike,  duhet tė thyhen jo rreth ekskluziviteteve qė kanė filluar tė marrin ngjyrė dhe konotime ideologjike, por rreth ekskluziviteteve tė sistemit apo mekanizmave tė cilėt  duhet do ta ndihmojnė daljen nga gjendja dhe statusi aktual i jodefinimit tė; asajė qė gjiththėkund quhet shtet dhe interes vital i qytetarėve tė Kosovės.
 
Bartja apo shkapėrderdhja e interesit nacional shqiptar nė Kosovė, nėpėr subjektėt e papėrvojė politik, /pa u definuar ēėshtja e identitetit shtetėror/ nė njė mėnyrė do ta dėmtojė rėndė edhe ēėshtjen e pėrkufizimit tė interesave reale shqiptare nė Ballkan!  
Nė mungesė tė analizave relevante pėr kėtė problematikė, do shtonim vetėm njė konstatim tė dėshmuar, se : jodefinimi i identitetit shtetėror tė Kosovės, nė kėtė fazė tė emancipimit politik do tė sjellė si domosdoshmėri /jo si nevojė mė!/ jodefinimin e kompleksit tė interesave vitale kombėtare tė shqiptarėve nė pėrgjithėsi, nė tėrė Ballkanin.
 
Nė anėn tjetėr, pretendimi pėr ta pėrkufizuar vetė, kuptimin e kėtij kompleksi strategjik, pa ndihmėn dhe aminin e qendrave dhe fuqive tė vendosjes politike ndėrkombėtare, ėshtė poashtu i pamundshėm dhe i pa imagjinueshėm.
   
S' kėndejmi, kompleksi i pėrkufizimit apo definimit tė interesit nacional pėr kombet qė nuk kanė arritur gjertani tė realizohėn me stereotipin e standardizuar pėrėndimor do tė thoshnim si mundėsi dhe reperkusion eventual bartė me vete rrezikun e  relativizimit tė kėsajė nevoje, qė nė integrimet e ardhshme do tė minimizohet deri nė maksimum. Ēėshtja, ėshtė sa janė qytetarėt e Kosovės tė gatshėm tė ballafaqohėn me sfidėn e tyre tė kahmotshme shekullore dhe tė kuptojnė esencėn dhe kuptimin e asajė qė gjithėherė dhe gjithėkund ėshtė quajtur Interes nacional i tyre?

             

Copyright©2000-2003 Trepca.net - Tė gjitha tė  drejtat e rezervuara.