OPINIONE

   
5.01.2003 - Trepca.net

E drejta pėr tė vrarė

A ka gjasa tė shuhen krimet politike nė Kosovė?

 

Pėrgatitur nga Arben Ēokaj

A ka gjasa tė shuhen krimet politike nė Kosovė?

Jo, pėrderisa bandat e kuqe kriminale kanė dorė tė lirė nė vrasjen e cilitdo, qė mendon ndryshe, qė lufton e punon pėr pavarėsinė e Kosovės dhe ruajtjen e identitetit tė popullsisė shqiptare nė Kosovė.

E majta ekstreme, ėshtė e vetmja mafie politike, qė vazhdon tė ketė prvilegjet tė punojė legalisht pėr rrėnimin e njė shoqėrie. Dora kriminale qė vazhdon tė vrasė sot nė Kosovė bijtė mė tė guximshėm tė sė djathtės shqiptare, ka lidhje tė ngushta me tė majtėn ekstreme, e cila nuk po din tė ēlirohet nga gjaku qė e ka zėnė. Kjo dorė kriminale ėshtė e interesuar, qė nėpėrmjet vrasjeve politike, tė minojė rrugėn e Kosovės drejt pavarėsisė, tė minojė vlerat demokratike tė shoqėrisė sė sotme kosovare.

Artikulli nė vijim jep njė spjegim filozofik, mbi tė drejtėn qė i japin vetes pinjollėt e majtė evropianė edhe pėr tė vrarė pėr idetė e tyre anti-njerėzore...

* * *

E DREJTA PĖR TĖ VRARĖ

- artikull redaktorial i gazetės daneze "Weekendavisen", 9-15 shkurt 2001

Krahu i majtė danez nė vitet 70-tė dhe 80-tė, nuk ishte i pėrcaktuar vetėm tė pranonte pėrzgjedhjen e diktaturave tė ndryshme, qė ndodheshin nė Bashkimin Sovjetik, Kinė, Shqipėri apo Kubė. Por aktivisht u mbėshtet gjithashtu edhe terrorizmi, si psh. nė Lindjen e Mesme. Me mbledhje parash, me deklarata mbėshtetėse, me inkurajime tė llojit politik e ideologjik - dhe nė raste tė veēanta, duke bėrė sikur, apo duke punuar pėr tė ngritur njė betejė tė armatosur nė Danimarkė, dhe duke "mbledhur" pėr kėtė arsye, mjete monetare nėpėrmjet vjedhjeve.

KONSIDERATA MORALE tė kėtij tipi ishin shumė tė zgjeruara nė klimėn politike tė krahut tė majtė, dhe pėrbuzja e tyre njerėzore kapėrcehet vetėm nga pėrbuzja e tyre politike; nėse nuk mund tė arrihej vullneti i tyre me mjete legale e politike, atėherė gėzohej e drejta e pėrdorimit tė mjeteve ilegale. Pikėpamja ėshtė mjaft e vjetėr; kjo ėshtė diskutuar nė mendimin politik evropian, qė nga mesjeta e vonėt, e drejta eventuale kryengritėse e popullit; holandezi Grotius, i cili shkroi nė vitet 1600, ėshtė mė i njohuri nė mendimtarėt e hershėm tė kėsaj tradite. Preludi i revolucionit francez ishte i influencuar nga njė tip i tillė diskutimesh teorike, dhe pikėqėndrimi i pėrgjithshėm i kėsaj kohe, qė nė rrethana veēanėrisht tė sforcuara - uzurpimi, faktikisht tiranie - popujt tė kishin tė drejtė tė bėnin kryengritje kundėr sovranėve tė tyre.

Nė tė vėrtetė nuk ka asnjė mendimtar, jashtė traditės komuniste apo naziste, qė ka gjetur argumentė pėr vrasjen e civilėve tė pafajshėm, pėr arsye tė arritjes sė njė qėllimi politik.

Pėr krahun e majtė evropian, popujt e botės sė tretė nuk ishin vetėm racioni i tyre i mirė nė vrasjen e kujtdo, pėr arsye se ata vetė e kishin tė vėshtirė pėr tė arritur kėtė me mjete tė njohura; por u pėrdor edhe njė teori e cila supozonte se revolucioni botėror duhej tė vinte pikėrisht nga tė shtypurit e botės sė tretė. Mondizmi i Tierit, quhet kjo teori, e cila ndėrtohet themeltėsisht mbi njohjen e faktit se, klasa punėtore e pėrllogaritur nė votimet demokratike, pronare e makinave dhe shtėpive private, vėshtirė se pritet tė tregojė vullnet, pėr tė shpalosur egėrsinė e nevojshme, qė duhet ta sjellė njeriun nė "parajsėn e komunizmit" - dhe pėr mė tepėr, nė njohjen e faktit se, "parajsat komuniste" tė vendosura deri mė tash, ndoshta nuk mund tė bėnin apelin e parezistueshėm pėr cilin do qoftė, pėrfshirė kėtu edhe qytetarėt e tyre.

KATASTROFA, siē dihet pasoi katastrofėn, pavarėsisht se ku ishte bėrė pėrpjekje pėr tė pėrdorur njė vizion tė tillė, pėr tė cilėn krahu i majtė punonte me kaq zell. Por kjo nuk i pengonte aq shumė grupet e ndryshme ta konsideronin komunizmin nė princip, si njė ide tė fantastike; ishin vetėm ndėrthurjet e pafat tė kushteve tė kėqija dhe inkompetencės tė liderėve komunistė, qė e kishin shfytyruar njė projekt tė tillė. Diktatura e proletariatit ishte dhe u bė njė vision shoqėror i mrekullueshėm dhe nė kėtė mėnyrė, njė konkluzion i pashmangshėm i historisė sė botės sipas Marksit. U fillua kėshtu pra, vetė ndihma ndaj logjikės historike.

Shoqėria borgjeze, qė nėnkupton demokracinė, e cila u vu nė zbatim me shpalljen e pavarėsisė amerikane me 1776 dhe revolucioni francez mė 1780, ishte vetėm njė "etapė" nė historinė evolucionare tė botės, tė cilėn Marksi dhe Engelsi nė mes tė viteve 1800, e analizuan pėr tė ardhmen e pėrgjithėshme.

Shoqėria borgjeze ishte po ajo shoqėri, e cila qėndronte pėr tė drejtat njerėzore - ato, qė sot i quajmė tė drejtat e njeriut - dhe prej kėtu, dilte logjika se, kėto tė drejta do kishin pėr rrjedhojė kufizueshmėri nė kohė. Kur shoqėria tė zhvillohej mė tej, tė drejtat e njeriut do zhdukeshin bashkė me atė shoqėri, e cila i kishte vendosur ato. Krahu i majtė revolucionar, mori siē mund tė konsiderohrt, njė mbidozė tė kėtij gėzimi tė sė ardhmes, duke i parė si gjė tė madhe tė drejtat e njeriut.

SHOQĖRIA dhe zhvillimi i saj i pritur, ishte pra objekti kryesor i mendimit politik tė krahut tė majtė. Jo njerėzit. Njerėzit u konsideruan nė kėtė lloj mendimi, si lėnda e parė nė kėtė shoqėri. Dhe nėse "logjika" e supozuar e shoqėrisė kėrkonte qė tė eksekutoheshin njerėz, atėherė s’kishe se ēfarė tė bėje.

Nėse ishe veēanėrisht i ndjeshėm, mund tė provoje tė kufizoje vrasjet ose sė paku tė distancoheshe prej tyre. Por nuk gjendej asnjė objeksion parimor kundėr kėsaj. Dhe nuk ekziston akoma edhe sot njė objeksion i tillė.

PA njė koncept pėr individin dhe tė drejtat e tij, mund tė mendohen krejt lirshėm mėnyra tė ndryshme tė organizimit tė botės. Mund tė lėvizėsh dikė kėtu, vrasėsh dikė tjetėr atje, dirigjosh dikė lart e dikė tjetėr poshtė. Mund tė krijohet kėshtu njė rregull krejt imagjinar, dhe nėse do kishte njerėz tė veēantė - individė - qė nuk gjenin arsye nė faktin se, shoqėria domosdoshmėrisht kėrkon lėnien mėnjanė tė vullnetit personal tė ēdo lloj forme - po, atėherė ata janė tė kėqinj dhe duhet tė ekzekutohen, ose kanė humbur rrugėn dhe duhet tė trajtohen psiqikisht.

Pikėrisht pėr kėtė, katastrofat e Bashkimit Sovjetik dhe Kinės nuk janė aspak rezultate tė rastėsishme tė njė ndėrthurjeje tė pafat tė rrethanave, por tė vetėndėrtuara nė bazėn e vetė vizionit komunist. Nėse fillohet tė konsiderohet individi njeri, si lėnda e parė e njė sistemi shoqėror, atėherė herėt ose vonė, vjen koha e vrasjeve dhe shtypjes sė egėr.

S’ka asnjė premisė ndėrtimi tė njė sistemi njerėzor mbi kėtė bazė! E atėherė, pse duhet tė ndėrtohet njė shoqėri, nėse ajo s’ndėrtohet pėr njerėz? Kush duhet tė kėnaqet, nėse njerėzit vetė nuk kėnaqen? Ē’farė pėrfitimi mund tė dalė nga kjo? Kėnaqėsia e rregullit? Kjo kėnaqėsi ėshtė zakonisht jetėshkurtėr, pasi vetėm kur thyen tė drejtat njerėzore dhe dėrgohen kamionėt ēdo mėngjes pėr tė marrė kundėrshtarėt pėr ekzekutim, fillojnė tė dalin gjithnjė e mė tepėr kundėrshtarė.

Gėzimi i revolucionarėve ėshtė i jetėshkurtėr; kurrė nuk ecėn siē pritet tė ecė.

Tė vjen me tė vėrtetė ēudi, si mund tė durohet akoma mbyllja e syve pėr kėtė gjė? Kur do tė vijnė ata njerėz tė aftė tė krahut tė majtė nė mendimin se, Marksi thjeshtė i kishte bėrė llogaritė gabim, nė sipėrmarrjen e tij tė parashikimit tė fatit tė njeriut? Kur do tė vijė ai mendim se, Marksi ka patur njė difekt tė madh nė ndėrtimin e filozofisė sė tij? -- A.K.

  

Copyright©2000-2003 Trepca.net - Tė gjitha tė  drejtat e rezervuara.